Hoofdstuk 1
Meerwaarde om de visie van de zorgverlener en zorgontvanger te leren kennen
Afstemming van doelen:
o Zorgverlener kan denken: “15 minuten knie-oefeningen =
vooruitgang.”
o Zorgontvanger kan denken: “Zelfstandig naar de winkel kunnen =
vooruitgang.” → Als je die visies niet bespreekt, werk je
langs elkaar heen.
Motivatie en gedragsverandering:
o Als de zorg aansluit bij wat de zorgontvanger belangrijk
vindt, is de kans groter dat hij/zij gemotiveerd blijft.
Bewustwording van je eigen bril:
o Als jij als verpleegkundige gezondheid vooral ziet als “geen
koorts = gezond”, dan kan je pijn of vermoeidheid van een
patiënt onderschatten.
Samen beslissen:
o Gezondheidsvoorlichting en zorgplanning starten vanuit het
perspectief van de zorgontvanger. Dat maakt de zorg meer
patiënt-centered.
Voorbeeld uit de praktijk
Een oudere patiënt zegt: “Ik wil vooral weer naar de bakker kunnen
wandelen.” De kinesitherapeut focust op spierkracht en oefentijden. →
Door de visies te delen, kan je samen een doel formuleren: oefeningen
doen zodat de patiënt weer zelfstandig naar de bakker kan.
Classificatiestysteem WHO en desbetreffende titeltjes er bij ICD en ICF
ICD – International Classification of Diseases
Titel: International Classification of Diseases
Doel: een internationale standaard om ziekten en aandoeningen te
benoemen en te coderen.
Kenmerken:
o Elke ziekte krijgt een code (bv. diabetes type 2 = E11).
o Wordt gebruikt voor medische dossiers, statistieken,
facturatie en onderzoek.
o Focus: diagnoses en ziekten.
Voorbeeld: een arts schrijft “longontsteking” → in ICD krijgt dat
een specifieke code. Zo kan wereldwijd dezelfde aandoening herkend
en vergeleken worden.
1
,ICF – International Classification of Functioning, Disability
and Health
Titel: International Classification of Functioning, Disability and
Health
Doel: een systeem om functioneren en beperkingen van mensen te
beschrijven, niet enkel hun ziekte.
Kenmerken:
o Focus op functioneren, participatie en gezondheidstoestand.
o Houdt rekening met lichamelijke functies, activiteiten,
sociale participatie en omgevingsfactoren.
o Laat toe om gezondheid breder te meten dan alleen diagnoses.
Voorbeeld: een patiënt met artrose krijgt in ICD een diagnosecode,
maar in ICF kan je beschrijven dat hij moeite heeft met traplopen,
sociale participatie en pijnbeleving.
Verschil in één zin
ICD = ziekten en diagnoses.
ICF = functioneren, beperkingen en gezondheidstoestand.
Gezondheidsindicatoren en volksgezondheid
Wat zijn gezondheidsindicatoren?
Cijfers en statistieken die gezondheid en ziekte zichtbaar maken.
Voorbeelden: sterftecijfers, levensverwachting, ziekteverzuim,
prevalentie van diabetes, incidentie van kanker.
Ze geven een objectief beeld van hoe gezond een bevolking is.
Belang voor volksgezondheid
Monitoring: volgen hoe gezond een bevolking is op Vlaams, Europees
of wereldniveau.
Beleidsvorming: overheid kan maatregelen nemen (bv. rookverbod,
vaccinatiecampagnes) op basis van indicatoren.
Vergelijking: landen en regio’s kunnen hun gezondheidssituatie
vergelijken.
Preventie: inzicht in risicofactoren helpt om preventieve acties te
plannen.
Typen indicatoren
1. Demografische indicatoren
o Samenstelling van de bevolking (leeftijd, geslacht, SES).
2. Gezondheidsstatistieken
o Sterfte, morbiditeit, levensverwachting, ervaren gezondheid.
3. Epidemiologische indicatoren
o Prevalentie (hoeveel mensen zijn ziek op een bepaald moment).
o Incidentie (hoeveel nieuwe gevallen er zijn in een periode).
o Prognostische factoren (bv. roken bij COPD).
o Diagnostische factoren (bv. afwijkende cellen bij screening).
2
, 4. Ziektelast
o DALY’s (jaren verloren door ziekte + vroegtijdige sterfte).
o YLL (years of life lost).
o YLD (years lived with disability).
5. Medische consumptie
o Gebruik van gezondheidszorgvoorzieningen.
6. Ziekteverzuim
o Percentage dagen afwezig door ziekte → indicator voor
gezondheid van de werkende bevolking.
Volksgezondheid
Volksgezondheid = de gezondheidstoestand van een hele bevolking.
Indicatoren maken het mogelijk om:
o Trends te zien (bv. stijging obesitas).
o Risicogroepen te identificeren (bv. lage SES → meer
gezondheidsproblemen).
o Beleid te evalueren (bv. vaccinatiecampagnes → daling incidentie
mazelen).
De veelvoorkomende gezondheidsindicatoren herkennen en in eigen woorden
de betekenis van de verschillende indicatoren uitleggen
Indicator Betekenis in eigen woorden Voorbeeld
Geeft aan hoeveel mensen in een bepaalde Jaarlijks overlijden
Sterfte periode sterven aan een ziekte of duizenden mensen aan
(mortaliteit) aandoening. Het toont de impact van hart- en vaatziekten in
sterfte op een bevolking. België.
Het gemiddeld aantal jaren dat iemand nog
zal leven. Er zijn drie vormen:
- gewone levensverwachting
o # verwachte levensjaren vanaf
geboorte
o Kijken nr wnr je geboren bent
om je levensverwachting te
bekijken In België is de
- resterende levensverwachting op een levensverwachting bij
Levensverwachting
bepaalde leeftijd geboorte ongeveer 82
o gem. # jaren dat een persoon jaar.
van die leeftijd nog leven
zal
- gezonde levensverwachting (zonder
beperkingen
o het # jaren dat men verwacht
te leven in de goede
gezondheid
Subjectieve indicator,
gezondheidsbeleving of self-percelved Een oudere met diabetes
health: hoe gezond iemand zichzelf voelt, voelt zich toch gezond
Ervaren gezondheid
los van medische metingen. Het gaat om de omdat hij sociale steun
beleving van gezondheid en kwaliteit van ervaart.
leven.
QALY (Quality Combineert levensduur met kwaliteit van 10 jaar leven met matige
Adjusted Life leven. pijn = minder dan 10
Years) 1 QALY = 1 jaar in perfecte gezondheid. QALY’s.
Het # mensen dat op een bepaald moment 1 op 10 Belgen heeft
Prevalentie
een ziekte heeft. Bestaande gevallen. diabetes type 2.
In 2024 kwamen er 5000
Het # nieuwe gevallen van een ziekte in
Incidentie nieuwe
een bepaalde periode.
borstkankerpatiënten bij.
Morbiditeit Het % mensen met een gezondheidsprobleem 15% van de bevolking
3
, binnen een populatie.
Lijkt op prevalentie, maar wordt vaak heeft een chronische
gebruikt als algemene maat voor ziekte in aandoening.
een groep.
Totale gezondheidsverlies veroorzaakt
door ziekte:
DALY = jaren verloren door vroegtijdige
sterfte tgv. Ziekte + jaren geleefd met
ziekte Knie-artrose veroorzaakt
Ziektelast (DALY) - het # jaar geleef met beperking + # veel YLD, kanker vaak
jaren verloren zijn gegaan door YLL.
sterfte
YLL = verloren levensjaren door
vroegtijdige sterfte
YLD = jaren geleefd met ziekte
Hoe vaak mensen gebruik maken van
gezondheidszorg (huisarts, ziekenhuis, Veel ziekenhuisopnames
Medische
medicatie). voor
consumptie
Hoog gebruik wijst vaak op een minder diabetescomplicaties.
gezonde bevolking.
Het # ziektedagen tegenover het aantal
Een bedrijf met veel
beschikbare werkdagen.
Ziekteverzuim burn-outgevallen heeft
Een hoog ziekteverzuim = ongezonde
hoog ziekteverzuim.
werkende bevolking.
De evolutie van de gezondheidszorg toelichten a.d.h.v. de visies op
gezondheid
Visie Kenmerk Impact op gezondheidszorg Voorbeeld
Zorg was arts-gericht en
Gezondheid =
Medische vooral curatief: diagnose
afwezigheid van Arts meet koorts →
monocausale stellen en behandelen.
ziekte. Eén oorzaak geen koorts = gezond.
visie Preventie nauwelijks
→ ziek of gezond.
aanwezig.
Zorg richt zich op
Gezondheid =
metingen en fysiologie: Bloeddrukmeting om
homeostase
Biologische bloeddruk, pols, hypertensie
behouden. Focus op
visie temperatuur. Meer vroegtijdig op te
lichamelijke
aandacht voor preventie sporen.
parameters.
via medische controles.
Gezondheid = doelen Zorg evolueert naar
stellen en patiëntgerichte Psychologische
Psychologische
bereiken, mentale benadering: gesprekken, begeleiding bij
visie
behoeften observatie, aandacht voor chronische ziekte.
vervullen. mentaal welzijn.
Zorg kijkt naar
Gezondheid = participatie en Re-
sociale rollen maatschappelijke context. integratieprogramma’s
Sociale visie
vervullen in de Sociale geneeskunde en na ziekte om terug te
maatschappij. arbeidsgeneeskunde werken.
krijgen plaats.
Zorg wordt
multidisciplinair: arts,
Humane Gezondheid = verpleegkundige, Geriatrisch team dat
multicausale biopsychosociaal psycholoog, fysiek, psychisch en
visie (WHO) evenwicht. maatschappelijk werker. sociaal samenwerkt.
Preventie en welzijn
staan centraal.
Zorg richt zich op
Focus op bronnen Programma’s rond
gezondheidsbevordering:
Salutogene van gezondheid en veerkracht en
versterken van coping,
visie beschermende empowerment bij
sociale steun,
factoren. ouderen.
gezondheidsvaardigheden.
4
Meerwaarde om de visie van de zorgverlener en zorgontvanger te leren kennen
Afstemming van doelen:
o Zorgverlener kan denken: “15 minuten knie-oefeningen =
vooruitgang.”
o Zorgontvanger kan denken: “Zelfstandig naar de winkel kunnen =
vooruitgang.” → Als je die visies niet bespreekt, werk je
langs elkaar heen.
Motivatie en gedragsverandering:
o Als de zorg aansluit bij wat de zorgontvanger belangrijk
vindt, is de kans groter dat hij/zij gemotiveerd blijft.
Bewustwording van je eigen bril:
o Als jij als verpleegkundige gezondheid vooral ziet als “geen
koorts = gezond”, dan kan je pijn of vermoeidheid van een
patiënt onderschatten.
Samen beslissen:
o Gezondheidsvoorlichting en zorgplanning starten vanuit het
perspectief van de zorgontvanger. Dat maakt de zorg meer
patiënt-centered.
Voorbeeld uit de praktijk
Een oudere patiënt zegt: “Ik wil vooral weer naar de bakker kunnen
wandelen.” De kinesitherapeut focust op spierkracht en oefentijden. →
Door de visies te delen, kan je samen een doel formuleren: oefeningen
doen zodat de patiënt weer zelfstandig naar de bakker kan.
Classificatiestysteem WHO en desbetreffende titeltjes er bij ICD en ICF
ICD – International Classification of Diseases
Titel: International Classification of Diseases
Doel: een internationale standaard om ziekten en aandoeningen te
benoemen en te coderen.
Kenmerken:
o Elke ziekte krijgt een code (bv. diabetes type 2 = E11).
o Wordt gebruikt voor medische dossiers, statistieken,
facturatie en onderzoek.
o Focus: diagnoses en ziekten.
Voorbeeld: een arts schrijft “longontsteking” → in ICD krijgt dat
een specifieke code. Zo kan wereldwijd dezelfde aandoening herkend
en vergeleken worden.
1
,ICF – International Classification of Functioning, Disability
and Health
Titel: International Classification of Functioning, Disability and
Health
Doel: een systeem om functioneren en beperkingen van mensen te
beschrijven, niet enkel hun ziekte.
Kenmerken:
o Focus op functioneren, participatie en gezondheidstoestand.
o Houdt rekening met lichamelijke functies, activiteiten,
sociale participatie en omgevingsfactoren.
o Laat toe om gezondheid breder te meten dan alleen diagnoses.
Voorbeeld: een patiënt met artrose krijgt in ICD een diagnosecode,
maar in ICF kan je beschrijven dat hij moeite heeft met traplopen,
sociale participatie en pijnbeleving.
Verschil in één zin
ICD = ziekten en diagnoses.
ICF = functioneren, beperkingen en gezondheidstoestand.
Gezondheidsindicatoren en volksgezondheid
Wat zijn gezondheidsindicatoren?
Cijfers en statistieken die gezondheid en ziekte zichtbaar maken.
Voorbeelden: sterftecijfers, levensverwachting, ziekteverzuim,
prevalentie van diabetes, incidentie van kanker.
Ze geven een objectief beeld van hoe gezond een bevolking is.
Belang voor volksgezondheid
Monitoring: volgen hoe gezond een bevolking is op Vlaams, Europees
of wereldniveau.
Beleidsvorming: overheid kan maatregelen nemen (bv. rookverbod,
vaccinatiecampagnes) op basis van indicatoren.
Vergelijking: landen en regio’s kunnen hun gezondheidssituatie
vergelijken.
Preventie: inzicht in risicofactoren helpt om preventieve acties te
plannen.
Typen indicatoren
1. Demografische indicatoren
o Samenstelling van de bevolking (leeftijd, geslacht, SES).
2. Gezondheidsstatistieken
o Sterfte, morbiditeit, levensverwachting, ervaren gezondheid.
3. Epidemiologische indicatoren
o Prevalentie (hoeveel mensen zijn ziek op een bepaald moment).
o Incidentie (hoeveel nieuwe gevallen er zijn in een periode).
o Prognostische factoren (bv. roken bij COPD).
o Diagnostische factoren (bv. afwijkende cellen bij screening).
2
, 4. Ziektelast
o DALY’s (jaren verloren door ziekte + vroegtijdige sterfte).
o YLL (years of life lost).
o YLD (years lived with disability).
5. Medische consumptie
o Gebruik van gezondheidszorgvoorzieningen.
6. Ziekteverzuim
o Percentage dagen afwezig door ziekte → indicator voor
gezondheid van de werkende bevolking.
Volksgezondheid
Volksgezondheid = de gezondheidstoestand van een hele bevolking.
Indicatoren maken het mogelijk om:
o Trends te zien (bv. stijging obesitas).
o Risicogroepen te identificeren (bv. lage SES → meer
gezondheidsproblemen).
o Beleid te evalueren (bv. vaccinatiecampagnes → daling incidentie
mazelen).
De veelvoorkomende gezondheidsindicatoren herkennen en in eigen woorden
de betekenis van de verschillende indicatoren uitleggen
Indicator Betekenis in eigen woorden Voorbeeld
Geeft aan hoeveel mensen in een bepaalde Jaarlijks overlijden
Sterfte periode sterven aan een ziekte of duizenden mensen aan
(mortaliteit) aandoening. Het toont de impact van hart- en vaatziekten in
sterfte op een bevolking. België.
Het gemiddeld aantal jaren dat iemand nog
zal leven. Er zijn drie vormen:
- gewone levensverwachting
o # verwachte levensjaren vanaf
geboorte
o Kijken nr wnr je geboren bent
om je levensverwachting te
bekijken In België is de
- resterende levensverwachting op een levensverwachting bij
Levensverwachting
bepaalde leeftijd geboorte ongeveer 82
o gem. # jaren dat een persoon jaar.
van die leeftijd nog leven
zal
- gezonde levensverwachting (zonder
beperkingen
o het # jaren dat men verwacht
te leven in de goede
gezondheid
Subjectieve indicator,
gezondheidsbeleving of self-percelved Een oudere met diabetes
health: hoe gezond iemand zichzelf voelt, voelt zich toch gezond
Ervaren gezondheid
los van medische metingen. Het gaat om de omdat hij sociale steun
beleving van gezondheid en kwaliteit van ervaart.
leven.
QALY (Quality Combineert levensduur met kwaliteit van 10 jaar leven met matige
Adjusted Life leven. pijn = minder dan 10
Years) 1 QALY = 1 jaar in perfecte gezondheid. QALY’s.
Het # mensen dat op een bepaald moment 1 op 10 Belgen heeft
Prevalentie
een ziekte heeft. Bestaande gevallen. diabetes type 2.
In 2024 kwamen er 5000
Het # nieuwe gevallen van een ziekte in
Incidentie nieuwe
een bepaalde periode.
borstkankerpatiënten bij.
Morbiditeit Het % mensen met een gezondheidsprobleem 15% van de bevolking
3
, binnen een populatie.
Lijkt op prevalentie, maar wordt vaak heeft een chronische
gebruikt als algemene maat voor ziekte in aandoening.
een groep.
Totale gezondheidsverlies veroorzaakt
door ziekte:
DALY = jaren verloren door vroegtijdige
sterfte tgv. Ziekte + jaren geleefd met
ziekte Knie-artrose veroorzaakt
Ziektelast (DALY) - het # jaar geleef met beperking + # veel YLD, kanker vaak
jaren verloren zijn gegaan door YLL.
sterfte
YLL = verloren levensjaren door
vroegtijdige sterfte
YLD = jaren geleefd met ziekte
Hoe vaak mensen gebruik maken van
gezondheidszorg (huisarts, ziekenhuis, Veel ziekenhuisopnames
Medische
medicatie). voor
consumptie
Hoog gebruik wijst vaak op een minder diabetescomplicaties.
gezonde bevolking.
Het # ziektedagen tegenover het aantal
Een bedrijf met veel
beschikbare werkdagen.
Ziekteverzuim burn-outgevallen heeft
Een hoog ziekteverzuim = ongezonde
hoog ziekteverzuim.
werkende bevolking.
De evolutie van de gezondheidszorg toelichten a.d.h.v. de visies op
gezondheid
Visie Kenmerk Impact op gezondheidszorg Voorbeeld
Zorg was arts-gericht en
Gezondheid =
Medische vooral curatief: diagnose
afwezigheid van Arts meet koorts →
monocausale stellen en behandelen.
ziekte. Eén oorzaak geen koorts = gezond.
visie Preventie nauwelijks
→ ziek of gezond.
aanwezig.
Zorg richt zich op
Gezondheid =
metingen en fysiologie: Bloeddrukmeting om
homeostase
Biologische bloeddruk, pols, hypertensie
behouden. Focus op
visie temperatuur. Meer vroegtijdig op te
lichamelijke
aandacht voor preventie sporen.
parameters.
via medische controles.
Gezondheid = doelen Zorg evolueert naar
stellen en patiëntgerichte Psychologische
Psychologische
bereiken, mentale benadering: gesprekken, begeleiding bij
visie
behoeften observatie, aandacht voor chronische ziekte.
vervullen. mentaal welzijn.
Zorg kijkt naar
Gezondheid = participatie en Re-
sociale rollen maatschappelijke context. integratieprogramma’s
Sociale visie
vervullen in de Sociale geneeskunde en na ziekte om terug te
maatschappij. arbeidsgeneeskunde werken.
krijgen plaats.
Zorg wordt
multidisciplinair: arts,
Humane Gezondheid = verpleegkundige, Geriatrisch team dat
multicausale biopsychosociaal psycholoog, fysiek, psychisch en
visie (WHO) evenwicht. maatschappelijk werker. sociaal samenwerkt.
Preventie en welzijn
staan centraal.
Zorg richt zich op
Focus op bronnen Programma’s rond
gezondheidsbevordering:
Salutogene van gezondheid en veerkracht en
versterken van coping,
visie beschermende empowerment bij
sociale steun,
factoren. ouderen.
gezondheidsvaardigheden.
4
