samenvatting PDM 1.2

Ontwikkelingspsychologie
1. Inleiding
definitie ontwikkelingspsychologie
 psychologie: wetenschappelijke studie gedrag en mentale processen individuen
 ontwikkelingspsychologie
o 1 tak psychologie
o ontwikkeling van gedragingen en mentale processen gedurende verschillende levensstadia vanaf
conceptie tot dood
o overeenkomsten tussen leeftijdsgenoten
o deeldisciplines
 ontwikkeling: duurzaam, onomkeerbaar proces dat leidt tot organisatie op hoger niveau gebaseerd op
groei, rijping en leren
o groeien: toename lichamelijke afmetingen en fysieke functies
o rijpen: klaarmaken organen en mogelijkheden voor het werkelijke functioneren
o leren: verwerven van nieuwe gedragsmogelijkheden
factoren die de ontwikkeling beïnvloeden
 nature-nurture
o erfelijkheid en aanleg vs omgevingsinvloeden en milieu
o onlosmakend met elkaar verbonden, beïnvloeden elkaar
o samen met vrije wil belangrijke rol in menselijke ontwikkeling
 kritische (gevoelige) periode
o periode waarin bepaald kenmerk zich het snelst ontwikkelt
 valt samen met moment waarop omgevingsfactoren de grootste invloed hebben
o specifieke periodes waarin hersenen heel ontvankelijk zijn voor stimuli van omgeving om
bepaalde vaardigheden te ontwikkelen
 periodes waarin iemand beter in staat is om iets nieuw bij te leren
ontwikkeling: fasen en gebieden
 horizontale beschrijving: verschillende ontwikkelingsgebieden
o domeinen die voortdurende in interactie staan met elkaar
o ontwikkelingsgebieden
 lichamelijke ontwikkeling: fysieke, motorische en hormonale ontwikkeling
 cognitieve ontwikkeling: denken, geheugen, executieve functies, taalontwikkeling
 socio-emotionele ontwikkeling: hechting, sociale vaardigheden, emotieregulatie,
rolgedrag, conformeren
 identiteitsontwikkeling: ontplooiing, zelfbeeld, persoonlijke identiteit
 morele ontwikkeling: geweten, waarden en normen, ethiek
 seksuele ontwikkeling: rijping, oriëntatie, intieme relaties, omgang met lichaam
o multidimensioneel
 biologische, psychologische en sociale factoren beïnvloeden elkaar voortdurend
o multidirectioneel of veelvormig
 vooruitgang in ene domein kan samengaan met terugval in ander domein
 groei betekent niet altijd winst
 oude vaardigheden kunnen verloren gaan bij het leren van nieuwe
 verticale beschrijving: ontwikkeling in fasen
o per leeftijdsfase
 fasen zijn niet precies te dateren
 gemiddelden met ruime onder- en bovengrenzen
 fasen lopen geleidelijk aan in elkaar over
 nieuwe vaardigheden die ontwikkelen terwijl andere nog rijpen

,o ontwikkeling blijft plastisch
 elke leeftijd kan verder ontwikkelen en nieuwe vaardigheden verwerven
 biologische en sociale factoren spelen een rol
 jongeren beïnvloeden hun context
 de context beïnvloedt de ontwikkeling
 wederzijdse beïnvloeding: verschillende ontwikkeling in dezelfde
omstandigheden
o nooit volgens 1 uniform tempo
 multifinaliteit: starten vanuit gelijkaardige omstandigheden, maar uiteen groeien in
verschillende richtingen
 equifinaliteit: starten vanuit verschillende achtergronden, maar eindigen op een
vergelijkbaar punt

, 2. veranderingen tijdens de puberteit
lichamelijke ontwikkeling
 snelle en ingrijpende transformatie
o gestuurd door hormonale processen die groei, rijping en lichaamsverhoudingen beïnvloeden
 start puberteit
o meisjes: 9-11 jaar
o jongens: 11-13 jaar
 groeispurt
o meest opvallende veranderingen
o lengte en gewicht neemt net zo snel toe als in babytijd
 tot wel 20 cm per jaar
o vast patroon
 hoofd
 handen en voeten
 armen en benen
 romp
o beenderen groeien sneller dan spieren
 tijdelijk slungelig en onhandig
 kan invloed hebben om lichaamsbewustzijn en zelfvertrouwen
 minder snel durven of sneller afgeleid door onzekerheden rond lichaam
 hormonen
o groeihormoon, oestrogeen en testosteron beïnvloeden lichaamsgroei en ook
stemmingswisselingen, emotionele gevoeligheid en energiepeil van pubers
o prikkelbaar, gevoelig of teruggetrokken houding jongeren
o weerspiegelt in schoolse inzet, concentratie of omgang met anderen
 lichaamsbeeld en zelfvertrouwen
o vergelijken lichaam met anderen
o onzekerheden leiden tot stil of terughoudend gedrag, vermijden van presentaties of sportlessen
o sporten zijn favorieten bezigheden van jongeren
 motorische vaardigheden en techniek verbeteren, lichamelijke aantrekkelijkheid
vergroten, competitieve plaats verwerven, amusement
 verschillen jongens en meisjes
o meisjes
 groeien vroeger
 meer vetopslag rond heupen en dijen
 sneller lichamelijke rijpheid
 groeispurt begint eerder dan seksuele ontwikkeling
 donkerder en doffer haar tijdens eerste puberteitsjaren
 vroege rijping
 ongemakkelijk en psychisch kwetsbaarder door extra aandacht andere geslacht
o jongens
 groeispurt later dan seksuele ontwikkeling
 sterkere toename spiermassa en fysieke kracht in late puberteit
 gewichtstoename hangt samen met krachtiger worden van spierletsel
 vroege rijping
 voordelen bij sportprestaties, meer populariteit en positiever zelfbeeld
 risico op schoolproblemen, middelengebruik en probleemgedrag
o lichamelijke verschillen zorgen voor sociale situaties
 impact onderwijs en leraar
o verschillende rijptempo’s binnen zelfde klas
 grote ontwikkelingsverschillen