Samenvatting Voortplanting paard | UGent | 2025/26

Voortplanting en verloskunde
GHD
Voortplanting paard
ENDOCRINOLOGIE VAN DE VOORTPLANTING BIJ PAARD

Reproductieve hormonen

- Algemeen
o Hormonen zijn signaalstoffen die gesecreteerd worden door
gespecialiseerde cellen, meestal van endocriene klieren
 via de bloedbaan hun doelwitcellen of –organen bereiken.
o Receptoren
 Eiwithormonen: receptoren op celmembraan
 Steroïd hormonen: receptoren in de cel
o Regulerende functie => voortplanting
- Productie voortplantingshormonen
o Waar
 Hypothalamus
 Hypofyse
 Gonaden (ovaria en testes)
 Baarmoeder
 Placenta
o Centraal schema
 CZS stelsel stuurt signalen naar hypothalamus
 GnRH produceren
 Naar hypofyse
o Productie van FSH en LH
o Gaat naar ovaria/ testes
 Productie dan van oestradiol, progesteron
en testosteron
o Hypothalamus
 Heeft een centraal regulerende functie
 GnRH produceren => naar hypofyse
 Hypothalamus wordt ook beïnvloed
 Door pijnappelklier/ epifyse
o Endocriene klier die lichtgevoelig is
o Gaat melatonine uit serotonine produceren
 Geproduceerd gedurende de nacht
 Invloed hebben op seizoensgebonden
voortplanting
 In lente beginnen cycleren
 In het najaar gaan merries in
transitie
 In winter valt cyclus stil

1

, o In zomer lange dagen en korte nachten
 Melatonine secretie is kort
 Melatonine = Inhiberend effect op GnRH
 Nu : weinig melatonine => meer
GnRH
o FSH en LH geproduceerd door
hypofyse
o Doorheen het jaar
 Januari: 20% van merries doorcycleren
 Meeste merries in winter anoestrus
 Februari- maart- april
 Ovulerende merries gaat toenemen
 Merendeel zal gaan cycleren
o Melatonine heeft invloed op GnRH via kiss
peptine
 Kiss peptine zit in hersenen
(hypothalamus)
 Heeft positief effect op GnRH
 Heeft een centraal regulerende rol
o Stimuli vanbuitenaf een
regulerende rol dat dan weer
effect heeft op GnRH
o = vormt de brug tussen
externe signalen en het
hormonale
voortplantingssysteem h
 Welke invloeden op hypothalamus
 Fotoperiode
 Temperatuur
 Voeding
 Conditie
 Lactatie
 Stress
 Leeftijd
 Ras
 Hengst
 GnRH
 Is Gonadotropine-releasing hormoon
 Is een decapeptide
 Geconserveerd tussen species
o = Gelijkaardig bij verschillende diersoorten
 Secretie door neurosecretorische cellen in
hypothalamus
 Hypothalamo-hypofysair portaal systeem
o GnRH receptoren in hypofyse
o + effect op FSH en LH
 Feedback mechanismen

2

, o Merrie hengstig = grote follikel
 Produceert inhibine
 Geeft – feedback op productie FSH
 Produceert oestrogeen
 Geeft + feedback op piekcentrum
o LH piek krijgen
o Ovulatie geven
o Hypofyse
 Gonadotropines produceren
 FSH: follikel stimulerend hormoon
 LH: luteïniserend hormoon
 => zijn dimeren
o Alfa unit: species specifiek
o Bèta unit: functie
 Afgeven onder invloed van GnRH
 Via hypofyse voorkwab in circulatie terecht komen
 FSH: follikel stimulerend hormoon
o Groei follikels
 LH: luteïniserend hormoon
o Follikelrijping, ovulatie, luteïnisatie
o Gonaden
 Steroïden produceren
 Progesteron, testosteron, oestradiol
 Hebben cholesterol als basis
 Zijn vetoplosbaar
 => lijken sterk op elkaar
 Oestradiol
 LH bindt op theca cellen van rijpe follikel
o Zorgen voor productie van testosteron uit
cholesterol
o Testosteron gaat diffunderen naar
granulosacellen
 In granulosacellen omzetten in oestradiol
onder invloed van FSH
 Oestradiol in bloedbaan komen
 Zorgt voor de oestrus
o Geslachtstractus klaarmaken voor de productie
 Toename van doorbloeding, zwelling,
mucussecretie, geleidbaarheid neemt toe
o Oestrus gedrag => merrie wordt hengstig
 Zal bevruchting toelaten
o Oestrogeen geproduceerd door dominante
follikel
 Positieve feedback op LH
 Zal leiden tot ovulatie
o Opgelet: effecten van progesteron zijn dominant


3

,  Effecten zullen doorwegen bij hoge
concentratie progesteron
 Progesteron
 = drachtshormoon (in di-oestrus)
 Productie door CL en placenta
 Stimulatie endometriale secreties
 Zorgt voor onderhoud van de dracht
 Negatieve feedback op GnRH en LH
 Inhibine
 Is een eiwithormoon
 Productie door dominante follikel
 Secretie onder invloed van FSH
 Heeft een inhiberend effect op FSH
o Groei van extra follikels limiteren
o Baarmoeder
 Niet drachtige baarmoeder
 Produceert prostaglandine F2 alfa
 Zorgt voor afbraak van CL = luteolyse
o Progesteron valt weg
o Terug hengstig worden
 Drachtige baarmoeder
 Vrucht gaat heen en weer bewegen
 Geen prostaglandines geproduceerd worden
o Placenta
 eCG: equine chorion gonadotropine
 zorgt voor vorming van secundaire corpora lutea
o progesteron produceren
o helpen met onderhouden van de dracht

endocrinologie van de cyclus

- door feedback mechanismen van hormonen => cyclus van merrie krijgen
- algemeen oestrus en di-oestrus
o oestrus
 productie van GnRH in hersenen
 zorgt voor vrijstelling van FSH en LH
 FSH zorgt voor groei follikels
o Krijgen een rijpende/ dominante follikel
o Follikel produceert oestrogeen en inhibine
 Oestrus krijgen
 Inhibine = - op FSH => andere follikels
tegengaan
 Oestrogeen heeft + effect op LH
 LH piek met ovulatie en productie
CL
 CL krijgen
o Di- oestrus
 Na ovulatie

4