SAMENVATTING ONTWIKKELINGSPSYCHOPATHOLOGIE
HOORCOLLEGE 1: INTRODUCTIE EN CLASSIFICATIE
TE KENNEN INZICHTEN EN VAARDIGHEDEN
• ‘Wat is ontwikkelingspsychopathologie’ kunnen uitleggen.
• Criteria ter beoordeling van normaal-abnormaal kunnen beschrijven.
• Kritische bedenkingen kunnen formuleren en beargumenteren over normaliteit
en pathologie.
• Ontwikkelingsbenadering kunnen situeren en toepassen.
• Kunnen uitleggen wat classificeren inhoudt en het verschil met diagnostiek
kunnen duiden.
• Begrippen kunnen verwoorden en toepassen:
o Differentiaaldiagnose en comorbiditeit
o Categoriale en dimensionale classificatie
o Etikettering (en stigmatisering)
• Kritische bedenkingen en voor-en nadelen van classificatiesystemen zoals DSM-
5 kunnen toelichten en beargumenteren.
PSYCHOPATHOLOGIE: WAT IS DAT?
• Psychopathologie:
o Logie (logos) = het denken/de leer over
o Psycho = psychisch
o Patho (pathos) = lijden
o Wetenschap of studie van het psychisch lijden
• Ontwikkelingspsychopathologie: studie van ontstaan en beloop van
psychische stoornissen (met aandacht voor protectieve en risicofactoren)
• Centrale vraag = hoe is bepaald gedrag bij een kind ontstaan en gegroeid?
• Voor diagnose altijd vragen stellen:
o Wat is er aan de hand?
o In welke contexten komt het gedrag voor?
o Hoort dit gedrag bij de normale ontwikkeling?
o Hoe is dit zo gekomen? En waarom stelt het kind dit gedrag nu?
o Wat kunnen we eraan doen? (interventie)
o Hoe zal het met hem of haar verder gaan? (prognose)
,PSYCHISCH LIJDEN
• Psychisch:
o Dat vanuit het psychische veroorzaakt wordt
o Zich in het psychische uitdrukt:
▪ Waarnemen en perceptie (hallucinaties)
▪ Denken en geheugen
▪ Stemming, gevoel en affect
▪ Zelfbeleving
▪ …
o Als je het hebt over psychisch lijden ga je ok naar de psychische
dysfuncties kijken.
o Binnen trauma kan het zijn dat je de gebeurtenis niet goed kan herinneren,
dan is dit deel psychisch gestoord.
CRITERIA TER BEOORDELING ‘NOR MAAL-ABNORMAAL’ (PSYCHISCHE STOORNIS)
1. Uitzonderlijk: afweging van statistisch gemiddelde
2. Afwijking van de norm
o Van de religieuze norm of de maatschappelijke norm
3. Onmogelijkheid om zich te conformeren aan de maatschappij
4. Foute perceptie/interpretatie van de realiteit (hallucinaties)
5. Het subjectief ervaren van ongemak, van lijden
o Bij zichzelf
o Bij de ander: mensen met een alcoholprobleem of een
persoonlijkheidsstoornis gaan vaker het probleem minder bij zichzelf
ervaren maar meer invloed hebben op de anderen
o Er is een medicalisering van lijden (er worden veel antidepressiva
voorgeschreven)
6. Ongepast/ contraproductief gedrag
o Bv sociale angst
o Bij kinderen is bijkomend criterium; gaat dit gedrag het kind zijn
ontwikkeling belemmeren of zijn ontwikkelingstaken niet kunnen
voltooien.
o Je kan erdoor bepaalde dingen niet meer doen
7. Vanuit een juridisch standpunt kan het niet
o Wat volgens het juridische niet kan (pedofilie)
, • Van etiketteren naar beschrijvingen
o Van ‘abnormaal, gestoord, krankzinnig, gek, zot, geestelijk ziek, afwijkend,
onaangepast, niet maatschappelijk, geïntegreerd’
o Naar ‘personen met psychische kwetsbaarheid, personen met een
psychische aandoeningen, personen met psychische problemen’
PSYCHOPATHOLOGIE EN PSYCHIATRIE
• Psychopathologie
o De leer van het psychisch lijden
o Algemene kenmerken van psychische stoornissen
o Verschillende verklaringsmodellen
• Psychiatrie
o Het handelen en omgaan met de mens met psychische problemen
o Het genezen
o Toegepaste wetenschap
o Psychiatrie (als praktijk), psychopathologie (als theorie)
o Medisch model als verklaringsmodel
• Pathologie: hoe komt het tot stand en hoe kan je dit verklaren, medisch model is
hier een onderdeel van.
INZICHTEN VANUIT VERSCHILLENDE DISCIPLINES
• Ontwikkelingspsychopathologie is geen nieuwe wetenschap, maar een
benadering waarin inzichten uit verschillende wetenschappelijk disciplines
en wetenschappelijke theorieën worden geïntegreerd.
• Voorkennis nodig van bepaalde opleidingsonderdelen
o Psychologie
o Neurobiologie
o Ontwikkelingspsychologie
o COS
o Sociologie
ONTWIKKELINGSBENADERING
• Ontwikkelingsbenadering is de rode draad, ontwikkeling van het kind wordt
beïnvloed door:
o Factoren uit de omgeving van het kind (gezin, leeftijdsgenoten, school,
media, culturele en maatschappelijke normen)
o Factoren eigen aan het kind
▪ Leeftijd, sekse, intelligentie, zelfbeeld, copingsvaardigheden,
fysieke, mogelijkheden of beperkingen
o Factoren in het verleden en huidige toestand
▪ Topsport heeft grotere kans op ontwikkelen eetstoornis
, • Unieke combinatie van factoren = unieke verschijningsvorm van een psychische
stoornis
• Ontwikkelingsbenadering is geen deterministische visie: wel wisselwerking
tussen ervaringen in het verleden en huidige ervaringen
o Ervaringen uit het verleden gaan invloed hebben op hoe je nu dingen
waarneemt, interpreteert en handelt.
o Huidige ervaringen anders ervaren door correctie of hernieuwde kijk op
vorige ervaringen.
• 4 ontwikkelingsbenaderingen
VERONDERSTELLINGEN BINNEN DE ONTWIKKELINGSBENADERING
• Gedrags(mogelijkheden) veranderen, worden complexer.
o Een baby en een peuter hebben geen fantasie, daarna begin t dit toe te
nemen (baby kan niet bang zijn voor de monsters, op latere leeftijd kan dit
wel)
• Verandering in één van de psychische functies, heeft invloed op de andere
functies en verandert zo de hele persoon.
• Het actuele gedrag van een kind of jongere wordt beïnvloed door vroegere
ervaringen en door kenmerken en eisen van de huidige situatie.
o Vroeger thuis heel controlerende ouders en nu topsport: kan aanleiding
geven tot ontwikkeling van een stoornis (eetstoornis)
• Binnen ontwikkelingspsychopathologie ligt er minder focus op de stoornis als
kenmerk van een persoon, maar eerder op een ontwikkeling die is
vastgelopen of scheefgegroeid.
ONTWIKKELINGSLEEFTIJD VAN KINDEREN
• Als beoordeeld moet worden of gedrag van een kind adequaat is, moet daarbij de
(ontwikkelings)leeftijd van het kind betrokken worden. Gedrag dat op jonge
leeftijd adequaat is, kan op latere leeftijd op een stoornis wijzen.
• De context waarin het gedrag zich uit is belangrijk.
REKENING HOUDEN MET CULTUUR
• Je weet pas wat een afwijkende ontwikkeling is als je weet wat de normale,
gemiddelde ontwikkeling is, en als je rekening houdt met achterliggende
culturele opvattingen.
VOLDOENDE ZICHT HEBBEN OP NORMALE ONTWIKKELING
• Wat is normale ontwikkeling en wanneer is de ontwikkeling aan het afwijken?
HOORCOLLEGE 1: INTRODUCTIE EN CLASSIFICATIE
TE KENNEN INZICHTEN EN VAARDIGHEDEN
• ‘Wat is ontwikkelingspsychopathologie’ kunnen uitleggen.
• Criteria ter beoordeling van normaal-abnormaal kunnen beschrijven.
• Kritische bedenkingen kunnen formuleren en beargumenteren over normaliteit
en pathologie.
• Ontwikkelingsbenadering kunnen situeren en toepassen.
• Kunnen uitleggen wat classificeren inhoudt en het verschil met diagnostiek
kunnen duiden.
• Begrippen kunnen verwoorden en toepassen:
o Differentiaaldiagnose en comorbiditeit
o Categoriale en dimensionale classificatie
o Etikettering (en stigmatisering)
• Kritische bedenkingen en voor-en nadelen van classificatiesystemen zoals DSM-
5 kunnen toelichten en beargumenteren.
PSYCHOPATHOLOGIE: WAT IS DAT?
• Psychopathologie:
o Logie (logos) = het denken/de leer over
o Psycho = psychisch
o Patho (pathos) = lijden
o Wetenschap of studie van het psychisch lijden
• Ontwikkelingspsychopathologie: studie van ontstaan en beloop van
psychische stoornissen (met aandacht voor protectieve en risicofactoren)
• Centrale vraag = hoe is bepaald gedrag bij een kind ontstaan en gegroeid?
• Voor diagnose altijd vragen stellen:
o Wat is er aan de hand?
o In welke contexten komt het gedrag voor?
o Hoort dit gedrag bij de normale ontwikkeling?
o Hoe is dit zo gekomen? En waarom stelt het kind dit gedrag nu?
o Wat kunnen we eraan doen? (interventie)
o Hoe zal het met hem of haar verder gaan? (prognose)
,PSYCHISCH LIJDEN
• Psychisch:
o Dat vanuit het psychische veroorzaakt wordt
o Zich in het psychische uitdrukt:
▪ Waarnemen en perceptie (hallucinaties)
▪ Denken en geheugen
▪ Stemming, gevoel en affect
▪ Zelfbeleving
▪ …
o Als je het hebt over psychisch lijden ga je ok naar de psychische
dysfuncties kijken.
o Binnen trauma kan het zijn dat je de gebeurtenis niet goed kan herinneren,
dan is dit deel psychisch gestoord.
CRITERIA TER BEOORDELING ‘NOR MAAL-ABNORMAAL’ (PSYCHISCHE STOORNIS)
1. Uitzonderlijk: afweging van statistisch gemiddelde
2. Afwijking van de norm
o Van de religieuze norm of de maatschappelijke norm
3. Onmogelijkheid om zich te conformeren aan de maatschappij
4. Foute perceptie/interpretatie van de realiteit (hallucinaties)
5. Het subjectief ervaren van ongemak, van lijden
o Bij zichzelf
o Bij de ander: mensen met een alcoholprobleem of een
persoonlijkheidsstoornis gaan vaker het probleem minder bij zichzelf
ervaren maar meer invloed hebben op de anderen
o Er is een medicalisering van lijden (er worden veel antidepressiva
voorgeschreven)
6. Ongepast/ contraproductief gedrag
o Bv sociale angst
o Bij kinderen is bijkomend criterium; gaat dit gedrag het kind zijn
ontwikkeling belemmeren of zijn ontwikkelingstaken niet kunnen
voltooien.
o Je kan erdoor bepaalde dingen niet meer doen
7. Vanuit een juridisch standpunt kan het niet
o Wat volgens het juridische niet kan (pedofilie)
, • Van etiketteren naar beschrijvingen
o Van ‘abnormaal, gestoord, krankzinnig, gek, zot, geestelijk ziek, afwijkend,
onaangepast, niet maatschappelijk, geïntegreerd’
o Naar ‘personen met psychische kwetsbaarheid, personen met een
psychische aandoeningen, personen met psychische problemen’
PSYCHOPATHOLOGIE EN PSYCHIATRIE
• Psychopathologie
o De leer van het psychisch lijden
o Algemene kenmerken van psychische stoornissen
o Verschillende verklaringsmodellen
• Psychiatrie
o Het handelen en omgaan met de mens met psychische problemen
o Het genezen
o Toegepaste wetenschap
o Psychiatrie (als praktijk), psychopathologie (als theorie)
o Medisch model als verklaringsmodel
• Pathologie: hoe komt het tot stand en hoe kan je dit verklaren, medisch model is
hier een onderdeel van.
INZICHTEN VANUIT VERSCHILLENDE DISCIPLINES
• Ontwikkelingspsychopathologie is geen nieuwe wetenschap, maar een
benadering waarin inzichten uit verschillende wetenschappelijk disciplines
en wetenschappelijke theorieën worden geïntegreerd.
• Voorkennis nodig van bepaalde opleidingsonderdelen
o Psychologie
o Neurobiologie
o Ontwikkelingspsychologie
o COS
o Sociologie
ONTWIKKELINGSBENADERING
• Ontwikkelingsbenadering is de rode draad, ontwikkeling van het kind wordt
beïnvloed door:
o Factoren uit de omgeving van het kind (gezin, leeftijdsgenoten, school,
media, culturele en maatschappelijke normen)
o Factoren eigen aan het kind
▪ Leeftijd, sekse, intelligentie, zelfbeeld, copingsvaardigheden,
fysieke, mogelijkheden of beperkingen
o Factoren in het verleden en huidige toestand
▪ Topsport heeft grotere kans op ontwikkelen eetstoornis
, • Unieke combinatie van factoren = unieke verschijningsvorm van een psychische
stoornis
• Ontwikkelingsbenadering is geen deterministische visie: wel wisselwerking
tussen ervaringen in het verleden en huidige ervaringen
o Ervaringen uit het verleden gaan invloed hebben op hoe je nu dingen
waarneemt, interpreteert en handelt.
o Huidige ervaringen anders ervaren door correctie of hernieuwde kijk op
vorige ervaringen.
• 4 ontwikkelingsbenaderingen
VERONDERSTELLINGEN BINNEN DE ONTWIKKELINGSBENADERING
• Gedrags(mogelijkheden) veranderen, worden complexer.
o Een baby en een peuter hebben geen fantasie, daarna begin t dit toe te
nemen (baby kan niet bang zijn voor de monsters, op latere leeftijd kan dit
wel)
• Verandering in één van de psychische functies, heeft invloed op de andere
functies en verandert zo de hele persoon.
• Het actuele gedrag van een kind of jongere wordt beïnvloed door vroegere
ervaringen en door kenmerken en eisen van de huidige situatie.
o Vroeger thuis heel controlerende ouders en nu topsport: kan aanleiding
geven tot ontwikkeling van een stoornis (eetstoornis)
• Binnen ontwikkelingspsychopathologie ligt er minder focus op de stoornis als
kenmerk van een persoon, maar eerder op een ontwikkeling die is
vastgelopen of scheefgegroeid.
ONTWIKKELINGSLEEFTIJD VAN KINDEREN
• Als beoordeeld moet worden of gedrag van een kind adequaat is, moet daarbij de
(ontwikkelings)leeftijd van het kind betrokken worden. Gedrag dat op jonge
leeftijd adequaat is, kan op latere leeftijd op een stoornis wijzen.
• De context waarin het gedrag zich uit is belangrijk.
REKENING HOUDEN MET CULTUUR
• Je weet pas wat een afwijkende ontwikkeling is als je weet wat de normale,
gemiddelde ontwikkeling is, en als je rekening houdt met achterliggende
culturele opvattingen.
VOLDOENDE ZICHT HEBBEN OP NORMALE ONTWIKKELING
• Wat is normale ontwikkeling en wanneer is de ontwikkeling aan het afwijken?
