BESTUURSRECHT
INLEIDING
WAT IS “HET BESTUURSRECHT”?
Er bestaat geen eensgezindheid, bestuursrecht kan over veel gaan. Denk aan de
overheid, wie of wat is dat? Denk ook aan de bronnen van bestuursrecht (waar
komt het bestuursrecht vandaan?). Beroepen tegen bestuur en de overheid (je
kan beroep doen bij een ander bestuur -> bestuurlijke beroepen of bij de
rechter). Denk dan aan bestuursrechter (RvS) of burgerlijke rechter.
WERKDEFINITIE: “Het geheel van rechtsregels met betrekking tot de
organisatie, de bevoegdheden en de werking van de organen die met
uitvoerende macht zijn bekleed, m.a.w. van de organen die noch tot de
wetgevende, noch tot de rechterlijke macht behoren.”
We hebben 3 staatsmachten:
- Wetgevende macht
- Rechterlijke macht
- Hier: uitvoerende macht
ILLUSTRATIES:
Verbouwpremie werd afgeschaft: geen meer voor zij die te veel verdienen. Als je
naar de cijfers kijkt heb je niet zoveel geld nodig om die premie te krijgen (dus
niet alleen voor de superrijken).
Graffitistraatje in Gent komen heel wat fietsers (brengt heel wat ongevallen met
zich mee) -> nu verbodsbord, bestuur gaat
zeggen dat je het niet meer mag doen, doe
je het toch kan men jou beboeten (60 euro).
Een voorbeeld van het bestuursrecht.
Ook voor het bestuur, OH gelden er regels!
Ook de OH is aan het recht gebonden (ook zij
moeten het naleven) -> bestuursrecht
STRUCTUUR HANDBOEK
Deel I. Bestuursrecht: begrip, indeling, kenmerken en bronnen
Deel II. Besluitvormingsinstrumentarium van het bestuur
Deel III. Mensen en middelen van het bestuur
1
,Deel IV. Bestuursorganisatie en het begrip bestuur
Deel V. Preventieve rechtsbescherming tegen het bestuur
Deel VI. Curatieve rechtsbescherming tegen het bestuur
1. DEFINITIE BESTUURSRECHT
ONDERSCHEID PRIVAAT VS PUBLIEKRECHT
Onderscheid tussen:
- Privaatrecht: dit is bij de private belangen (private personen), kan gaan
om natuurlijke personen, rechtspersonen. Maar heeft dus te maken met de
relaties tussen private personen.
- Publiekrecht: hier komt nog iemand extra bij -> de OH. Publiekrecht
regelt relaties tussen overheden in de ruime zin (alle staatsmachten),
maar hier in dit vak gaat het vooral over de tak uitvoerende macht.
Belangrijk onderscheid in publiekrecht:
- Staatsrecht: gaat over die 3 staatsmachten en hoe ze georganiseerd zijn
en voor ook de wetgevende functies
- Bestuursrecht: gaat over de uitvoerende macht als staatsmacht
Hier opnieuw de werkdefinitie -> “Het geheel van rechtsregels met betrekking
tot de organisatie, de bevoegdheden en de werking van de organen die met
uitvoerende macht zijn bekleed, m.a.w. van de organen die noch tot de
wetgevende, noch tot de rechterlijke macht behoren.”
MAAR wie of wat is de uitvoerende macht?
Zien we dit in het bestuursrecht, vloeit dit voort uit het bestuur?
- Fod justitie
- OCMW
- NMBS
- Stadsontwikkeling Gent (vastgoedbeheer)
Dat zijn allemaal besturen (een heel breed gamma).
BESTUURSRECHT?
Definiëren uit organiek (je vertrekt vanuit de organen) oogpunt: dan focus je op
de uitvoerende macht in de strikte vorm van het woord. Tweede gaat over de
functies (zij die bekleed zijn met de UM), dat is het bestuursrecht in de
functionele zin van het woord (heel ander licht op de definitie). Dat bestuursrecht
omvat zowel het organieke, als de instanties.
2
,MAAR wnr heb je uitvoerende macht? Rechtsbron bij uitstek: GRONDWET (art. 37
Gw.). Heel weinig, want ons land bestaat uit veel meer besturen, bv OCMW’s
worden wel degelijk gerekend tot het bestuursrecht, maar niet in de strikte zin
volgens onze grondwet! Het lokale niveau (territoriaal gedecentraliseerde niveau)
valt strikt genomen niet onder de uitvoerende macht (wat wel zeker onder het
bestuursrecht valt).
De lijn (functioneel gedecentraliseerde instelling) valt ook binnen het
bestuursrecht. De FOD’s (overheidsbedrijven) vallen ook onder het bestuursrecht.
Er zijn heel wat besturen die deel uit maken van het bestuursrecht, MAAR toch
nog andere taken hebben, ze knn bv regelgevend optreden (in de vorm van
reglementen/verordeningen waarin algemene regels in het leven worden
ingeroepen die voor ied bindend zijn, maar het zijn geen regels in de formele zin,
maar in de MATERIËLE zin).
Er is een taak die we klassiek gaan voorbehouden aan de rechter: die doet aan
geschilbeslechting, maar er zijn ook besturen die de taak op zich knn nemen (niet
rechtspreken, maar knn wel handhaven denk aan gasboetes).
Ook de wetgever en daarmee ook de rechter knn ook andere dingen doen dan
enkel wetgeven of geschillen te laten beslechten. Als ze administratief personeel
aannemen of ontslaan, zijn beslissingen die we zien bij het bestuursrecht
(tuchtbeslissingen).
2. INDELING: ALGEMEEN VS BIJZONDER BESTUURSRECHT
Hier wordt het algemeen bestuursrecht (alle regels die het alg bestuursrecht
globaal gaan bestuderen) gedoceerd. Werken ook door op allerlei besturen, ook
de organisatie, de organen en de werking van de besturen algemeen
bestuursrecht.
Daarnaast ook nog het bijzonder bestuursrecht: is een verzamelnaam voor een
hele reeks aan sectorale bijzondere regelingen binnen dat bestuursrecht. Denk
aan het omgevingsrecht, energierecht, onderwijsrecht, migratierecht.
3. KENMERKEN VAN HET BESTUURSRECHT
3.1AUTONOMIE EN EIGENHEID VAN HET BESTUURSRECHT
Bestuursrecht vandaag is helemaal anders dat het bestuursrecht van vroeger
(vroeger was er enkel privaatrecht). De rechter begon allerlei uitzonderingen toe
te staan in voordeel van het bestuur (ze moeten knn handelen in alg. belang en
dingen door te duwen tegen het individueel belang).
Het bestuur beschikt over een heel bevoorrechte positie en moet zijn wil in
bepaalde gevallen knn doorduwen, bijzonderste daaruit is EBR (eenzijdig
beslissingen nemen in alg belang). Denk aan gassancties, geldboetes zijn
allemaal voorbeelden van EBR (die raken in je portemonnee). Die uitzonderingen
3
, bestonden ook uit heel wat nadelen voor het bestuur, een heel aantal
verplichtingen die niet gelden voor het volk. Wrm? Om willekeur tegen te gaan,
daarom gelden er een hele reeks verplichtingen. Denk aan motiveringsplicht (het
bestuur is verplicht om elke beslissing die hij neemt te motiveren, te gaan
verantwoorden). Terwijl als wij een beslissing nemen (wat eten we vanavond)
moeten wij dit niet gaan motiveren.
Bestuur kiest niet zomaar wie hij in dienst neemt (hele strikte procedures). Als
het bestuur een nieuw gebouw nodig heeft, is het niet vrijheid blijheid MAAR
gelden er heel strikte regels!
Vandaag de dag is het veel meer dan dat, het is uitgegroeid tot een aparte tak
(bestuursrecht is meer dan enkel het privaatrecht, eigen begrippenkader, eigen
takken). Bestuursrecht is ook niet helemaal gescheiden van het privaatrecht, het
is er ook mee verbonden (klassieke onderscheid tussen privaatrecht en
publiekrecht wordt onderworpen aan heel wat verplichtingen). Ze gaan kijken of
ze een bepaald instrument uit het privaatrecht niet knn gebruiken in het
publiekrecht. Bv 1 vd taken van bestuursrecht is aanleggen van wegen, maar het
kan zijn dat men door u perceel moet gaan. Het bestuur kan u onteigenen (de
onteigening ONDER BEPAALDE VOORWAARDEN).
Praktijk: gaan aankloppen aan de deur en buur vraagt om het perceel te
verkopen (koop-verkoop -> privaatrecht), is een optie waar minder zware
verplichtingen aan vast hangen (en wordt aanvaard onder bepaalde
voorwaarden) privatisering van het bestuursrecht!!
Niet alleen beslissingen van boven naar beneden gaan nemen, maar op gelijke
wijze (de burger erbij betrekken) zoals een partner van de OH (horizontalisering
als tendens). Dus meenemen in de besluitvorming, zoals echt partnerships
(publiek private samenwerking -> de OH gaat samen met de burger werken en
een project uitvoeren).
3.2MEERGELAAGDSHEID VAN HET (BELGISCH) BESTUURSRECHT
Tweede kenmerk: meergelaagdheid van het bestuursrecht (en gaat dan over
België), valt over 2 fronten:
- Fragmentarisering van het bestuursrecht (komt door de federale
staatsstructuur -> heel wat bevoegdheden gingen van boven naar
beneden): op al die verschillende deelniveaus zag men bestuursrechtelijke
regels tot stand komen, dus niet alleen een Belgisch bestuursrecht, maar
ook Waals, Vlaams en Brussels bestuursrecht. Denk aan VREG (is Vlaams,
maar is er dus ook op Brussels, Waals en federaal niveau).
- Harmonisering (onder invloed van het Europees recht -> zodanig dat we
meer naar een Europees bestuursrecht evolueren).
1. Enerzijds slaagt dat Europees bestuursrecht erin dat veel zaken hier het
gevolg zijn van Europese richtlijnen/verordeningen. Hetzelfde geldt voor
het omgevingsrecht!
4
INLEIDING
WAT IS “HET BESTUURSRECHT”?
Er bestaat geen eensgezindheid, bestuursrecht kan over veel gaan. Denk aan de
overheid, wie of wat is dat? Denk ook aan de bronnen van bestuursrecht (waar
komt het bestuursrecht vandaan?). Beroepen tegen bestuur en de overheid (je
kan beroep doen bij een ander bestuur -> bestuurlijke beroepen of bij de
rechter). Denk dan aan bestuursrechter (RvS) of burgerlijke rechter.
WERKDEFINITIE: “Het geheel van rechtsregels met betrekking tot de
organisatie, de bevoegdheden en de werking van de organen die met
uitvoerende macht zijn bekleed, m.a.w. van de organen die noch tot de
wetgevende, noch tot de rechterlijke macht behoren.”
We hebben 3 staatsmachten:
- Wetgevende macht
- Rechterlijke macht
- Hier: uitvoerende macht
ILLUSTRATIES:
Verbouwpremie werd afgeschaft: geen meer voor zij die te veel verdienen. Als je
naar de cijfers kijkt heb je niet zoveel geld nodig om die premie te krijgen (dus
niet alleen voor de superrijken).
Graffitistraatje in Gent komen heel wat fietsers (brengt heel wat ongevallen met
zich mee) -> nu verbodsbord, bestuur gaat
zeggen dat je het niet meer mag doen, doe
je het toch kan men jou beboeten (60 euro).
Een voorbeeld van het bestuursrecht.
Ook voor het bestuur, OH gelden er regels!
Ook de OH is aan het recht gebonden (ook zij
moeten het naleven) -> bestuursrecht
STRUCTUUR HANDBOEK
Deel I. Bestuursrecht: begrip, indeling, kenmerken en bronnen
Deel II. Besluitvormingsinstrumentarium van het bestuur
Deel III. Mensen en middelen van het bestuur
1
,Deel IV. Bestuursorganisatie en het begrip bestuur
Deel V. Preventieve rechtsbescherming tegen het bestuur
Deel VI. Curatieve rechtsbescherming tegen het bestuur
1. DEFINITIE BESTUURSRECHT
ONDERSCHEID PRIVAAT VS PUBLIEKRECHT
Onderscheid tussen:
- Privaatrecht: dit is bij de private belangen (private personen), kan gaan
om natuurlijke personen, rechtspersonen. Maar heeft dus te maken met de
relaties tussen private personen.
- Publiekrecht: hier komt nog iemand extra bij -> de OH. Publiekrecht
regelt relaties tussen overheden in de ruime zin (alle staatsmachten),
maar hier in dit vak gaat het vooral over de tak uitvoerende macht.
Belangrijk onderscheid in publiekrecht:
- Staatsrecht: gaat over die 3 staatsmachten en hoe ze georganiseerd zijn
en voor ook de wetgevende functies
- Bestuursrecht: gaat over de uitvoerende macht als staatsmacht
Hier opnieuw de werkdefinitie -> “Het geheel van rechtsregels met betrekking
tot de organisatie, de bevoegdheden en de werking van de organen die met
uitvoerende macht zijn bekleed, m.a.w. van de organen die noch tot de
wetgevende, noch tot de rechterlijke macht behoren.”
MAAR wie of wat is de uitvoerende macht?
Zien we dit in het bestuursrecht, vloeit dit voort uit het bestuur?
- Fod justitie
- OCMW
- NMBS
- Stadsontwikkeling Gent (vastgoedbeheer)
Dat zijn allemaal besturen (een heel breed gamma).
BESTUURSRECHT?
Definiëren uit organiek (je vertrekt vanuit de organen) oogpunt: dan focus je op
de uitvoerende macht in de strikte vorm van het woord. Tweede gaat over de
functies (zij die bekleed zijn met de UM), dat is het bestuursrecht in de
functionele zin van het woord (heel ander licht op de definitie). Dat bestuursrecht
omvat zowel het organieke, als de instanties.
2
,MAAR wnr heb je uitvoerende macht? Rechtsbron bij uitstek: GRONDWET (art. 37
Gw.). Heel weinig, want ons land bestaat uit veel meer besturen, bv OCMW’s
worden wel degelijk gerekend tot het bestuursrecht, maar niet in de strikte zin
volgens onze grondwet! Het lokale niveau (territoriaal gedecentraliseerde niveau)
valt strikt genomen niet onder de uitvoerende macht (wat wel zeker onder het
bestuursrecht valt).
De lijn (functioneel gedecentraliseerde instelling) valt ook binnen het
bestuursrecht. De FOD’s (overheidsbedrijven) vallen ook onder het bestuursrecht.
Er zijn heel wat besturen die deel uit maken van het bestuursrecht, MAAR toch
nog andere taken hebben, ze knn bv regelgevend optreden (in de vorm van
reglementen/verordeningen waarin algemene regels in het leven worden
ingeroepen die voor ied bindend zijn, maar het zijn geen regels in de formele zin,
maar in de MATERIËLE zin).
Er is een taak die we klassiek gaan voorbehouden aan de rechter: die doet aan
geschilbeslechting, maar er zijn ook besturen die de taak op zich knn nemen (niet
rechtspreken, maar knn wel handhaven denk aan gasboetes).
Ook de wetgever en daarmee ook de rechter knn ook andere dingen doen dan
enkel wetgeven of geschillen te laten beslechten. Als ze administratief personeel
aannemen of ontslaan, zijn beslissingen die we zien bij het bestuursrecht
(tuchtbeslissingen).
2. INDELING: ALGEMEEN VS BIJZONDER BESTUURSRECHT
Hier wordt het algemeen bestuursrecht (alle regels die het alg bestuursrecht
globaal gaan bestuderen) gedoceerd. Werken ook door op allerlei besturen, ook
de organisatie, de organen en de werking van de besturen algemeen
bestuursrecht.
Daarnaast ook nog het bijzonder bestuursrecht: is een verzamelnaam voor een
hele reeks aan sectorale bijzondere regelingen binnen dat bestuursrecht. Denk
aan het omgevingsrecht, energierecht, onderwijsrecht, migratierecht.
3. KENMERKEN VAN HET BESTUURSRECHT
3.1AUTONOMIE EN EIGENHEID VAN HET BESTUURSRECHT
Bestuursrecht vandaag is helemaal anders dat het bestuursrecht van vroeger
(vroeger was er enkel privaatrecht). De rechter begon allerlei uitzonderingen toe
te staan in voordeel van het bestuur (ze moeten knn handelen in alg. belang en
dingen door te duwen tegen het individueel belang).
Het bestuur beschikt over een heel bevoorrechte positie en moet zijn wil in
bepaalde gevallen knn doorduwen, bijzonderste daaruit is EBR (eenzijdig
beslissingen nemen in alg belang). Denk aan gassancties, geldboetes zijn
allemaal voorbeelden van EBR (die raken in je portemonnee). Die uitzonderingen
3
, bestonden ook uit heel wat nadelen voor het bestuur, een heel aantal
verplichtingen die niet gelden voor het volk. Wrm? Om willekeur tegen te gaan,
daarom gelden er een hele reeks verplichtingen. Denk aan motiveringsplicht (het
bestuur is verplicht om elke beslissing die hij neemt te motiveren, te gaan
verantwoorden). Terwijl als wij een beslissing nemen (wat eten we vanavond)
moeten wij dit niet gaan motiveren.
Bestuur kiest niet zomaar wie hij in dienst neemt (hele strikte procedures). Als
het bestuur een nieuw gebouw nodig heeft, is het niet vrijheid blijheid MAAR
gelden er heel strikte regels!
Vandaag de dag is het veel meer dan dat, het is uitgegroeid tot een aparte tak
(bestuursrecht is meer dan enkel het privaatrecht, eigen begrippenkader, eigen
takken). Bestuursrecht is ook niet helemaal gescheiden van het privaatrecht, het
is er ook mee verbonden (klassieke onderscheid tussen privaatrecht en
publiekrecht wordt onderworpen aan heel wat verplichtingen). Ze gaan kijken of
ze een bepaald instrument uit het privaatrecht niet knn gebruiken in het
publiekrecht. Bv 1 vd taken van bestuursrecht is aanleggen van wegen, maar het
kan zijn dat men door u perceel moet gaan. Het bestuur kan u onteigenen (de
onteigening ONDER BEPAALDE VOORWAARDEN).
Praktijk: gaan aankloppen aan de deur en buur vraagt om het perceel te
verkopen (koop-verkoop -> privaatrecht), is een optie waar minder zware
verplichtingen aan vast hangen (en wordt aanvaard onder bepaalde
voorwaarden) privatisering van het bestuursrecht!!
Niet alleen beslissingen van boven naar beneden gaan nemen, maar op gelijke
wijze (de burger erbij betrekken) zoals een partner van de OH (horizontalisering
als tendens). Dus meenemen in de besluitvorming, zoals echt partnerships
(publiek private samenwerking -> de OH gaat samen met de burger werken en
een project uitvoeren).
3.2MEERGELAAGDSHEID VAN HET (BELGISCH) BESTUURSRECHT
Tweede kenmerk: meergelaagdheid van het bestuursrecht (en gaat dan over
België), valt over 2 fronten:
- Fragmentarisering van het bestuursrecht (komt door de federale
staatsstructuur -> heel wat bevoegdheden gingen van boven naar
beneden): op al die verschillende deelniveaus zag men bestuursrechtelijke
regels tot stand komen, dus niet alleen een Belgisch bestuursrecht, maar
ook Waals, Vlaams en Brussels bestuursrecht. Denk aan VREG (is Vlaams,
maar is er dus ook op Brussels, Waals en federaal niveau).
- Harmonisering (onder invloed van het Europees recht -> zodanig dat we
meer naar een Europees bestuursrecht evolueren).
1. Enerzijds slaagt dat Europees bestuursrecht erin dat veel zaken hier het
gevolg zijn van Europese richtlijnen/verordeningen. Hetzelfde geldt voor
het omgevingsrecht!
4
