1
BEELDE: KI-gegenereer. Gebaseer op tipiese eksamenvrae. Bronne: EKURHULENI-NOORD DISTRIK 19 September 2023 Graad 10 Geskiedenis DBE
GESKIEDENIS STUDIEGIDS 2023 en QP. (EC/NOVEMBER 2020) V1, EC/NOVEMBER 2019. That Assessment Company Sept 2024
Belangrik:
Hierdie studienotas word jaarliks hersien en opgedateer om met die KABV-kurrikulum en
huidige eksamenvereistes ooreen te stem. Die inhoud is gebaseer op vorige
eksamenvraestelle, toetse en tipiese assesseringsvraagpatrone.
Die inhoud is aangepas en gestruktureer vir eksamenvoorbereidingsdoeleindes. KI-
hulpmiddels is gebruik om te help met formatering, herformulering en differensiasie.
Hierdie notas is ontwerp om leerders te help om:
• Sleutelbegrippe te verstaan
• Eksamenstylvrae te oefen
• Belangrike temas en patrone in assesserings te identifiseer
• Belangrike inhoud op ’n gestruktureerde manier te hersien
Om te verseker dat leerders met die mees relevante en opgedateerde inhoud werk, word
ouers en leerders aangemoedig om te bevestig dat hulle die nuutste weergawe van die
notas gebruik. Indien jy onseker is of jy die nuutste weergawe het, kontak my gerus by:
© 2026 Juffrou Ansie Study Notes. Alle regte voorbehou. Hierdie materiaal mag nie sonder skriftelike toestemming gereproduseer of versprei word nie. Kontak
, 2
Let asseblief daarop dat hierdie notas saamgestel is as ’n gestruktureerde
studiehulpmiddel vir eksamenvoorbereiding. Dit vervang nie die voorgeskrewe handboek of
klasonderrig nie.
Belangrik: Leerders kan die Kwartaal 3-notas gebruik vir gefokusde Kwartaal 3-
voorbereiding. Waar van toepassing, word dit ook aanbeveel dat leerders Kwartaal 1- en
Kwartaal 2-notas saam met die Kwartaal 3-notas hersien.
Sterkte, Juffrou Ansie
Inhoud
KOLONIALE UITBREIDING NA 1750 ................................................................................ 2
SUID-AFRIKAANSE OORLOG EN UNIE ............................................................................ 8
HOE IS DIE AFRIKANE DEUR DIE ONTDEKKING VAN MINERALE GERAAK? ....................... 19
Rol en ervarings van swart Suid-Afrikaners in die oorlog ................................................. 23
Paragraaf .................................................................................................................... 27
OPSTELVRAAG ............................................................................................................ 28
Ongeveer (c.) Circa (c.) beteken ongeveer of rondom die tyd
Vryburgers In 1652 het die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie 'n
halfwegstasie-groentetuin aan die Kaap begin. Na 5 jaar is die
werkers 'vryburgers' gemaak en grond in die binneland gegee
om te boer.
Trekboere Vryburgers wat hul eie taal en kultuur begin ontwikkel het en as
Boere of trekboere bekend geword het
Argeologiese bewyse Voorwerpe wat deur argeoloë gevind is wat inligting oor die
verlede gee
Kolonialisme Die beleid of praktyk om volle of gedeeltelike politieke beheer
oor 'n ander land te verkry, met setlaars te okkupeer en dit
ekonomies uit te buit.
KOLONIALE UITBREIDING NA 1750
HOE HET KOLONIALISME NEGATIEWE INVLOED OP DIE LEWENS VAN DIE XHOSAS EN
BOERE IN DIE KAAP VEROORSAAK?
Bron 2A
© 2026 Juffrou Ansie Study Notes. Alle regte voorbehou. Hierdie materiaal mag nie sonder skriftelike toestemming gereproduseer of versprei word nie. Kontak
, 3
Redes waarom Brittanje belangstel om beheer oor Suid-Afrika te neem
• Die Britte wou die Kaap beheer weens sy strategiese ligging op die seeroete na
Indië.
• Toe goud en diamante in die 1860's–1880's ontdek is, het hul belangstelling in die
streek toegeneem
• Britse heerskappy het hul land toenemend 'n
industriële en sakewêreld gemaak
Die negatiewe impak wat kolonialisme op die lewens
van beide die Xhosas en die Boere in die Kaapkolonie
gehad het
• Dit het hul lewenstyl verander omdat hulle
gewoond was aan 'n eenvoudige gesinslewe.
• Hulle grond is van hulle afgeneem – moes die
binneland in trek.
• Die meeste van hulle is in slawe verander
• Hulle is aangemoedig om aan oorloë deel te neem
Waarom die Boere nie van die Britse bewind gehou het nie
• Die Boere wou 'n eenvoudige lewe hê.
• Die Britte het van hul land 'n land van nywerheid en besigheid gemaak.
• Die Britte het hul grond ingeneem.
• Die Britte het hul mag/kultuur en waardigheid geneem
Bron 2B
© 2026 Juffrou Ansie Study Notes. Alle regte voorbehou. Hierdie materiaal mag nie sonder skriftelike toestemming gereproduseer of versprei word nie. Kontak
, 4
Hierdie bron verwys na die veemoord as massaweerstand, nie massaselfmoord
geskryf deur Gemma Pitcher nie.
Toe sy terugkom, het sy gesê dat sy 'n man gesien het, wat vir haar gesê het: 'Die hele
gemeenskap sal uit die dood opstaan; dat alle beeste wat nou lewe, geslag moet word'.
Die meisies het teruggekeer huis toe en hul gesinne vertel wat gebeur het, maar niemand
het hulle geglo nie.
Nongqawuse en Mhlakaza het gesê dat diegene wat aan hulle verskyn het, die geeste van
hul dooie voorouers was, wat weer lewendig geword het om die Xhosa-nasie na sy
vroeëre glorie terug te bring en om 'die Xhosa die hulp te verleen wat hulle nodig gehad
het om die wit man uit die land te verdryf'.
'n Paar dae later het Mhlakaza self met die geeste vergader en gesê dat al die dooies van
die Xhosa-nasie weer sou opstaan, dat hulle uit die see sou opkom en nuwe en
onbesmette beeste saam met hulle sou bring, saam met 'skape, bokke, honde, hoenders
en elke ander dier wat verlang word, en alle klere en alles wat hulle kon wou hê om te eet
... en allerhande dinge vir hul huise.' Die beeste, het Nongqawuse gesê, was tans in
ondergrondse grotte en wag om op te staan en 'n nuwe wêreld vir die gesuiwerde Xhosa-
mense te begin. Op die dag van hul koms, het sy belowe, 'die blindes sou sien, die dowes
sou hoor, kreupeles sou loop, en die hele Xhosa-nasie sou uit die dood opstaan en 'n
goue era begin sonder siekte, dood of ongeluk'.
Namate die woord van die profesieë toegeneem het, het die Xhosa-opperhoof, ZARhili,
gesante (verteenwoordigers) na die monding van die Gxarha-rivier gestuur om die
profesieë te ondersoek. Hulle het nie die vreemdelinge ontmoet nie, maar het
teruggekeer huis toe oortuig van die waarheid van die profesieë en dadelik hul beeste
begin doodmaak. ZARhili het toe twee van sy raadslede gestuur om die hoofmanne onder
Britse jurisdiksie in kennis te stel dat hulle hul 'betowerde' beeste moet offer. Sodra
ZARhili ter ondersteuning uitgekom het, het die beweging enorme momentum gekry.
[Vanaf www.siyabona.com/eastern/cape.xhosa/cattle.killling.htm: Besoek op 6 Julie 2019.]
© 2026 Juffrou Ansie Study Notes. Alle regte voorbehou. Hierdie materiaal mag nie sonder skriftelike toestemming gereproduseer of versprei word nie. Kontak
BEELDE: KI-gegenereer. Gebaseer op tipiese eksamenvrae. Bronne: EKURHULENI-NOORD DISTRIK 19 September 2023 Graad 10 Geskiedenis DBE
GESKIEDENIS STUDIEGIDS 2023 en QP. (EC/NOVEMBER 2020) V1, EC/NOVEMBER 2019. That Assessment Company Sept 2024
Belangrik:
Hierdie studienotas word jaarliks hersien en opgedateer om met die KABV-kurrikulum en
huidige eksamenvereistes ooreen te stem. Die inhoud is gebaseer op vorige
eksamenvraestelle, toetse en tipiese assesseringsvraagpatrone.
Die inhoud is aangepas en gestruktureer vir eksamenvoorbereidingsdoeleindes. KI-
hulpmiddels is gebruik om te help met formatering, herformulering en differensiasie.
Hierdie notas is ontwerp om leerders te help om:
• Sleutelbegrippe te verstaan
• Eksamenstylvrae te oefen
• Belangrike temas en patrone in assesserings te identifiseer
• Belangrike inhoud op ’n gestruktureerde manier te hersien
Om te verseker dat leerders met die mees relevante en opgedateerde inhoud werk, word
ouers en leerders aangemoedig om te bevestig dat hulle die nuutste weergawe van die
notas gebruik. Indien jy onseker is of jy die nuutste weergawe het, kontak my gerus by:
© 2026 Juffrou Ansie Study Notes. Alle regte voorbehou. Hierdie materiaal mag nie sonder skriftelike toestemming gereproduseer of versprei word nie. Kontak
, 2
Let asseblief daarop dat hierdie notas saamgestel is as ’n gestruktureerde
studiehulpmiddel vir eksamenvoorbereiding. Dit vervang nie die voorgeskrewe handboek of
klasonderrig nie.
Belangrik: Leerders kan die Kwartaal 3-notas gebruik vir gefokusde Kwartaal 3-
voorbereiding. Waar van toepassing, word dit ook aanbeveel dat leerders Kwartaal 1- en
Kwartaal 2-notas saam met die Kwartaal 3-notas hersien.
Sterkte, Juffrou Ansie
Inhoud
KOLONIALE UITBREIDING NA 1750 ................................................................................ 2
SUID-AFRIKAANSE OORLOG EN UNIE ............................................................................ 8
HOE IS DIE AFRIKANE DEUR DIE ONTDEKKING VAN MINERALE GERAAK? ....................... 19
Rol en ervarings van swart Suid-Afrikaners in die oorlog ................................................. 23
Paragraaf .................................................................................................................... 27
OPSTELVRAAG ............................................................................................................ 28
Ongeveer (c.) Circa (c.) beteken ongeveer of rondom die tyd
Vryburgers In 1652 het die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie 'n
halfwegstasie-groentetuin aan die Kaap begin. Na 5 jaar is die
werkers 'vryburgers' gemaak en grond in die binneland gegee
om te boer.
Trekboere Vryburgers wat hul eie taal en kultuur begin ontwikkel het en as
Boere of trekboere bekend geword het
Argeologiese bewyse Voorwerpe wat deur argeoloë gevind is wat inligting oor die
verlede gee
Kolonialisme Die beleid of praktyk om volle of gedeeltelike politieke beheer
oor 'n ander land te verkry, met setlaars te okkupeer en dit
ekonomies uit te buit.
KOLONIALE UITBREIDING NA 1750
HOE HET KOLONIALISME NEGATIEWE INVLOED OP DIE LEWENS VAN DIE XHOSAS EN
BOERE IN DIE KAAP VEROORSAAK?
Bron 2A
© 2026 Juffrou Ansie Study Notes. Alle regte voorbehou. Hierdie materiaal mag nie sonder skriftelike toestemming gereproduseer of versprei word nie. Kontak
, 3
Redes waarom Brittanje belangstel om beheer oor Suid-Afrika te neem
• Die Britte wou die Kaap beheer weens sy strategiese ligging op die seeroete na
Indië.
• Toe goud en diamante in die 1860's–1880's ontdek is, het hul belangstelling in die
streek toegeneem
• Britse heerskappy het hul land toenemend 'n
industriële en sakewêreld gemaak
Die negatiewe impak wat kolonialisme op die lewens
van beide die Xhosas en die Boere in die Kaapkolonie
gehad het
• Dit het hul lewenstyl verander omdat hulle
gewoond was aan 'n eenvoudige gesinslewe.
• Hulle grond is van hulle afgeneem – moes die
binneland in trek.
• Die meeste van hulle is in slawe verander
• Hulle is aangemoedig om aan oorloë deel te neem
Waarom die Boere nie van die Britse bewind gehou het nie
• Die Boere wou 'n eenvoudige lewe hê.
• Die Britte het van hul land 'n land van nywerheid en besigheid gemaak.
• Die Britte het hul grond ingeneem.
• Die Britte het hul mag/kultuur en waardigheid geneem
Bron 2B
© 2026 Juffrou Ansie Study Notes. Alle regte voorbehou. Hierdie materiaal mag nie sonder skriftelike toestemming gereproduseer of versprei word nie. Kontak
, 4
Hierdie bron verwys na die veemoord as massaweerstand, nie massaselfmoord
geskryf deur Gemma Pitcher nie.
Toe sy terugkom, het sy gesê dat sy 'n man gesien het, wat vir haar gesê het: 'Die hele
gemeenskap sal uit die dood opstaan; dat alle beeste wat nou lewe, geslag moet word'.
Die meisies het teruggekeer huis toe en hul gesinne vertel wat gebeur het, maar niemand
het hulle geglo nie.
Nongqawuse en Mhlakaza het gesê dat diegene wat aan hulle verskyn het, die geeste van
hul dooie voorouers was, wat weer lewendig geword het om die Xhosa-nasie na sy
vroeëre glorie terug te bring en om 'die Xhosa die hulp te verleen wat hulle nodig gehad
het om die wit man uit die land te verdryf'.
'n Paar dae later het Mhlakaza self met die geeste vergader en gesê dat al die dooies van
die Xhosa-nasie weer sou opstaan, dat hulle uit die see sou opkom en nuwe en
onbesmette beeste saam met hulle sou bring, saam met 'skape, bokke, honde, hoenders
en elke ander dier wat verlang word, en alle klere en alles wat hulle kon wou hê om te eet
... en allerhande dinge vir hul huise.' Die beeste, het Nongqawuse gesê, was tans in
ondergrondse grotte en wag om op te staan en 'n nuwe wêreld vir die gesuiwerde Xhosa-
mense te begin. Op die dag van hul koms, het sy belowe, 'die blindes sou sien, die dowes
sou hoor, kreupeles sou loop, en die hele Xhosa-nasie sou uit die dood opstaan en 'n
goue era begin sonder siekte, dood of ongeluk'.
Namate die woord van die profesieë toegeneem het, het die Xhosa-opperhoof, ZARhili,
gesante (verteenwoordigers) na die monding van die Gxarha-rivier gestuur om die
profesieë te ondersoek. Hulle het nie die vreemdelinge ontmoet nie, maar het
teruggekeer huis toe oortuig van die waarheid van die profesieë en dadelik hul beeste
begin doodmaak. ZARhili het toe twee van sy raadslede gestuur om die hoofmanne onder
Britse jurisdiksie in kennis te stel dat hulle hul 'betowerde' beeste moet offer. Sodra
ZARhili ter ondersteuning uitgekom het, het die beweging enorme momentum gekry.
[Vanaf www.siyabona.com/eastern/cape.xhosa/cattle.killling.htm: Besoek op 6 Julie 2019.]
© 2026 Juffrou Ansie Study Notes. Alle regte voorbehou. Hierdie materiaal mag nie sonder skriftelike toestemming gereproduseer of versprei word nie. Kontak
