CROSSCULTURELE PSYCHOLOGIE
DEEL 1
Gebiedsomschrijving en methodologie
LES 1: INLEIDING
1.1 WAT IS CULTUUR?
Het is makkelijker om je eigen cultuur te labelen.
Cultuur = een door een gemeenschap gedeeld systeem van waarden, normen, ideeën,
attitudes, gedragingen, communicatiemiddelen en de producten ervan die van generatie
op generatie worden overgeleverd
Buitenste laag is het meest zichtbaar
Bv. vlag, eten, dingen die op TV komen
Sociale cultuur: verwachtingen hoe zaken worden
georganiseerd
Subjectieve cultuur: emoties, waarden
Menselijke natuur: alles wat we delen
Cultuur: deelt met groep van mensen, aangeleerd
Persoonlijkheid: uniek, stukje aangeboren, stukje
aangeleerd
CULTUUR IS GEDEELD
• Voor cultuur is een groep(je) nodig
– van heel klein tot heel groot
• De mate waarin het gedeeld is varieert: individuele verschillen binnen
eenzelfde cultuur
- ook persoonlijkheid, levenservaring en de vele andere cultuurtjes waar je
deel van bent
1
,2 soorten culturen:
Tight cultures = veel verwachtingen, streng
Loose cultures = minder verwachtingen, minder afgestraft als ze anders zijn
CULTUUR IS OVERGELEVERD
Wordt aangeleerd door socialisatie
• Primaire socialisatie: door directe familie (ouders of andere centrale
zorgfiguren)
• Secundaire socialisatie: door school, vrienden, werk,…
• Tertiaire socialisatie: door samenleving, (sociale) media,…
Gebeurt bewust en onbewust
2 soorten:
• Enculturatie: cultuuroverdracht in tijd (doorheen je leven, iets wat je vroeger al
meekreeg – primaire cultuur)
• Acculturatie: cultuuroverdracht in geografische en sociale ruimte – nieuwe
cultuur leren kennen
CULTUUR IS DYNAMISCH
Cultuur beïnvloedt leden en andersom!
Veranderingen zijn adaptief
Cultuur is de aanpassing van de menselijke soort op ecologische, sociopolitieke en
biologische factoren
1.2 WAT IS CROSSCULTURELE PSYCHOLOGIE?
Crossculturele psychologie = de wetenschappelijke studie van gelijkenissen en
verschillen in het menselijk psychologisch functioneren in verschillende culturele
groepen, daarbij onderzoekend hoe ons denken, voelen en doen beïnvloed wordt door
een culturele context
Geschiedenis:
• 1850: Völkerpsychologie mens in relatie tot gewoonten en gebruiken van de
samenleving
• Wundt (1916) "Where deliberate experimentation ends is where history has
experimented on the behalf of psychologists.“
• Antropologie bv. Rivers: waarneming verschillend bij bewoners van Papua Nieuw-
Guinea (kleuren)
• 1940-1950 basispersoonlijkheid en nationale karakters
2
, • Vanaf 1960-1970 bloeide crosscultureel psychologisch onderzoek met specifieke
wetenschappelijke tijdschriften
2 benaderingen:
1. Absolutisme = universalisme = universeel
• Zoeken naar ‘de’ menselijke psychologie
• Culturele verschillen gezien als ruis daarop
• Sensorische, motorische functies
bv. Ishihara test voor kleurenblindheid werkt wereldwijd volgens dezelfde
biologische principes
• Functies vanaf jonge leeftijd
bv. Objectpermanentie (8 maand)
• Zeer abstracte functies
bv. Taalontwikkeling (maar het vermogen om taal te verwerven is universeel)
2. Relativisme = psychologie van mens niet begrijpen als je geen cultuur hebt – je
kunt menselijke psychologie niet begrijpen zonder rekening te houden met
cultuur
• Er bestaat geen contextvrije psychologie
• Menselijke psychologie kan slechts begrepen worden binnen de context van de
cultuur waarin het verschijnt
• Bv. Numerisch redeneren door te tellen op je vingers, boer laten (in sommige
culturen is dit een compliment)
Kritiek:
• Te veel nadruk op verschillen: hoe kunnen we dan samenwerken,
communiceren?
• Probleem voor universele normen: hoe kunnen internationale wetten gelden voor
iedereen
• Niet vergeten dat we over culturen heen ook enorm veel gemeen hebben
Crossculturele psychologie is scheidsrechter van
deze 2. Het blijft in het midden, geen absolutisme
of relativisme
De waarheid zit in het midden!
3
, 1.3 WAAROM IS CROSSCULTURELE PSYCHOLOGIE BELANGRIJK?
Veel psychologisch onderzoek is WEIRD
Western
Educated
Industrialized
Rich
Democratic
Onderzoekers bekeken 4000 onderzoekspapers over 20 jaar (1988-2007)
95% van deelnemers kwam uit= VS, Europa en Engelstalige landen
Deze landen zijn samen 12% van de wereldbevolking
Meer dan de helft komt uit VS DUS menselijke psychologie is eigenlijke Amerikaanse
psychologie
+ 2/3 zijn undergraduate students
Psychologische kennis is gebaseerd op een heel beperkte steekproef van de
wereldbevolking.
DUS veel psychologisch onderzoek is niet representatief voor de wereldbevolking,
omdat het gebeurt bij WEIRD-proefpersonen.
Belang crossculturele psychologie:
Je eigen cultuur beter leren kennen: eigen cultuur is ‘onzichtbaar’
‘Cultuur beïnvloedt anderen’
+
Etnocentrisme tegengaan:
“De houding waarbij de eigen omgeving, het eigen volk of de eigen cultuur bewust of
onbewust als maatstaf gebruikt wordt om de rest van de wereld te beoordelen.”
‘wij’ zijn normaal, ‘zij’ zijn afwijkend?
Bv. the danger of a single story
In dit vak: Veel studies die grote groepen mensen vergelijken
Onthoud dat dit gemiddelde verschillen zijn!
® Veel individuele variatie binnen culturen
® Veel subgroepen en subculturen die ook belangrijk zijn (SES, gender, )
® Studies met specifieke steekproeven
® Cultuur is dynamisch
Opletten voor generalisatie en essentialisme!
Elke persoon die jij begeleidt heeft een eigen uniek verhaal
4
DEEL 1
Gebiedsomschrijving en methodologie
LES 1: INLEIDING
1.1 WAT IS CULTUUR?
Het is makkelijker om je eigen cultuur te labelen.
Cultuur = een door een gemeenschap gedeeld systeem van waarden, normen, ideeën,
attitudes, gedragingen, communicatiemiddelen en de producten ervan die van generatie
op generatie worden overgeleverd
Buitenste laag is het meest zichtbaar
Bv. vlag, eten, dingen die op TV komen
Sociale cultuur: verwachtingen hoe zaken worden
georganiseerd
Subjectieve cultuur: emoties, waarden
Menselijke natuur: alles wat we delen
Cultuur: deelt met groep van mensen, aangeleerd
Persoonlijkheid: uniek, stukje aangeboren, stukje
aangeleerd
CULTUUR IS GEDEELD
• Voor cultuur is een groep(je) nodig
– van heel klein tot heel groot
• De mate waarin het gedeeld is varieert: individuele verschillen binnen
eenzelfde cultuur
- ook persoonlijkheid, levenservaring en de vele andere cultuurtjes waar je
deel van bent
1
,2 soorten culturen:
Tight cultures = veel verwachtingen, streng
Loose cultures = minder verwachtingen, minder afgestraft als ze anders zijn
CULTUUR IS OVERGELEVERD
Wordt aangeleerd door socialisatie
• Primaire socialisatie: door directe familie (ouders of andere centrale
zorgfiguren)
• Secundaire socialisatie: door school, vrienden, werk,…
• Tertiaire socialisatie: door samenleving, (sociale) media,…
Gebeurt bewust en onbewust
2 soorten:
• Enculturatie: cultuuroverdracht in tijd (doorheen je leven, iets wat je vroeger al
meekreeg – primaire cultuur)
• Acculturatie: cultuuroverdracht in geografische en sociale ruimte – nieuwe
cultuur leren kennen
CULTUUR IS DYNAMISCH
Cultuur beïnvloedt leden en andersom!
Veranderingen zijn adaptief
Cultuur is de aanpassing van de menselijke soort op ecologische, sociopolitieke en
biologische factoren
1.2 WAT IS CROSSCULTURELE PSYCHOLOGIE?
Crossculturele psychologie = de wetenschappelijke studie van gelijkenissen en
verschillen in het menselijk psychologisch functioneren in verschillende culturele
groepen, daarbij onderzoekend hoe ons denken, voelen en doen beïnvloed wordt door
een culturele context
Geschiedenis:
• 1850: Völkerpsychologie mens in relatie tot gewoonten en gebruiken van de
samenleving
• Wundt (1916) "Where deliberate experimentation ends is where history has
experimented on the behalf of psychologists.“
• Antropologie bv. Rivers: waarneming verschillend bij bewoners van Papua Nieuw-
Guinea (kleuren)
• 1940-1950 basispersoonlijkheid en nationale karakters
2
, • Vanaf 1960-1970 bloeide crosscultureel psychologisch onderzoek met specifieke
wetenschappelijke tijdschriften
2 benaderingen:
1. Absolutisme = universalisme = universeel
• Zoeken naar ‘de’ menselijke psychologie
• Culturele verschillen gezien als ruis daarop
• Sensorische, motorische functies
bv. Ishihara test voor kleurenblindheid werkt wereldwijd volgens dezelfde
biologische principes
• Functies vanaf jonge leeftijd
bv. Objectpermanentie (8 maand)
• Zeer abstracte functies
bv. Taalontwikkeling (maar het vermogen om taal te verwerven is universeel)
2. Relativisme = psychologie van mens niet begrijpen als je geen cultuur hebt – je
kunt menselijke psychologie niet begrijpen zonder rekening te houden met
cultuur
• Er bestaat geen contextvrije psychologie
• Menselijke psychologie kan slechts begrepen worden binnen de context van de
cultuur waarin het verschijnt
• Bv. Numerisch redeneren door te tellen op je vingers, boer laten (in sommige
culturen is dit een compliment)
Kritiek:
• Te veel nadruk op verschillen: hoe kunnen we dan samenwerken,
communiceren?
• Probleem voor universele normen: hoe kunnen internationale wetten gelden voor
iedereen
• Niet vergeten dat we over culturen heen ook enorm veel gemeen hebben
Crossculturele psychologie is scheidsrechter van
deze 2. Het blijft in het midden, geen absolutisme
of relativisme
De waarheid zit in het midden!
3
, 1.3 WAAROM IS CROSSCULTURELE PSYCHOLOGIE BELANGRIJK?
Veel psychologisch onderzoek is WEIRD
Western
Educated
Industrialized
Rich
Democratic
Onderzoekers bekeken 4000 onderzoekspapers over 20 jaar (1988-2007)
95% van deelnemers kwam uit= VS, Europa en Engelstalige landen
Deze landen zijn samen 12% van de wereldbevolking
Meer dan de helft komt uit VS DUS menselijke psychologie is eigenlijke Amerikaanse
psychologie
+ 2/3 zijn undergraduate students
Psychologische kennis is gebaseerd op een heel beperkte steekproef van de
wereldbevolking.
DUS veel psychologisch onderzoek is niet representatief voor de wereldbevolking,
omdat het gebeurt bij WEIRD-proefpersonen.
Belang crossculturele psychologie:
Je eigen cultuur beter leren kennen: eigen cultuur is ‘onzichtbaar’
‘Cultuur beïnvloedt anderen’
+
Etnocentrisme tegengaan:
“De houding waarbij de eigen omgeving, het eigen volk of de eigen cultuur bewust of
onbewust als maatstaf gebruikt wordt om de rest van de wereld te beoordelen.”
‘wij’ zijn normaal, ‘zij’ zijn afwijkend?
Bv. the danger of a single story
In dit vak: Veel studies die grote groepen mensen vergelijken
Onthoud dat dit gemiddelde verschillen zijn!
® Veel individuele variatie binnen culturen
® Veel subgroepen en subculturen die ook belangrijk zijn (SES, gender, )
® Studies met specifieke steekproeven
® Cultuur is dynamisch
Opletten voor generalisatie en essentialisme!
Elke persoon die jij begeleidt heeft een eigen uniek verhaal
4
