Farmaceutische zorg voor
personen met dementie
Les gebaseerd op FAZODEM project (= farmaceutische zorg dementie)
Dementie?
- Verworven klinisch syndroom
- Verschillende kenmerken:
o Achteruitgang cognitieve functies (niet enkel geheugen)
o Gedragsstoornissen
o Tekorten in activiteiten van het dagelijks leven (ADL) (aankleden,
wassen, koffie maken, …)
o Verlies van autonomie
Dementie in cijfers: 202 402 personen met dementie (op 11,54 miljoen inwoners)
- Cijfers blijven een ‘schatting’
- Vaak onder diagnose:
o Onderscheid met ‘normale’ vergeetachtigheid?
o Langzame, progressieve ziekte zonder duidelijk beginpunt
o Taboe
o Gebrek aan ziektebesef
Risicofactoren (niet-beïnvloedbaar)
- Leeftijd
- Geslacht: vrouwen > mannen
- Ethniciteit: ?
- Verstandelijke beperking: Downsyndroom
- Genetica
De invloed van genetica – ziekte van Alzheimer
Twee vormen:
Familiale vorm (= erfelijk)
o Komt weinig voor
o Mutaties in: APP-gen, PSEN-1, PSEN-2
Sporadische vorm
o Grootste deel (99%)
o Niet te verklaren door één gendefect
1
, o Mutaties in APOE-gen
Risicofactoren (beïnvloedbaar)
→ Cardiovasculaire preventie!
Risicofactoren voor hart- en vaatziekten:
- Hoge bloeddruk
- Te hoog cholesterol
- Diabetes
- Atherosclerose van de halsslagader
Levensstijl:
- Roken
- Alcohol
- Voeding en fysieke inactiviteit
Preventie: “Wat goed is voor je hart, is goed voor je brein.”
1. Het gezonde brein
Hoe werkt het geheugen?
Sensorisch geheugen: waarnemingen blijven hier een seconde hangen
Werkgeheugen (kortetermijngeheugen): een kleine hoeveelheid informatie
kan hier actief worden gehouden
o Dorsolaterale prefrontale cortex
Langetermijngeheugen: permanente geheugen opslag
o Hippocampus
o Onderscheid impliciet/expliciet geheugen
Hoe werkt communicatie?
- Drie belangrijke elementen:
o Verbaal (woorden)
o Vocaal (intonatie)
o Visueel (lichaamstaal)
- Elke vorm van gedrag = communicatie
Congruentie tussen de drie aspecten is cruciaal
2. Mild cognitieve impairment
(= MCI)
= Geheugenproblemen
Moeite met informatieverwerking of het uitvoeren van bepaalde
handelingen
Bij 30–55% blijven klachten stabiel of verdwijnen ze
44% krijgt binnen 5 jaar diagnose dementie
Personen met MCI functioneren zo goed als normaal
Tussen ‘normaal verouderen’ en ‘dementie’
Vergeetachtigheid of dementie?
Bij normale veroudering:
Informatie opslaan gaat trager
Nieuwe info opslaan gaat moeilijker
2
, Wanneer ninformatie wordt aangeboden wordt die herkend
Normale oriëntatie
Bij dementie:
= Informatie kan niet meer worden opgeslagen en het lijkt of de informatie
uit geheugen verdwijnt
Namen (van vertrouwde personen) of dagelijkse handelingen worden
vergeten
Informatie niet herkend
Desoriëntatie
MCI in de apotheek
- Vragen/klachten rond vergeetachtigheid:
→ Hoe ga je hiermee om?
- Wanneer iemand klachten uit:
o Wat zijn de klachten juist?
o Wanneer begonnen?
o Welke invloed op dagelijks functioneren?
- Raad aan om huisarts te raadplegen
- Geef uitleg over invloed van ouder worden op geheugen
- Ga na of er medicatie is die een invloed kan hebben op de cognitie
bv. benzodiazepines, anticholinerge bijwerkingen
3. beginnen dementie
aanmoedigen om naar de arts te gaan (beeldvorming),
diagnose is belangrijk om dingen te plaatsen, zorg in te
schakelen
lydia aanspreken – mensen hebben schrik voor diagnose
Wat is dementie?
Dementie = verzamelnaam voor een groep aandoeningen waarbij meerdere
stoornissen in het cognitieve functioneren samen optreden
1. Vergeetachtigheid:
Nieuwe info vergeten, belangrijke data of gebeurtenissen
Steeds dezelfde vragen stellen
Meerdere keren per dag naar apotheek komen om dezelfde medicatie
Afhankelijk van spiekbriefjes of familie
2. Problemen met dagelijkse handelingen:
Apparaten niet meer goed kunnen bedienen
Moeite met contant betalen
Moeite met eigen medicatie (coördinatie puffer)
3. Organisatorische problemen:
Afspraken vergeten
Op verkeerde tijdstip komen op afspraken
Verkeerde volgorde van handelingen vb aankleden
Moeilijkheden om vooruit te plannen
4. Vergissingen met tijd en plaats:
3
personen met dementie
Les gebaseerd op FAZODEM project (= farmaceutische zorg dementie)
Dementie?
- Verworven klinisch syndroom
- Verschillende kenmerken:
o Achteruitgang cognitieve functies (niet enkel geheugen)
o Gedragsstoornissen
o Tekorten in activiteiten van het dagelijks leven (ADL) (aankleden,
wassen, koffie maken, …)
o Verlies van autonomie
Dementie in cijfers: 202 402 personen met dementie (op 11,54 miljoen inwoners)
- Cijfers blijven een ‘schatting’
- Vaak onder diagnose:
o Onderscheid met ‘normale’ vergeetachtigheid?
o Langzame, progressieve ziekte zonder duidelijk beginpunt
o Taboe
o Gebrek aan ziektebesef
Risicofactoren (niet-beïnvloedbaar)
- Leeftijd
- Geslacht: vrouwen > mannen
- Ethniciteit: ?
- Verstandelijke beperking: Downsyndroom
- Genetica
De invloed van genetica – ziekte van Alzheimer
Twee vormen:
Familiale vorm (= erfelijk)
o Komt weinig voor
o Mutaties in: APP-gen, PSEN-1, PSEN-2
Sporadische vorm
o Grootste deel (99%)
o Niet te verklaren door één gendefect
1
, o Mutaties in APOE-gen
Risicofactoren (beïnvloedbaar)
→ Cardiovasculaire preventie!
Risicofactoren voor hart- en vaatziekten:
- Hoge bloeddruk
- Te hoog cholesterol
- Diabetes
- Atherosclerose van de halsslagader
Levensstijl:
- Roken
- Alcohol
- Voeding en fysieke inactiviteit
Preventie: “Wat goed is voor je hart, is goed voor je brein.”
1. Het gezonde brein
Hoe werkt het geheugen?
Sensorisch geheugen: waarnemingen blijven hier een seconde hangen
Werkgeheugen (kortetermijngeheugen): een kleine hoeveelheid informatie
kan hier actief worden gehouden
o Dorsolaterale prefrontale cortex
Langetermijngeheugen: permanente geheugen opslag
o Hippocampus
o Onderscheid impliciet/expliciet geheugen
Hoe werkt communicatie?
- Drie belangrijke elementen:
o Verbaal (woorden)
o Vocaal (intonatie)
o Visueel (lichaamstaal)
- Elke vorm van gedrag = communicatie
Congruentie tussen de drie aspecten is cruciaal
2. Mild cognitieve impairment
(= MCI)
= Geheugenproblemen
Moeite met informatieverwerking of het uitvoeren van bepaalde
handelingen
Bij 30–55% blijven klachten stabiel of verdwijnen ze
44% krijgt binnen 5 jaar diagnose dementie
Personen met MCI functioneren zo goed als normaal
Tussen ‘normaal verouderen’ en ‘dementie’
Vergeetachtigheid of dementie?
Bij normale veroudering:
Informatie opslaan gaat trager
Nieuwe info opslaan gaat moeilijker
2
, Wanneer ninformatie wordt aangeboden wordt die herkend
Normale oriëntatie
Bij dementie:
= Informatie kan niet meer worden opgeslagen en het lijkt of de informatie
uit geheugen verdwijnt
Namen (van vertrouwde personen) of dagelijkse handelingen worden
vergeten
Informatie niet herkend
Desoriëntatie
MCI in de apotheek
- Vragen/klachten rond vergeetachtigheid:
→ Hoe ga je hiermee om?
- Wanneer iemand klachten uit:
o Wat zijn de klachten juist?
o Wanneer begonnen?
o Welke invloed op dagelijks functioneren?
- Raad aan om huisarts te raadplegen
- Geef uitleg over invloed van ouder worden op geheugen
- Ga na of er medicatie is die een invloed kan hebben op de cognitie
bv. benzodiazepines, anticholinerge bijwerkingen
3. beginnen dementie
aanmoedigen om naar de arts te gaan (beeldvorming),
diagnose is belangrijk om dingen te plaatsen, zorg in te
schakelen
lydia aanspreken – mensen hebben schrik voor diagnose
Wat is dementie?
Dementie = verzamelnaam voor een groep aandoeningen waarbij meerdere
stoornissen in het cognitieve functioneren samen optreden
1. Vergeetachtigheid:
Nieuwe info vergeten, belangrijke data of gebeurtenissen
Steeds dezelfde vragen stellen
Meerdere keren per dag naar apotheek komen om dezelfde medicatie
Afhankelijk van spiekbriefjes of familie
2. Problemen met dagelijkse handelingen:
Apparaten niet meer goed kunnen bedienen
Moeite met contant betalen
Moeite met eigen medicatie (coördinatie puffer)
3. Organisatorische problemen:
Afspraken vergeten
Op verkeerde tijdstip komen op afspraken
Verkeerde volgorde van handelingen vb aankleden
Moeilijkheden om vooruit te plannen
4. Vergissingen met tijd en plaats:
3
