Basisbegrippen van het recht
Deel 4: Kennismaking met het burgerlijk procesrecht
Hoofdstuk 1 – Inleiding
Verbod op eigenrichting:
- = De methode om je gelijk te halen in een maatschappij die niet geciviliseerd is (elk voor
zich, recht van de sterkste)
- Recht in eigen handen nemen, jezelf recht verschaffen
Beroep op overheidsrechter:
- = Je brengt je rechtsgeschil over een subjectief recht naar een rechter om het te laten
doen
- In een rechtsstaat moet de overheid ervoor instaan dat wie rechtsbescherming zoekt,
daadwerkelijk toegang heeft tot een rechter
Rechtsgeschil = dispuut over het recht, kan je mee naar de rechter stappen
Procespartijen = de partijen die naar de rechtbank stappen en die dus een rechtsgeschil
hebben
Rechtspraak = de uitspraak van de rechtbank, vonnis of arrest
Rechtsbescherming & rechtshandhaving = het afdwingen van het recht via rechtspraak voor
een rechter
Rechterlijke macht
- Organieke betekenis (derde staatsmacht, net zoals die in Gw. staat)
➢ ‘Gewone’ hoven en rechtbanken
- Functionele betekenis
➢ Recht spreken – niet exclusief
➢ Het beslechten van rechtsgeschillen
➢ GwH, gewone hoven en rechtbanken & administratieve rechtbanken
99
, Basisbegrippen van het recht
Grondwettelijk Hof:
- Voorheen Arbitragehof
- Bevoegdheid
➢ Vernietigings-contentieux = vernietiging van wetgeving → toetsing met de Grondwet
➢ Prejudiciële vraagstelling → rechter kan vraag stellen of wet in strijd is met de Gw.
→ GwH kan bepaling niet vernietigen
→ Justitiële rechter mag strijdige rechtsregel niet gebruiken
Raad van State:
- Afdeling bestuursrechtspraak: algemene bevoegdheid nietigverklaring
bestuurshandelingen
- 2 afdelingen: afdeling wetgeving & afdeling bestuursrechtspraak
Administratieve rechtscolleges:
- Worden ingericht bij wet, met toegewezen bevoegdheden
- Buitengerechtelijke rechtscolleges
- Enkele voorbeelden:
➢ Raad voor Vreemdelingenbetwistingen
➢ Raad voor betwistingen inzake studievoortgangsbeslissingen
➢ Raad voor verkiezingsbetwistingen
➢ Raad van State, afdeling bestuursrechtspraak (art. 160 Gw.)
❖ Algemene bevoegdheid tot nietigverklaring van bestuurshandelingen
❖ = Door administratieve overheden gestelde rechtshandelingen die eenzijdig
verbindend en onmiddellijk uitvoerbaar zijn
Ouder, maar nog steeds actueel voorbeeld zijn de tuchtrechtcolleges:
- Ingericht om het tuchtrecht te handhaven
- = Stelt de gedragsregels vast die binnen een bepaalde groep van beroepsgenoten
moeten worden gerespecteerd, met het oog op de interne cohesie en de goede werking
van die groep
Rechterlijke macht buiten België
We hebben een meergelaagde rechtsorde
100
, Basisbegrippen van het recht
- Door internationalisering, globalisering en europeanisering
- Internationale rechtscolleges kunnen uitspraken vellen die relevantie vertonen voor de
Belgische rechtsorde & zijn rechtszoekenden
Impact/doorwerking van (rechtspraak van) supranationale rechtscolleges:
- Europees Hof voor de Rechten van de Mens
- Hof van Justitie van de Europese Unie
- Benelux-Gerechtshof
Gevolgen rechtspraak respecteren, uitspraken ook Belgisch recht
Zijn voor rechtshandhaving vaak van cruciaal belang
Hoge Raad voor Justitie:
- Doelstelling: rechters voordragen om magistraat te worden, maar anderzijds ook de
kwaliteit van de rechtspraak te garanderen
- Om de 4 jaar justitie-barometer over wat de bevolking denkt over de Belgische justitie
➢ Meningen, geen objectieve realiteit
Alternatieve conflicthantering
A. Een breed spectrum
Het “oplossen” van conflicten krijgt steeds meer de voorkeur op het “beslechten” ervan door de
rechter.
Binnen de rechtbank Buitengerechtelijk
- Poging tot verzoening - Bemiddeling
- Kamers voor minnelijke schikking - Collaboratieve onderhandeling
- Arbitrage
Ook nog kwijtschelding (art. 5.250, eerste lid BW), dading, partijbeslissing, bindende
derdenbeslissing (art. 5.49, tweede lid BW)
Minnelijke schikking / verzoenen:
- Soms verplicht, soms facultatief, soms voorafgaand aan procedure, soms lopende de
procedure
- Vanaf sept. 2025: verplicht (bijna) overal kamers voor minnelijke schikking
- Rechter probeert hen te verzoenen, nl. zelf oplossing laten zoeken
➢ Oplossing kan niet opgelegd worden
101
, Basisbegrippen van het recht
- Kans is veel groter dat partijen zich ook houden aan akkoord
- Enkel wat ter kennis gegeven is aan de rechter (als het niet lukt), weet de rechter
3 categorieën:
- Algemene verzoeningsopdracht van de rechter
➢ Probeert partijen aan te zetten om te verzoenen, los van de procedure
➢ Art. 731 Ger.W.
- Voorafgaande verzoeningspoging
➢ Op verzoek van partij(en) – Oproeping bij gewone brief
➢ Bij akkoord: minnelijke schikking
➢ Art. 731/1 Ger.W.
- Kamers voor Minnelijke Schikking
➢ Voorafgaandelijk of na doorverwijzing door rechter
➢ Bijzondere werkingsregels (bv. in raadkamer)
➢ Art. 734/1 Ger.W.
Arbitrage
- Ad hoc of institutionele arbitrage
➢ De partijen kiezen zelf procedureregels, of gebruiken die van het arbitrage-instituut
- Verschillen
➢ Worden betaald door de partijen, i.p.v. de overheid
➢ De partijen moeten overeenkomen dat ze geschil via arbitrage beslechten
➢ Procedureregels, bewijsregels kan je overeenkomen
➢ Uitspraak niet meteen vatbaar voor gedwongen uitvoering (pas na controle
overheidsrechter)
=> exequatur = gedwongen tenuitvoerbaarverklaring
- Gelijkenissen
➢ Oneven aantal arbiters (1 of 3), proces analoog aan die van rechter
➢ Arbiters beslechten geschil
- Voordelen
➢ (1) je kan je arbiters kiezen, binnen bep. grenzen
➢ (2) de duur van de geschillenbeslechting is veel korter
➢ (3) uitspraak: geen openbaarheid
- Deel VI Ger. W, art. 1676
Bemiddeling:
- Buitengerechtelijk of gerechtelijk
➢ Buitengerechtelijk: partijen zelf tot inzicht komen, overeenkomen om bemiddelaar
aan te stellen
➢ Gerechtelijk: partijen hebben een geding voor de rechter + rechter beslist om de
zaak naar een bemiddelaar (buiten rechtbank) te verwijzen
- Derde: neutraal, onafhankelijk, … → conflicterende partijen terug doen praten, helpen,
zodanig dat partijen zelf tot oplossing van conflict komen
➢ Derde heeft niet de mogelijkheid om te beslissen over conflict
- Deel VII Ger. W, art. 1723/1
102
Deel 4: Kennismaking met het burgerlijk procesrecht
Hoofdstuk 1 – Inleiding
Verbod op eigenrichting:
- = De methode om je gelijk te halen in een maatschappij die niet geciviliseerd is (elk voor
zich, recht van de sterkste)
- Recht in eigen handen nemen, jezelf recht verschaffen
Beroep op overheidsrechter:
- = Je brengt je rechtsgeschil over een subjectief recht naar een rechter om het te laten
doen
- In een rechtsstaat moet de overheid ervoor instaan dat wie rechtsbescherming zoekt,
daadwerkelijk toegang heeft tot een rechter
Rechtsgeschil = dispuut over het recht, kan je mee naar de rechter stappen
Procespartijen = de partijen die naar de rechtbank stappen en die dus een rechtsgeschil
hebben
Rechtspraak = de uitspraak van de rechtbank, vonnis of arrest
Rechtsbescherming & rechtshandhaving = het afdwingen van het recht via rechtspraak voor
een rechter
Rechterlijke macht
- Organieke betekenis (derde staatsmacht, net zoals die in Gw. staat)
➢ ‘Gewone’ hoven en rechtbanken
- Functionele betekenis
➢ Recht spreken – niet exclusief
➢ Het beslechten van rechtsgeschillen
➢ GwH, gewone hoven en rechtbanken & administratieve rechtbanken
99
, Basisbegrippen van het recht
Grondwettelijk Hof:
- Voorheen Arbitragehof
- Bevoegdheid
➢ Vernietigings-contentieux = vernietiging van wetgeving → toetsing met de Grondwet
➢ Prejudiciële vraagstelling → rechter kan vraag stellen of wet in strijd is met de Gw.
→ GwH kan bepaling niet vernietigen
→ Justitiële rechter mag strijdige rechtsregel niet gebruiken
Raad van State:
- Afdeling bestuursrechtspraak: algemene bevoegdheid nietigverklaring
bestuurshandelingen
- 2 afdelingen: afdeling wetgeving & afdeling bestuursrechtspraak
Administratieve rechtscolleges:
- Worden ingericht bij wet, met toegewezen bevoegdheden
- Buitengerechtelijke rechtscolleges
- Enkele voorbeelden:
➢ Raad voor Vreemdelingenbetwistingen
➢ Raad voor betwistingen inzake studievoortgangsbeslissingen
➢ Raad voor verkiezingsbetwistingen
➢ Raad van State, afdeling bestuursrechtspraak (art. 160 Gw.)
❖ Algemene bevoegdheid tot nietigverklaring van bestuurshandelingen
❖ = Door administratieve overheden gestelde rechtshandelingen die eenzijdig
verbindend en onmiddellijk uitvoerbaar zijn
Ouder, maar nog steeds actueel voorbeeld zijn de tuchtrechtcolleges:
- Ingericht om het tuchtrecht te handhaven
- = Stelt de gedragsregels vast die binnen een bepaalde groep van beroepsgenoten
moeten worden gerespecteerd, met het oog op de interne cohesie en de goede werking
van die groep
Rechterlijke macht buiten België
We hebben een meergelaagde rechtsorde
100
, Basisbegrippen van het recht
- Door internationalisering, globalisering en europeanisering
- Internationale rechtscolleges kunnen uitspraken vellen die relevantie vertonen voor de
Belgische rechtsorde & zijn rechtszoekenden
Impact/doorwerking van (rechtspraak van) supranationale rechtscolleges:
- Europees Hof voor de Rechten van de Mens
- Hof van Justitie van de Europese Unie
- Benelux-Gerechtshof
Gevolgen rechtspraak respecteren, uitspraken ook Belgisch recht
Zijn voor rechtshandhaving vaak van cruciaal belang
Hoge Raad voor Justitie:
- Doelstelling: rechters voordragen om magistraat te worden, maar anderzijds ook de
kwaliteit van de rechtspraak te garanderen
- Om de 4 jaar justitie-barometer over wat de bevolking denkt over de Belgische justitie
➢ Meningen, geen objectieve realiteit
Alternatieve conflicthantering
A. Een breed spectrum
Het “oplossen” van conflicten krijgt steeds meer de voorkeur op het “beslechten” ervan door de
rechter.
Binnen de rechtbank Buitengerechtelijk
- Poging tot verzoening - Bemiddeling
- Kamers voor minnelijke schikking - Collaboratieve onderhandeling
- Arbitrage
Ook nog kwijtschelding (art. 5.250, eerste lid BW), dading, partijbeslissing, bindende
derdenbeslissing (art. 5.49, tweede lid BW)
Minnelijke schikking / verzoenen:
- Soms verplicht, soms facultatief, soms voorafgaand aan procedure, soms lopende de
procedure
- Vanaf sept. 2025: verplicht (bijna) overal kamers voor minnelijke schikking
- Rechter probeert hen te verzoenen, nl. zelf oplossing laten zoeken
➢ Oplossing kan niet opgelegd worden
101
, Basisbegrippen van het recht
- Kans is veel groter dat partijen zich ook houden aan akkoord
- Enkel wat ter kennis gegeven is aan de rechter (als het niet lukt), weet de rechter
3 categorieën:
- Algemene verzoeningsopdracht van de rechter
➢ Probeert partijen aan te zetten om te verzoenen, los van de procedure
➢ Art. 731 Ger.W.
- Voorafgaande verzoeningspoging
➢ Op verzoek van partij(en) – Oproeping bij gewone brief
➢ Bij akkoord: minnelijke schikking
➢ Art. 731/1 Ger.W.
- Kamers voor Minnelijke Schikking
➢ Voorafgaandelijk of na doorverwijzing door rechter
➢ Bijzondere werkingsregels (bv. in raadkamer)
➢ Art. 734/1 Ger.W.
Arbitrage
- Ad hoc of institutionele arbitrage
➢ De partijen kiezen zelf procedureregels, of gebruiken die van het arbitrage-instituut
- Verschillen
➢ Worden betaald door de partijen, i.p.v. de overheid
➢ De partijen moeten overeenkomen dat ze geschil via arbitrage beslechten
➢ Procedureregels, bewijsregels kan je overeenkomen
➢ Uitspraak niet meteen vatbaar voor gedwongen uitvoering (pas na controle
overheidsrechter)
=> exequatur = gedwongen tenuitvoerbaarverklaring
- Gelijkenissen
➢ Oneven aantal arbiters (1 of 3), proces analoog aan die van rechter
➢ Arbiters beslechten geschil
- Voordelen
➢ (1) je kan je arbiters kiezen, binnen bep. grenzen
➢ (2) de duur van de geschillenbeslechting is veel korter
➢ (3) uitspraak: geen openbaarheid
- Deel VI Ger. W, art. 1676
Bemiddeling:
- Buitengerechtelijk of gerechtelijk
➢ Buitengerechtelijk: partijen zelf tot inzicht komen, overeenkomen om bemiddelaar
aan te stellen
➢ Gerechtelijk: partijen hebben een geding voor de rechter + rechter beslist om de
zaak naar een bemiddelaar (buiten rechtbank) te verwijzen
- Derde: neutraal, onafhankelijk, … → conflicterende partijen terug doen praten, helpen,
zodanig dat partijen zelf tot oplossing van conflict komen
➢ Derde heeft niet de mogelijkheid om te beslissen over conflict
- Deel VII Ger. W, art. 1723/1
102
