Strafprocesrecht
Algemene beginselen strafprocesrecht:
Wat is strafprocesrecht?
Definitie: Strafprocesrecht = formeel strafrecht = strafrechtspleging = strafvordering. Praktische
toepassing v.h. materieel strafrecht kan slechts gerealiseerd worden via strafprocesrecht:
- De regels die uiteindelijk de procedure bepalen om materiaal strafrecht om te zetten tot een
concrete beslissing.
- Spelregels vanaf uitvoering van strafbare feit tot uitvoering van de straf
SPR = geheel der rechtsregels betreffende de opsporing (=het zoeken), vervolging (=hoe brengt
men daders voor de rechter) en berechting (hoe verloopt het proces +welke rechter) van personen
die ervan verdacht worden een misdrijf te hebben gepleegd:
o Scenario’s en vormvoorschriften die moeten worden gevolgd
o Rechtspositie van de verschillende betrokken personen
o Regels m.b.t. organisatie en werking van de strafgerechten
o Regels m.b.t. tenuitvoerlegging v/d beslissingen van die gerechten
Materieel vs formeel strafrecht
4 elementen waardoor verschil tussen MSR en SPR duidelijk wordt: (deze elementen bekijken vanuit
oogpunt SPR om zo te vergelijken met MSR)
1. Personen tot wie de regels gericht zijn:
Formeel:
o De overheid (politie, magistratuur): regels die overheid zichzelf oplegt en bepalen wat
deze mogen doen
Strafproces = tussen gemeenschap (vertegenw. OM) en verdachte
Beperkingen voor politie, magistratuur, waarom?
= nodig, democr. Rechtsstaat: kan je maar in leven als beperkingen zijn
op overheid zelf, we moeten grenzen stellen.
o Uitzonderlijk: de burger. bijv. verdachte, getuige, degene bij wie onderzoeksmaatregel
wordt uitgevoerd (bijv. huiszoeking, telefoontap, …), slachtoffer
Materieel:
Is iemand strafbaar? gericht op allen. Burger in het algemeen met uitbreiding tot de
overheid
2. Inhoud van de regels:
o Hebben niet de ‘vanzelfsprekendheid’ van het materieel strafrecht bij MSR: vrij
evident dat je niemand mag doden, bijna overal zo ( basis die vanzelfsprekend is)
o ‘Spelregels’ waarover kan gediscussieerd worden: welke regels zijn nodig om in
democratische rechtsstaat een eerlijk proces te garanderen?
Vanuit maatschappelijk oogpunt relevant maar individueel bestaat er discussie
over. : Ene vindt dat huiszoeking makkelijker moet, andere vindt moeilijker,..= zie
je ook in praktijk, vb. moord in NED ≠ verjaarbaar, bij ons wel
1
, Het zijn moeilijke vraagstukken waarin de maatschappij een standpunt moet
innemen, er is ruimte voor veel meer discussie over de inhoud van de spelregels
en gaan vaker wijzigen.
o Berusten vaak op onderling afwegen v versch. belangen (waarheidsvinding versus de
bescherming van fundamentele rechten van eenieder: komt soms neer op
maatschappelijke en ethische vraagstukken).
het kunnen vervolgen (rechtshandhaving) <-> rechtsbescherming (naleven van de
spelregels waarborgen)
maatschappij beïnvloedt hoe evenwicht hiertussen zich nestelt. gaat over versch
belangen die men moet afwegen.
3. Sanctionering v/d schending der regels:
o MSR: op elk misdrijf staat straf = legaliteitsbeginsel: moet op voorhand weten welke
mogelijke straf je krijgt, staat in strafwet.
o SPR: de precieze processuele sanctie varieert naargelang de norm en is veelal niet op
voorhand bij wet bepaald
Soms nietigheid
Soms gevolgen op vlak van bewijsvoering (onrechtmatig huiszoekingsbevel)
Soms onontvankelijkheid of verval van de strafvordering
Soms is er geen sanctie
Dikwijls onzeker
Voorbeeld: PdK mag huiszoeking uitvoeren indien toestemming bewoner. Deze
toestemming moet voorafgaand en schriftelijk zijn. Stel: pas achteraf toestemming
gegeven = onwettige huiszoeking sanctie? niet terugvinden in wetboek. MAAR
zal moeten zoeken of vb. bewijs dat gevonden gebruikt mag worden,….
Voorbeeld: Rechtbank geeft uitspraak te laat geen sanctie, staat geen straf op.
4. Doelstellingen van het strafproces
o Waarheidsvinding: Materiële waarheid achterhalen zodat dader vervolgd, straf gegeven
a. weten welke misdrijven er worden begaan in onze maatschappij
b. bij ontdekking wilt men weten wie ervoor verantwoordelijk is, bekomen tot een
berechting maar niet ten kostte van alles. door de onderlinge afweging van de twee
verschillende componenten is het zo moeilijk om tot vaste spelregels te komen
o Bescherming van de individuele grondrechten
Niet alleen ten voordele van de verdachte, maar ten voordele van eenieder,
alleen door die regels te hebben kunnen we op ons gemak leven
o Onderlinge afweging van waarheidsvinding en individuele grondrechten
Oorspronkelijk: alleen wettelijkheidsvereiste
Later (met het EVRM): ook inhoudelijke vereisten
De belangen van de burger en de verdachte wegen meer door
Concrete afweging moet gebeuren door de rechtspraak
Zoektocht naar ideale evenwicht
= Slingerbeweging, geen mooi evenwicht
2
,Tip om regels beter te onthouden: ratio legis van een bepaalde regel vraag je af waarom die regel
er eigenlijk is, wat beschermd die?
Accusatoir vs inquisatoir
Horizontale versus verticale processtructuur. Ze zeggen iets over de processtructuur die kan
gevolgd worden in een bepaald land.
- Accusatoir = horizontale processtructuur
Aanklager en verdediging op gelijke voet: brengen zaak voor de rechter.
De partijen hebben proces volledig in handen en bepalen welke onderzoeksverrichtingen
zullen plaatsvinden
Alle onderzoeksverrichtingen geschieden tegensprekelijk, weinig rol voor geheim
vooronderzoek
Passieve rol van de rechter: toezien dat procedure correct verloopt
o Kan zelf geen bewijzen verzamelen
o Kan zelf geen opdracht geven om bewijzen te verzamelen
Volledige openbaarheid van het proces
Focus ligt op proces ten gronde (debatten, getuigenverhoren, bewijzen)
- Inquisitoir = verticale processtructuur
De overheid bepaalt het procesverloop
o procespartijen moeten het proces louter ondergaan
Procesvoering wordt niet aan de partijen overgelaten
Openbare aanklager die ambtshalve optreedt namens gemeenschap
Actieve rol van de rechter: ontdekken van de waarheid
o Onderzoeksmaatregelen stellen
Rechter heeft verregaande bevoegdheden
Geheim en niet-tegensprekelijk onderzoek
De verdachte is het ‘object’ van de rechtspleging
- In België
soort van dubbele structuur
kenmerken inquisitoir = in ons vooronderzoek (niet strikt)
kenmerken accusatoir: proces ten gronde.
Meer gewicht op vooronderzoek.
Rechter is verificatierechter die op basis van het vooronderzoek kan beslissen (kan jaren
duren).
Openbaar, mondeling, tegensprekelijk <-> Geheim, schriftelijk, niet-tegensprekelijk
OM zit naast de rechter
Procedure is openbaar.
Common law landen <-> continentale landen
- Common law: meestal accusatoir
- Continentale landen (BEL): meestal inquisitoir, maar niet meer in zuivere vorm
o Inquisitoir vooronderzoek: Opstellen van een strafdossier
o Tegensprekelijke procedure ten gronde (fase ter terechtzitting) De rechter kan
bijkomend onderzoek bevelen
3
, Verloop van het strafproces
Het begin van het strafproces ligt bij het moment dat het misdrijf aan het licht is gekomen of op het
moment waarop men begint te speuren naar een misdrijf.
Het einde van het strafproces ligt bij een definitieve rechterlijke uitspraak over het betreffende
misdrijf.
Het verloop kent twee belangrijke fasen:
Fase 1: vooronderzoek – verzamelterm voor 2 mogelijke scenario’s: INQUISITOIRE KENMERKEN
o Strafdossier maken door informatie te verzamelen en hierin moet alles zitten wat is
gebeurd tijdens het vooronderzoek (proces verbaal, huiszoekingen...)
o Strafdossier = voorgelegd aan rechter ten gronde, hij zal hierover oordelen
Opsporingsonderzoek
Gerechtelijk onderzoek
Fase 2: onderzoek ten gronde: schuldvraag, welke straf, schadevergoeding slachtoffer:
ACCUSATIORE KENMERKEN
Vooronderzoek: Verschil tussen 2 mogelijke scenario’s
4
Algemene beginselen strafprocesrecht:
Wat is strafprocesrecht?
Definitie: Strafprocesrecht = formeel strafrecht = strafrechtspleging = strafvordering. Praktische
toepassing v.h. materieel strafrecht kan slechts gerealiseerd worden via strafprocesrecht:
- De regels die uiteindelijk de procedure bepalen om materiaal strafrecht om te zetten tot een
concrete beslissing.
- Spelregels vanaf uitvoering van strafbare feit tot uitvoering van de straf
SPR = geheel der rechtsregels betreffende de opsporing (=het zoeken), vervolging (=hoe brengt
men daders voor de rechter) en berechting (hoe verloopt het proces +welke rechter) van personen
die ervan verdacht worden een misdrijf te hebben gepleegd:
o Scenario’s en vormvoorschriften die moeten worden gevolgd
o Rechtspositie van de verschillende betrokken personen
o Regels m.b.t. organisatie en werking van de strafgerechten
o Regels m.b.t. tenuitvoerlegging v/d beslissingen van die gerechten
Materieel vs formeel strafrecht
4 elementen waardoor verschil tussen MSR en SPR duidelijk wordt: (deze elementen bekijken vanuit
oogpunt SPR om zo te vergelijken met MSR)
1. Personen tot wie de regels gericht zijn:
Formeel:
o De overheid (politie, magistratuur): regels die overheid zichzelf oplegt en bepalen wat
deze mogen doen
Strafproces = tussen gemeenschap (vertegenw. OM) en verdachte
Beperkingen voor politie, magistratuur, waarom?
= nodig, democr. Rechtsstaat: kan je maar in leven als beperkingen zijn
op overheid zelf, we moeten grenzen stellen.
o Uitzonderlijk: de burger. bijv. verdachte, getuige, degene bij wie onderzoeksmaatregel
wordt uitgevoerd (bijv. huiszoeking, telefoontap, …), slachtoffer
Materieel:
Is iemand strafbaar? gericht op allen. Burger in het algemeen met uitbreiding tot de
overheid
2. Inhoud van de regels:
o Hebben niet de ‘vanzelfsprekendheid’ van het materieel strafrecht bij MSR: vrij
evident dat je niemand mag doden, bijna overal zo ( basis die vanzelfsprekend is)
o ‘Spelregels’ waarover kan gediscussieerd worden: welke regels zijn nodig om in
democratische rechtsstaat een eerlijk proces te garanderen?
Vanuit maatschappelijk oogpunt relevant maar individueel bestaat er discussie
over. : Ene vindt dat huiszoeking makkelijker moet, andere vindt moeilijker,..= zie
je ook in praktijk, vb. moord in NED ≠ verjaarbaar, bij ons wel
1
, Het zijn moeilijke vraagstukken waarin de maatschappij een standpunt moet
innemen, er is ruimte voor veel meer discussie over de inhoud van de spelregels
en gaan vaker wijzigen.
o Berusten vaak op onderling afwegen v versch. belangen (waarheidsvinding versus de
bescherming van fundamentele rechten van eenieder: komt soms neer op
maatschappelijke en ethische vraagstukken).
het kunnen vervolgen (rechtshandhaving) <-> rechtsbescherming (naleven van de
spelregels waarborgen)
maatschappij beïnvloedt hoe evenwicht hiertussen zich nestelt. gaat over versch
belangen die men moet afwegen.
3. Sanctionering v/d schending der regels:
o MSR: op elk misdrijf staat straf = legaliteitsbeginsel: moet op voorhand weten welke
mogelijke straf je krijgt, staat in strafwet.
o SPR: de precieze processuele sanctie varieert naargelang de norm en is veelal niet op
voorhand bij wet bepaald
Soms nietigheid
Soms gevolgen op vlak van bewijsvoering (onrechtmatig huiszoekingsbevel)
Soms onontvankelijkheid of verval van de strafvordering
Soms is er geen sanctie
Dikwijls onzeker
Voorbeeld: PdK mag huiszoeking uitvoeren indien toestemming bewoner. Deze
toestemming moet voorafgaand en schriftelijk zijn. Stel: pas achteraf toestemming
gegeven = onwettige huiszoeking sanctie? niet terugvinden in wetboek. MAAR
zal moeten zoeken of vb. bewijs dat gevonden gebruikt mag worden,….
Voorbeeld: Rechtbank geeft uitspraak te laat geen sanctie, staat geen straf op.
4. Doelstellingen van het strafproces
o Waarheidsvinding: Materiële waarheid achterhalen zodat dader vervolgd, straf gegeven
a. weten welke misdrijven er worden begaan in onze maatschappij
b. bij ontdekking wilt men weten wie ervoor verantwoordelijk is, bekomen tot een
berechting maar niet ten kostte van alles. door de onderlinge afweging van de twee
verschillende componenten is het zo moeilijk om tot vaste spelregels te komen
o Bescherming van de individuele grondrechten
Niet alleen ten voordele van de verdachte, maar ten voordele van eenieder,
alleen door die regels te hebben kunnen we op ons gemak leven
o Onderlinge afweging van waarheidsvinding en individuele grondrechten
Oorspronkelijk: alleen wettelijkheidsvereiste
Later (met het EVRM): ook inhoudelijke vereisten
De belangen van de burger en de verdachte wegen meer door
Concrete afweging moet gebeuren door de rechtspraak
Zoektocht naar ideale evenwicht
= Slingerbeweging, geen mooi evenwicht
2
,Tip om regels beter te onthouden: ratio legis van een bepaalde regel vraag je af waarom die regel
er eigenlijk is, wat beschermd die?
Accusatoir vs inquisatoir
Horizontale versus verticale processtructuur. Ze zeggen iets over de processtructuur die kan
gevolgd worden in een bepaald land.
- Accusatoir = horizontale processtructuur
Aanklager en verdediging op gelijke voet: brengen zaak voor de rechter.
De partijen hebben proces volledig in handen en bepalen welke onderzoeksverrichtingen
zullen plaatsvinden
Alle onderzoeksverrichtingen geschieden tegensprekelijk, weinig rol voor geheim
vooronderzoek
Passieve rol van de rechter: toezien dat procedure correct verloopt
o Kan zelf geen bewijzen verzamelen
o Kan zelf geen opdracht geven om bewijzen te verzamelen
Volledige openbaarheid van het proces
Focus ligt op proces ten gronde (debatten, getuigenverhoren, bewijzen)
- Inquisitoir = verticale processtructuur
De overheid bepaalt het procesverloop
o procespartijen moeten het proces louter ondergaan
Procesvoering wordt niet aan de partijen overgelaten
Openbare aanklager die ambtshalve optreedt namens gemeenschap
Actieve rol van de rechter: ontdekken van de waarheid
o Onderzoeksmaatregelen stellen
Rechter heeft verregaande bevoegdheden
Geheim en niet-tegensprekelijk onderzoek
De verdachte is het ‘object’ van de rechtspleging
- In België
soort van dubbele structuur
kenmerken inquisitoir = in ons vooronderzoek (niet strikt)
kenmerken accusatoir: proces ten gronde.
Meer gewicht op vooronderzoek.
Rechter is verificatierechter die op basis van het vooronderzoek kan beslissen (kan jaren
duren).
Openbaar, mondeling, tegensprekelijk <-> Geheim, schriftelijk, niet-tegensprekelijk
OM zit naast de rechter
Procedure is openbaar.
Common law landen <-> continentale landen
- Common law: meestal accusatoir
- Continentale landen (BEL): meestal inquisitoir, maar niet meer in zuivere vorm
o Inquisitoir vooronderzoek: Opstellen van een strafdossier
o Tegensprekelijke procedure ten gronde (fase ter terechtzitting) De rechter kan
bijkomend onderzoek bevelen
3
, Verloop van het strafproces
Het begin van het strafproces ligt bij het moment dat het misdrijf aan het licht is gekomen of op het
moment waarop men begint te speuren naar een misdrijf.
Het einde van het strafproces ligt bij een definitieve rechterlijke uitspraak over het betreffende
misdrijf.
Het verloop kent twee belangrijke fasen:
Fase 1: vooronderzoek – verzamelterm voor 2 mogelijke scenario’s: INQUISITOIRE KENMERKEN
o Strafdossier maken door informatie te verzamelen en hierin moet alles zitten wat is
gebeurd tijdens het vooronderzoek (proces verbaal, huiszoekingen...)
o Strafdossier = voorgelegd aan rechter ten gronde, hij zal hierover oordelen
Opsporingsonderzoek
Gerechtelijk onderzoek
Fase 2: onderzoek ten gronde: schuldvraag, welke straf, schadevergoeding slachtoffer:
ACCUSATIORE KENMERKEN
Vooronderzoek: Verschil tussen 2 mogelijke scenario’s
4
