Professioneel Handelen 2
Hoofdstuk 1: Culturele sensitiviteit - Deel 1
1.1 Interculturele competenties
Waarom?
Vroeger andere blik op culturele verschillen
Andere culturen zijn lager - primitiever – Westerse cultuur is de enigste goede
cultuur
Culturele conflicten oplossen oorlog starten en ook winnen
Etnocentrisch perspectief
Verandering onder impuls van de culturele antropologie
Onderzoek naar de verschillen
Poging tot begrijpen
Nadeel = focus leggen op de verschillen
Menselijke zoo van Tervuren (1895)
Op deze manier werd er omgegaan met andere
culturen
Groep migranten werden tentoongesteld – witte
mensen konden deze bekijken op een afstand, zo
leven zij.
Diversiteit in de samenleving: maatschappij is niet homogeen
Als hulpverlener
Begrip van culturele verschillen in waarden en normen
Herkennen van culturele invloeden op psychische problemen
Aanpassen van communicatiestijl
Effectieve diagnostiek en behandeling
Vergroten van toegankelijkheid van zorg voor iedereen
Waarom belangrijk?
- Onze Maatschappij is = heterogeen
- Faire diagnostisch onderzoek: kinderen die vanuit niet-westerse cultuur komen
hebben een lager IQ
1.1.1 Omgaan met andere culturen
Belangrijk startpunt: beseffen dat er verschillen zijn
Objectieve blik: waar verschillen we concreet
Hoe willen we omgaan met die verschillen?
Aanpassen, opleggen, overnemen, zoeken naar gezamenlijke cultuur?
We moeten ons dagelijks de
vraag stellen: “wat doen we
1
hiermee?”
, Zeer actueel debat
1) In het westen
zeggen ze dat vrouwenbesnijdenis niet oké is – dat doen we beter niet
zegt de westerse cultuur.
2) Met de samenleving zoeken naar creatieve oplossingen.
3) Vb. Joodse man die in een partij zat weigerde de hand te geven aan een ander
partijlid – waarbij cdnv de samenwerking stopte omdat hij de waarden en
normen niet nageleefd had.
4) Sinterklaas is een traditie dus we veranderen het niet, maar als jij het niet
leuk vind veranderen we het naar gewoon “piet”
1.1.2 Meervoudig kijken naar
mensen
Als professional kijk je naar je cliënten op verschillende niveaus:
1. Microniveau: de persoonlijke leefwereld van iemand
2. Mesoniveau: in welke verbanden leeft iemand?
3. Macroniveau: wat is de maatschappelijke context?
2
,1.1.3 Diversiteitsbenaderingen
Verschillende visies op diversiteit en omgaan met verschillen tussen mensen
(5 D’s)
Deficit
Men vertrekt vanuit het idee dat alle burgers het recht hebben om beroep te
doen op alles wat hier aanwezig is.
Vb. Iedereen moet Nederlands kunnen ; er voor zorgen ervoor dat iedereen hier
toegang tot krijgt
Valkuil: men vertrekt vanuit een achterstand, degenen met een achterstand
moeten ook mee kunnen – in praktijk niet altijd mogelijk.
Differentie
Men zegt: “we gaan culturele verschillen overbruggen” en die culturele
verschillen allemaal als gelijkwaardig zien.
Vb. De jongens en meisjes moeten even hard kunnen lopen tijdens L.O maar dat
gaat niet altijd
Valkuil: heel hard focussen op het positieve (de gelijkenissen) – maar er zijn ook
verschillen en niet alleen gelijkenissen = cultuurrelativisme
Discriminatie
Kijken naar: “we willen niet dat er gediscrimineerd wordt” – geen discriminatie
toestaan.
Vb. Quota stellen, er zouden meer jongens in de richting toegepaste psychologie
moeten zitten
Valkuil: we gaan de niet-discriminatie als vertrekpunt nemen, daardoor focussen
op een doelgroep als slachtoffer – vertrekken vanuit slachtofferschap.
Doelgroepen
Combinatie van vorige 3 – breder kijken – doelgroepen vaststellen en ervoor
zorgen dat daar voldoende gekeken wordt naar iedereen (= alles toegankelijk
maken voor al die groepen , actie ondernemen).
Vb. AP vaardig testen – alleen studenten met migratieachtergrond krijgen
taalondersteuning, de studenten die geen migratie achtergrond hebben die dat
ook hebben geen ondersteuning geven
Valkuil: door dit te doen ben je vergeten dat er ook verschillen zijn in groepen –
individuele verschillen uit het oog verloren.
Diversiteit
Hoe kunnen we ervoor zorgen dat we iedereen bereiken? – voor iedereen iets
doen
Valkuil: je kan dat nooit doen, niet voor iedereen alles goed doen
3
, Intersectioneel of kruispuntdenken
- Als reactie op het denken in verschillen tussen groepen
- Vrouwen vs. mannen, zwarten vs. witten,…
- Nadruk op verschillen binnen groepen
- Diversiteit binnen de groep van vrouwen, mannen, zwarten, witten,…
Individuen zijn kruispunten van verschil
- Verschilfactoren zijn met elkaar in wisselwerking en kruisen elkaar
- Kruispunten kunnen ook wijzigen in het leven
1.1.4 Cultuurverschillen meten en begrijpen
Vertrekken vanuit universele karakteristieken
Verschillende wegen naar zelfde doel: culturen hebben vaak dezelfde doelen,
maar pakken de weg anders aan
Welke factoren zijn in elke cultuur te vinden, maar krijgen een andere
uitwerking?
Modellen van Hall en Kluckhohn: het begrijpen van verschillen
- 6 culturele basiswaarden
- Op basis van ervaringen
Model van Hofstede: 6 culturele dimensies
Dit model beschrijft hoe culturen van elkaar verschillen op basis van 6
kenmerken:
1. Machtsafstand
2. Individualisme vs. collectivisme
3. Masculiniteit vs. femininiteit
4. Onzekerheidsvermijding
5. Lange- vs. kortetermijngerichtheid
6. Toegeeflijkheid vs. terughoudendheid
Model van Lewis: 3 cultuurtypen
Dit model deelt culturen in op basis van communicatiestijl en gedrag:
1. Lineair-actief – Taakgericht, plannen, direct (bv. Duitsland, Nederland).
2. Multi-actief – Relatiegericht, praten veel, flexibel (bv. Italië, Spanje).
3. Reactief – Luisterend, respectvol, indirect (bv. Japan, China).
Culturen hebben vaak zelfde doelen, maar pakken wegen anders aan:
4
Hoofdstuk 1: Culturele sensitiviteit - Deel 1
1.1 Interculturele competenties
Waarom?
Vroeger andere blik op culturele verschillen
Andere culturen zijn lager - primitiever – Westerse cultuur is de enigste goede
cultuur
Culturele conflicten oplossen oorlog starten en ook winnen
Etnocentrisch perspectief
Verandering onder impuls van de culturele antropologie
Onderzoek naar de verschillen
Poging tot begrijpen
Nadeel = focus leggen op de verschillen
Menselijke zoo van Tervuren (1895)
Op deze manier werd er omgegaan met andere
culturen
Groep migranten werden tentoongesteld – witte
mensen konden deze bekijken op een afstand, zo
leven zij.
Diversiteit in de samenleving: maatschappij is niet homogeen
Als hulpverlener
Begrip van culturele verschillen in waarden en normen
Herkennen van culturele invloeden op psychische problemen
Aanpassen van communicatiestijl
Effectieve diagnostiek en behandeling
Vergroten van toegankelijkheid van zorg voor iedereen
Waarom belangrijk?
- Onze Maatschappij is = heterogeen
- Faire diagnostisch onderzoek: kinderen die vanuit niet-westerse cultuur komen
hebben een lager IQ
1.1.1 Omgaan met andere culturen
Belangrijk startpunt: beseffen dat er verschillen zijn
Objectieve blik: waar verschillen we concreet
Hoe willen we omgaan met die verschillen?
Aanpassen, opleggen, overnemen, zoeken naar gezamenlijke cultuur?
We moeten ons dagelijks de
vraag stellen: “wat doen we
1
hiermee?”
, Zeer actueel debat
1) In het westen
zeggen ze dat vrouwenbesnijdenis niet oké is – dat doen we beter niet
zegt de westerse cultuur.
2) Met de samenleving zoeken naar creatieve oplossingen.
3) Vb. Joodse man die in een partij zat weigerde de hand te geven aan een ander
partijlid – waarbij cdnv de samenwerking stopte omdat hij de waarden en
normen niet nageleefd had.
4) Sinterklaas is een traditie dus we veranderen het niet, maar als jij het niet
leuk vind veranderen we het naar gewoon “piet”
1.1.2 Meervoudig kijken naar
mensen
Als professional kijk je naar je cliënten op verschillende niveaus:
1. Microniveau: de persoonlijke leefwereld van iemand
2. Mesoniveau: in welke verbanden leeft iemand?
3. Macroniveau: wat is de maatschappelijke context?
2
,1.1.3 Diversiteitsbenaderingen
Verschillende visies op diversiteit en omgaan met verschillen tussen mensen
(5 D’s)
Deficit
Men vertrekt vanuit het idee dat alle burgers het recht hebben om beroep te
doen op alles wat hier aanwezig is.
Vb. Iedereen moet Nederlands kunnen ; er voor zorgen ervoor dat iedereen hier
toegang tot krijgt
Valkuil: men vertrekt vanuit een achterstand, degenen met een achterstand
moeten ook mee kunnen – in praktijk niet altijd mogelijk.
Differentie
Men zegt: “we gaan culturele verschillen overbruggen” en die culturele
verschillen allemaal als gelijkwaardig zien.
Vb. De jongens en meisjes moeten even hard kunnen lopen tijdens L.O maar dat
gaat niet altijd
Valkuil: heel hard focussen op het positieve (de gelijkenissen) – maar er zijn ook
verschillen en niet alleen gelijkenissen = cultuurrelativisme
Discriminatie
Kijken naar: “we willen niet dat er gediscrimineerd wordt” – geen discriminatie
toestaan.
Vb. Quota stellen, er zouden meer jongens in de richting toegepaste psychologie
moeten zitten
Valkuil: we gaan de niet-discriminatie als vertrekpunt nemen, daardoor focussen
op een doelgroep als slachtoffer – vertrekken vanuit slachtofferschap.
Doelgroepen
Combinatie van vorige 3 – breder kijken – doelgroepen vaststellen en ervoor
zorgen dat daar voldoende gekeken wordt naar iedereen (= alles toegankelijk
maken voor al die groepen , actie ondernemen).
Vb. AP vaardig testen – alleen studenten met migratieachtergrond krijgen
taalondersteuning, de studenten die geen migratie achtergrond hebben die dat
ook hebben geen ondersteuning geven
Valkuil: door dit te doen ben je vergeten dat er ook verschillen zijn in groepen –
individuele verschillen uit het oog verloren.
Diversiteit
Hoe kunnen we ervoor zorgen dat we iedereen bereiken? – voor iedereen iets
doen
Valkuil: je kan dat nooit doen, niet voor iedereen alles goed doen
3
, Intersectioneel of kruispuntdenken
- Als reactie op het denken in verschillen tussen groepen
- Vrouwen vs. mannen, zwarten vs. witten,…
- Nadruk op verschillen binnen groepen
- Diversiteit binnen de groep van vrouwen, mannen, zwarten, witten,…
Individuen zijn kruispunten van verschil
- Verschilfactoren zijn met elkaar in wisselwerking en kruisen elkaar
- Kruispunten kunnen ook wijzigen in het leven
1.1.4 Cultuurverschillen meten en begrijpen
Vertrekken vanuit universele karakteristieken
Verschillende wegen naar zelfde doel: culturen hebben vaak dezelfde doelen,
maar pakken de weg anders aan
Welke factoren zijn in elke cultuur te vinden, maar krijgen een andere
uitwerking?
Modellen van Hall en Kluckhohn: het begrijpen van verschillen
- 6 culturele basiswaarden
- Op basis van ervaringen
Model van Hofstede: 6 culturele dimensies
Dit model beschrijft hoe culturen van elkaar verschillen op basis van 6
kenmerken:
1. Machtsafstand
2. Individualisme vs. collectivisme
3. Masculiniteit vs. femininiteit
4. Onzekerheidsvermijding
5. Lange- vs. kortetermijngerichtheid
6. Toegeeflijkheid vs. terughoudendheid
Model van Lewis: 3 cultuurtypen
Dit model deelt culturen in op basis van communicatiestijl en gedrag:
1. Lineair-actief – Taakgericht, plannen, direct (bv. Duitsland, Nederland).
2. Multi-actief – Relatiegericht, praten veel, flexibel (bv. Italië, Spanje).
3. Reactief – Luisterend, respectvol, indirect (bv. Japan, China).
Culturen hebben vaak zelfde doelen, maar pakken wegen anders aan:
4
