Samenvatting Grondwettelijk Recht | Sottiaux | KU Leuven | 2026/27 | 14/20

GRONDWETTELIJK RECHT
Sottiaux
Inhoudsopgave
DEEL 1 Algemene inleiding 5
1 BASISBEGRIPPEN EN CENTRALE THEMA’S VAN HET GRONDWETTELIJK RECHT 5
1.1 De grondwet 5

1.1.1 Betekenis en functies van de grondwet
5
A Eerste functie: democratische organisatie van de overheidsmacht 6
B Tweede functie: beperken van de overheidsmacht 6
C Overige functie 9
D Besluit: de grondwet als maatschappelijk contract 9

1.1.2 Grondwet in materiële en formele zin
9

1.1.3 Enkele belangrijke classificaties
9
A Democratievorm 9
B Regeringsvorm 10
C Staatsvorm 11
1.2 Enkele centrale thema’s van het grondwettelijk recht 14

1.2.1 Verankering GW
14

1.2.2 Rechterlijke controle op wetgevende en uitvoerende macht
15
2 BRONNEN VAN HET GRONDWETTELIJK RECHT 16
2.1 Belgische bestuursniveaus 16

2.1.1 Belgische grondwet
16
A Historische context 16
B Basisbeginselen van de Belgische grondwet 18
C Wijzigingen en interpretatie van de grondwet 19

2.1.2 Overige Belgische constitutioneelrechtelijke bronnen
22
A Wet, decreet, ordonnantie 22
B Besluiten en verordeningen 24
C (Grondwettelijk) gewoonterecht 25
D Algemene rechtsbeginselen 25
2.2 Het Europese bestuursniveau 25

2.2.1 Europese Unie
26
A Verdragen 26
B Wetgeving 28

2.2.2 Raad van Europa

1

, 29
2.3 Het internationale bestuursniveau 29
3 VERHOUDINGEN IN DE GELAAGDE RECHTSORDE 29
3.1 Algemene begrippen 29
3.2 Verhoudingen tussen de rechtsnormen van de internationale, Europese en nationale rechtsorde 30

3.2.1 Internationaal perspectief
30

3.2.2 Europese Unie-perspectief
31
A Algemeen 31
B Rechtstreekse toepasselijkheid en directe werking 31
C Voorrang 31
D Gevolgen 32

3.2.3 Nationale perspectieven
32
A Algemeen 32
B Nationale perspectieven op de doorwerking van het EU-recht 32

3.2.4 Belgisch perspectief
34
A algemeen 34
B Rechtstreekse toepasselijkheid 34
C Directe werking 35
D Voorrang 35
E Gevolgen 36
F Grondslag 36
G Vergelijkend besluit 36
3.3 Verhoudingen tussen de rechtsnormen in een federale staat 36

DEEL 2: GRONDRECHTEN 38
1 ALGEMENE LEERSTUKKEN 38
Vindplaats 38
1.2 Filosofische grondslagen 38
1.3 Historische evolutie en voornaamste bronnen 39
1.3.1 Nationaal niveau 39
1.3.2 Internationaal niveau 39
1.3.2 Europees niveau 40
1.4 Categorieën van rechten 40
1.4.1 Drie generaties rechten 40
1.4.2 Gelijkenissen en verschillen 41
1.5 Toepassingsgebied van grondrechten 42
1.5.1 Verticale en horizontale verhoudingen 42
1.5.2 Toepassingsgebied ratione personae 42
1.5.3 Toepassingsgebied ratione loci 43
1.6 Interpretatie van grondrechten 43
1.7 Beperkingen van grondrechten 44
1.7.1 Algemene beginselen 44
A Inleiding 44
B Wettigheidsbeginsel 46
C Proportionaliteitsbeginsel 46

2

, D Toetsingsintensiteit 48
E Afwegen of Categoriseren 48
F Afwijking in tijden van nood en rechtsmisbruik 48
1.7.2 Grondwettelijke beperkingssystemen 49
1.7.3 Beperkingssysteem van het EVRM, het EU-handvest en de internationale
mensenrechtenverdragen 49
1.8 Grondrechten in de gelaagde rechtsorde 50
1.8.1 Incorporatie en het toepassingsbereik van de grondrechtencatalogi 50
1.8.2 Samenloop van grondrechten 51
A Samenlezing en ruimste bescherming 51
B Subsidiariteit en marge van appreciatie 51
C Botsing van grondrechten en voorrang 52
1.8.3 Bevoegdheidsverdeling inzake grondrechten 52
2 OVERZICHT VAN ENKELE BELANGRIJKE GRONDRECHTEN 53
2.1 Vrijheid van meningsuiting
53
2.1.1 Bronnen 53

2.1.2 Grondslagen 53
2.1.3 Toepassingsgebied 53
2.1.3 Beperkingen 54
A Inleiding 54
B Algemene beperkingssysteem 54
C Preventieve maatregelen 54
D Bescherming van de drukpers 55
2.1.5 Enkele toepassingsgevallen 55
A Hate speech 55
B Vrijheid van meningsuiting versus recht op eerbiediging van het privéleven 56

2.2 Vrijheid van vergadering en vereniging
56
2.2.1 Bronnen 56
2.2.2 Grondslagen 57
2.2.3 Toepassingsgebied 57
2.2.4 Beperkingen 57
A Vrijheid van vergadering 57
B vrijheid van vereniging 58
2.2.5 Enkele toepassingsgevallen 58
A Maatregelen tegen antidemocratische politieke partijen 58
B Vergaderingsvrijheid en het sluitingsuur voor cafés en discotheken 59

2.3 Vrijheid van gedacht, geweten en godsdienst
59
2.3.1 Bronnen 59
2.3.2 Grondslagen 59
2.3.3 Toepassingsgebied 59
2.3.4 Beperkingen 60
2.3.5 Enkele toepassingsgevallen 60
A Religieuze kledij 60
B Kruisbeelden in overheidsscholen 61

2.4 Recht op eerbiediging van het privéleven
61

3

, 2.4.1 Bronnen 61
2.4.2 Grondslagen 61
2.4.3 Toepassingsgebied 62
2.4.4 Beperkingen 62
2.4.5 Enkele toepassingsgevallen 63
A Afluisteren en opnemen van privécommunicatie en -telecommunicatie 63
B Seksuele relaties 64

2.5 Gelijkheidsbeginsel en het verbod van discriminatie
64
2.5.1 Bronnen 64
2.5.2 Grondslagen 64
2.5.3 Toepassingsgebied 65
A Algemene draagwijdte versus accessoir karakter 65
B Verticale versus horizontale verhoudingen 65
C Personeel toepassingsgebied: de discriminatiegronden 65
D Beperkt toepassingsgebied Unierechtelijk verbod nationaliteits-discriminatie 66
2.5.4 Discriminatievormen en -concepten 66
A Formeel versus materieel onderscheid 66
B Direct versus indirect onderscheid 66
C Positieve actie 67
D Overige 67
2.5.5 Verantwoording 67
A Inleiding 67
B Toetsingsingang 68
C Proportionaliteitstoets 68
A Huwelijk en geregistreerd partnerschap voor personen van hetzelfde geslacht 69
B Positieve actie 69

2.6Enkele andere grondrechten 69




4