RECHTSVINDING
INLEIDING
1. WAAROM DIT OPLEIDSONDERDEEL?
Klassieke vakken brengen je tot de ingrediënten, maar hoe kan je van die
ingrediënten pannenkoeken maken?? Je hebt een RECEPT nodig!!
Iedereen kan zomaar iets doen in de keuken, maar dat garandeert nog geen
goed resultaat.
Doelen:
- Kwaliteit: wat zorgt dat het aanvaardbaar is (er is een manier nodig om
een onderscheid te maken tussen verschillende producten). Bv je mag dit
niet of dat niet (volgens Belgisch recht). We gaan niet de voor altijd ideale
pannenkoek kunnen maken (smaken en voorkeuren verschillen). Iemand
kan mss meer overtuigd zijn over andere uitspraken van het recht dan een
ander.
- Politiek: spanningsveld tussen recht en politiek is heel belangrijk!! Politiek
gaat over voorkeuren om de maatschappij vorm te geven en als juristen
kan je er niet aan ontkomen (dus keuzes maken). We moeten politieke
keuzes benoemen en gaan analyseren. Bewust zijn wat rechters zeggen
niet de ultieme waarheid is!!
Discussie rond Israëlische dirigent die niet welkom is hier om een optreden te
doen? Maar wat doet men in Duitsland met dat verband? Vorig jaar al politieke
resolutie (aanbeveling, geen bindende wetgeving) gestemd. Er was een
consensus dat financiële steun voor bepaalde organisaties niet meer mogelijk
zou mogen zijn -> "The Bundestag reaffirms its decision to ensure that no
organizations or projects that spread antisemitism, question Israel's right to
exist, call for a boycott of Israel or actively support the Boycott, Divestment,
Sanctions (BDS) movement receive financial support. “ ben je iets te kritisch
voor Israël dan krijg je als organisatie niks meer (denk aan subsidies).
Stel je krijgt geen subsidies meer (je hebt toch grondrechten zoals vrijheid van
meningsuiting??). Stel dat je die beslissing aanvecht dan komt je bij Duitse
rechtbanken en rechtscolleges, men kan dat mss anders interpreteren (bv je hebt
vrijheid van meningsuiting, maar is niet onbegrensd). Als je niet akkoord bent
kan je nog naar EHRM gaan (mss niet beladen door Duitse geschiedenis en denkt
die rechter er anders over). Hier zie je een botsing tussen grondwet van bepaald
land en EVRM.
à Hoe oplossen? Fundamentele vraag!!
1
,Begrippen verwijzen naar “biological sex” en niks anders, maar het kon ook
anders besloten zijn MAAR ze maken keuzes.
Voltaire was duidelijk wat die van de wet wou verwachten: « Que toute loi soit
claire, uniforme et précise : l'interpréter, c'est presque toujours la corrompre »
Ze gaan de wet mismeesteren en hun eigen zin doen. Lord Reid sprak Voltaire
tegen: hij zei dat een wetgever duidelijk moest zijn en de rest moet zwijgen,
maar lord Reid zegt dat het juist de rechter is die moet beslissen wat recht is
(niet de wetgever zoals Voltaire zegt). Wetgever <-> rechter??
WAAROM NADENKEN OVER KWALITEIT?
Ze komen in een complexe realiteit (de pas afgestudeerden kennen niks in de
realiteit). Verklaring: recht is niet zo simpel zoals men laat schijnen -> pedagogie
(als je wordt overspoeld in het begin, zal je er nooit aan beginnen daarom een
eenzijdig recht meegeven).
Risico: AI (als je vragen stelt over het Belgisch recht krijg je een concrete
omschrijving van het Belgisch recht). Rechtsleer en rechtspraak is bijna niet
toegankelijk… Gevolg: je bent niet zoveel met generatieve AI. Just Judgement:
alle vonnissen publiek maken (dan ben jij niks meer met je kennis).
Waar kan je nog het verschil mee maken?? Je moet niet gewoon opzoeken, maar
je gaat op een hoger niveau moeten meespelen (wat betekent dit voor deze
zaak? Waar win je het meest mee? Hoe kunnen we bepaalde dingen
weerleggen?).
AI heeft risico’s tot gevolg, MAAR ook kansen!! Je moet een goeie basis hebben
(als hij bv iets zegt over verbintenissenrecht, dan moet je daar ook iets van
weten dat je er de fouten kan
uithalen -> basis nodig).
WAT IS RECHTSVINDING? Niet
voor het vinden van juiste
oplossing op een casus, MAAR het
zoeken naar een aanvaardbare
weg om ergens naartoe te gaan.
Zie hier: verhouding tot andere
vakken!
2. WAT GAAN WE DIT SEMESTER DOEN?
RODE DRAAD 1
Rechtsvinding gaat over juridische uitlegging (doel over uitspraken van de inhoud
van het recht). Uitleggers maken keuzes, het zijn mensen die het recht
interpreteren. Uitlegging is een spel tussen het verhullen en onthullen van je
2
,keuzes (heteronome rechtsvinding: verwijzen naar andere waardeopvattingen,
wat anderen dus besloten hebben). We gaan soms een spanningsveld voelen
(keuze bv niet volledig gemaakt). Je moet aan de ene kant keuzes maken die niet
op voorhand geprogrammeerd zijn in het systeem, maar probleem is dat je een
“Trump” in het recht bent (jij beslist alleen). Vandaar moet je proberen als
uitlegger keuzes te maken die je kan inschrijven als recht in het systeem.
Punt 2 gaat over hoe je het gaat beargumenteren. Bij HvC komt men niet uit voor
zijn eigen keuzes <-> UK supreme court
Juristen maken keuzes, ook al lijkt het alsof ze geen keuzes maken!! We
hebben de neiging om het wat te verwekken en niet beklemtonen dat het eigen
keuzes zijn (gwn de wil van de wetgever).
RODE DRAAD 2: 10 KEUZES DIE ELKE UITLEGGER MAAKT BIJ UITSRPAKEN
OVER INHOUD
Er zijn een tiental keuzes waarover we het hebben gehad. Schuingedrukte zijn al
aan bod gekomen bij AR, andere
bekijken we WEL.
We beginnen met een concreet
probleem (er staat altijd iets op het
spel voor de uitlegger). Dus altijd
eerst de vraag stellen welke
doelstelling de uitlegger nastreeft.
LES 1: WAT IS (JURIDISCHE) UITLEGGING?
Leerstof: P. 7-33, nrs. 10-57, behalve (en dus niet te kennen) nrs. 44-47
UITLEGGING: BEGRIPSOMSCHRIJVING
‘UITLEGGING’ IN HET ALGEMEEN
We gaan op een bepaalde manier onze gesprekspartner moeten overtuigen
(materialen naar voor schuiven).
Het gaat om het interpreteren van “iets” -> het toeschrijven van een betekenis
aan een interpretatievoorwerp (hetgeen dat geïnterpreteerd wordt). Het
toeschrijven van een betekenis is een activiteit. Uitlegging is in eerste plaats een
activiteit waarbij je het gaat binden aan een interpretandum.
- Interpretandum: hetgeen dat geïnterpreteerd wordt (pointer bv)
- Interpretans: de betekenis dat je aan dat voorwerp gaat koppelen (in je
hoofd)
3
, - Activiteit: interpretatie is dubbelzinnig. Het kan niet alleen gaan over die
activiteit, maar ook over het resultaat van die activiteit. Interpreteren is
een werkwoord!!
Dat knn geschreven teksten zijn, ook gebaren (het kan over eender wat gaan).
Heel vaak regels uit geschreven teksten halen, maar de meeste zaken gaan om
rechtsfeiten en dat haal je niet gewoon uit geschreven documenten (vandaar is
interpretandum veel breder dan teksten alleen). Je interpretans is de betekenis
dat je gaat hechten aan het interpretandum.
Zie ook begrip definitie;
Je zoekt op wat een hond is= “zoogdier uit de familie van de hondachtigen dat
blaft en dat tot huisdier is gemaakt vanwege zijn talenten om te jagen en te wa-
ken”
à Er wordt een definiens (wat schrijf je toe aan de hond) toegekend aan een
definiendum (hetgeen dat je moet knn interpreteren, hier bv het concept
hond). Toeschrijven van de definiens aan het definiendum is dus definitie
(geheel).
Bronnen van recht zijn niet zomaar in steen gebeiteld, dus kijken wat de
relevante juridische interpretanda zijn voor de activiteit.
EXTRA: REFERENT
Extra concept= referent
Interpretatievoorwerp: chinees teken (welke betekenis moet ik daaraan
hechten?). Iemand die chinees kent kan daar de betekenis hond aan hechten
(interpretans). Interpretandum is hetgeen wat
we gaan interpreteren (hond).
Referent: buitentalige realiteit waaraan dat
teken refereert (als men spreekt over hond heb
je een bepaald idee in je hoofd van een hond,
mss refereer je met dat woord hond iets dat
helemaal niet refereert met hond).
Als je dat fysiek kan waarnemen is dat nog
gemakkelijk, is moeilijker voor een tekst (bv een
betekenis toekennen aan een wettekst).
Belangrijk? Er knn grote verschillen zijn tussen die verschillende concepten (mss
klopt de betekenis die jij hebt niet met de buitentalige realiteit).
CONCRETE VORMEN VAN INTERPRETATIE
Overzicht van onderheid tussen 2 hoofdvormen:
4
INLEIDING
1. WAAROM DIT OPLEIDSONDERDEEL?
Klassieke vakken brengen je tot de ingrediënten, maar hoe kan je van die
ingrediënten pannenkoeken maken?? Je hebt een RECEPT nodig!!
Iedereen kan zomaar iets doen in de keuken, maar dat garandeert nog geen
goed resultaat.
Doelen:
- Kwaliteit: wat zorgt dat het aanvaardbaar is (er is een manier nodig om
een onderscheid te maken tussen verschillende producten). Bv je mag dit
niet of dat niet (volgens Belgisch recht). We gaan niet de voor altijd ideale
pannenkoek kunnen maken (smaken en voorkeuren verschillen). Iemand
kan mss meer overtuigd zijn over andere uitspraken van het recht dan een
ander.
- Politiek: spanningsveld tussen recht en politiek is heel belangrijk!! Politiek
gaat over voorkeuren om de maatschappij vorm te geven en als juristen
kan je er niet aan ontkomen (dus keuzes maken). We moeten politieke
keuzes benoemen en gaan analyseren. Bewust zijn wat rechters zeggen
niet de ultieme waarheid is!!
Discussie rond Israëlische dirigent die niet welkom is hier om een optreden te
doen? Maar wat doet men in Duitsland met dat verband? Vorig jaar al politieke
resolutie (aanbeveling, geen bindende wetgeving) gestemd. Er was een
consensus dat financiële steun voor bepaalde organisaties niet meer mogelijk
zou mogen zijn -> "The Bundestag reaffirms its decision to ensure that no
organizations or projects that spread antisemitism, question Israel's right to
exist, call for a boycott of Israel or actively support the Boycott, Divestment,
Sanctions (BDS) movement receive financial support. “ ben je iets te kritisch
voor Israël dan krijg je als organisatie niks meer (denk aan subsidies).
Stel je krijgt geen subsidies meer (je hebt toch grondrechten zoals vrijheid van
meningsuiting??). Stel dat je die beslissing aanvecht dan komt je bij Duitse
rechtbanken en rechtscolleges, men kan dat mss anders interpreteren (bv je hebt
vrijheid van meningsuiting, maar is niet onbegrensd). Als je niet akkoord bent
kan je nog naar EHRM gaan (mss niet beladen door Duitse geschiedenis en denkt
die rechter er anders over). Hier zie je een botsing tussen grondwet van bepaald
land en EVRM.
à Hoe oplossen? Fundamentele vraag!!
1
,Begrippen verwijzen naar “biological sex” en niks anders, maar het kon ook
anders besloten zijn MAAR ze maken keuzes.
Voltaire was duidelijk wat die van de wet wou verwachten: « Que toute loi soit
claire, uniforme et précise : l'interpréter, c'est presque toujours la corrompre »
Ze gaan de wet mismeesteren en hun eigen zin doen. Lord Reid sprak Voltaire
tegen: hij zei dat een wetgever duidelijk moest zijn en de rest moet zwijgen,
maar lord Reid zegt dat het juist de rechter is die moet beslissen wat recht is
(niet de wetgever zoals Voltaire zegt). Wetgever <-> rechter??
WAAROM NADENKEN OVER KWALITEIT?
Ze komen in een complexe realiteit (de pas afgestudeerden kennen niks in de
realiteit). Verklaring: recht is niet zo simpel zoals men laat schijnen -> pedagogie
(als je wordt overspoeld in het begin, zal je er nooit aan beginnen daarom een
eenzijdig recht meegeven).
Risico: AI (als je vragen stelt over het Belgisch recht krijg je een concrete
omschrijving van het Belgisch recht). Rechtsleer en rechtspraak is bijna niet
toegankelijk… Gevolg: je bent niet zoveel met generatieve AI. Just Judgement:
alle vonnissen publiek maken (dan ben jij niks meer met je kennis).
Waar kan je nog het verschil mee maken?? Je moet niet gewoon opzoeken, maar
je gaat op een hoger niveau moeten meespelen (wat betekent dit voor deze
zaak? Waar win je het meest mee? Hoe kunnen we bepaalde dingen
weerleggen?).
AI heeft risico’s tot gevolg, MAAR ook kansen!! Je moet een goeie basis hebben
(als hij bv iets zegt over verbintenissenrecht, dan moet je daar ook iets van
weten dat je er de fouten kan
uithalen -> basis nodig).
WAT IS RECHTSVINDING? Niet
voor het vinden van juiste
oplossing op een casus, MAAR het
zoeken naar een aanvaardbare
weg om ergens naartoe te gaan.
Zie hier: verhouding tot andere
vakken!
2. WAT GAAN WE DIT SEMESTER DOEN?
RODE DRAAD 1
Rechtsvinding gaat over juridische uitlegging (doel over uitspraken van de inhoud
van het recht). Uitleggers maken keuzes, het zijn mensen die het recht
interpreteren. Uitlegging is een spel tussen het verhullen en onthullen van je
2
,keuzes (heteronome rechtsvinding: verwijzen naar andere waardeopvattingen,
wat anderen dus besloten hebben). We gaan soms een spanningsveld voelen
(keuze bv niet volledig gemaakt). Je moet aan de ene kant keuzes maken die niet
op voorhand geprogrammeerd zijn in het systeem, maar probleem is dat je een
“Trump” in het recht bent (jij beslist alleen). Vandaar moet je proberen als
uitlegger keuzes te maken die je kan inschrijven als recht in het systeem.
Punt 2 gaat over hoe je het gaat beargumenteren. Bij HvC komt men niet uit voor
zijn eigen keuzes <-> UK supreme court
Juristen maken keuzes, ook al lijkt het alsof ze geen keuzes maken!! We
hebben de neiging om het wat te verwekken en niet beklemtonen dat het eigen
keuzes zijn (gwn de wil van de wetgever).
RODE DRAAD 2: 10 KEUZES DIE ELKE UITLEGGER MAAKT BIJ UITSRPAKEN
OVER INHOUD
Er zijn een tiental keuzes waarover we het hebben gehad. Schuingedrukte zijn al
aan bod gekomen bij AR, andere
bekijken we WEL.
We beginnen met een concreet
probleem (er staat altijd iets op het
spel voor de uitlegger). Dus altijd
eerst de vraag stellen welke
doelstelling de uitlegger nastreeft.
LES 1: WAT IS (JURIDISCHE) UITLEGGING?
Leerstof: P. 7-33, nrs. 10-57, behalve (en dus niet te kennen) nrs. 44-47
UITLEGGING: BEGRIPSOMSCHRIJVING
‘UITLEGGING’ IN HET ALGEMEEN
We gaan op een bepaalde manier onze gesprekspartner moeten overtuigen
(materialen naar voor schuiven).
Het gaat om het interpreteren van “iets” -> het toeschrijven van een betekenis
aan een interpretatievoorwerp (hetgeen dat geïnterpreteerd wordt). Het
toeschrijven van een betekenis is een activiteit. Uitlegging is in eerste plaats een
activiteit waarbij je het gaat binden aan een interpretandum.
- Interpretandum: hetgeen dat geïnterpreteerd wordt (pointer bv)
- Interpretans: de betekenis dat je aan dat voorwerp gaat koppelen (in je
hoofd)
3
, - Activiteit: interpretatie is dubbelzinnig. Het kan niet alleen gaan over die
activiteit, maar ook over het resultaat van die activiteit. Interpreteren is
een werkwoord!!
Dat knn geschreven teksten zijn, ook gebaren (het kan over eender wat gaan).
Heel vaak regels uit geschreven teksten halen, maar de meeste zaken gaan om
rechtsfeiten en dat haal je niet gewoon uit geschreven documenten (vandaar is
interpretandum veel breder dan teksten alleen). Je interpretans is de betekenis
dat je gaat hechten aan het interpretandum.
Zie ook begrip definitie;
Je zoekt op wat een hond is= “zoogdier uit de familie van de hondachtigen dat
blaft en dat tot huisdier is gemaakt vanwege zijn talenten om te jagen en te wa-
ken”
à Er wordt een definiens (wat schrijf je toe aan de hond) toegekend aan een
definiendum (hetgeen dat je moet knn interpreteren, hier bv het concept
hond). Toeschrijven van de definiens aan het definiendum is dus definitie
(geheel).
Bronnen van recht zijn niet zomaar in steen gebeiteld, dus kijken wat de
relevante juridische interpretanda zijn voor de activiteit.
EXTRA: REFERENT
Extra concept= referent
Interpretatievoorwerp: chinees teken (welke betekenis moet ik daaraan
hechten?). Iemand die chinees kent kan daar de betekenis hond aan hechten
(interpretans). Interpretandum is hetgeen wat
we gaan interpreteren (hond).
Referent: buitentalige realiteit waaraan dat
teken refereert (als men spreekt over hond heb
je een bepaald idee in je hoofd van een hond,
mss refereer je met dat woord hond iets dat
helemaal niet refereert met hond).
Als je dat fysiek kan waarnemen is dat nog
gemakkelijk, is moeilijker voor een tekst (bv een
betekenis toekennen aan een wettekst).
Belangrijk? Er knn grote verschillen zijn tussen die verschillende concepten (mss
klopt de betekenis die jij hebt niet met de buitentalige realiteit).
CONCRETE VORMEN VAN INTERPRETATIE
Overzicht van onderheid tussen 2 hoofdvormen:
4
