INFECTIEZIEKTE 1
Malou Van Santvoort 2025-2026
Bachelor 1 semester 2
Prof. Van Puyvelde
Hoofdstuk 1: Inleiding
Grote evolutie in controle over infectieziekten à vroeger was er weinig geweten en kon een uitbraak vaak grote
gevolgen hebben voor een samenleving (nu soms nog steeds: denk aan gebieden met hongersnood en slechte
hygiëne)
ð Infecties hebben groot risico op onze gezondheid
Geschiedenis
ð Uitvindingen voor infectieziekte te bestrijden kwamen pas laat (vaccins,…)
- Polio uitbraak in 1950: met ijzeren long die onderdruk creëerden à mensen laten ademen die dit niet
zelf meer konden à polio zorgde voor verlamming en slechte ademhaling
- Buiktyfus, malaria, mazelen: veel slachtoffers, kwam toen ook hiervoor maar nu vooral in lage
ontwikkelingslanden
ð In tweede helft van 20ste eeuw ontwikkelden we veel antibiotica, vaccins, antifungica en antivirale
middelen à positief
ð Toch waren we als wereld niet klaar voor een pandemie (denk aan corona)
Toekomst:
- Veel nieuwe infectieziekten: bacteriën en virussen blijven delen en muteren waardoor er nieuwe
varianten ontstaan à eigen medicijn nodig, of er ontstaan gewoon nieuwe (door bv de mondialisering)
- Willen toenemende resistentie krijgen in samenleving à vaccins!!!
Micro-organismen?
Virussen staan er niet op omdat die niet als levend worden beschouwd
à zijn volledig afhankelijk van andere cellen om eiwitten tot expressie
te brengen want bevatten weinig noodzakelijke organellen die hiervoor
nodig zijn à kunnen zelf niet delen
Belangrijkste doodsoorzaken infectieziekten:
- Respiratoire infecties
- HIV/AIDS: humaan immunodeficiëntie virus veroorzaakt acquired immune deficiency syndrome dat het
immuunsysteem heel erg verzwakt
1
, - infectieziekten die diarree veroorzaken (gastro-internaal): vaak door eten of slecht drinkwater
- tuberculose → Mycobacterium tuberculosis veroorzaakt ontstekingen in het lichaam, meestal in de
longen (bacterie heeft wel lange incubatietijd dus duurt even voor deze ontdekt wordt)
- met vaccinatie-vermijdbare kinderziekten als polio
- malaria → parasieten die worden overgedragen via muggen veroorzaken koorts, hoofdpijn, koude
rillingen en spierpijn
- SOA’s
- meningitis → hersenvliesontsteking
- hepatitis B en C → ontsteking van de lever
- tropicale parasitaire ziekten
- dengue → virus wordt overgedragen via muggen en veroorzaakt plotselinge koorts, koude rillingen en
heftige hoofdpijn
ð hoe dieper de infectie in je lichaam komt en hoe dieper in steriele omgeving hoe schadelijker deze infectie
vaak is!!
Nieuw infectieziekten
- nieuwe pathogenen: SARS, covid, zika (gevaarlijk met zwangere vrouwen)
- identificatie van oorzakelijke pathogenen bij gekende infectieziekten
à Legionella pneumophila veroorzaakt pneumonie (verspreid via damp van darm
water (vb in spa), douches, koeltorens, zijn vatbaar hiervoor)
àBartonella henselae veroorzaakt kattenkrabziekte
- reeds gekende ziekten worden erkend als infectieziekten
→ Helicobacter pylori veroorzaakt ulcus
- reeds gekende pathogenen in nieuwe gebieden: bv west nile-like virus in USA ipv tropische omgeving
- SARS: soort corona virus maar dan in 2003à ook mondmaskers enzo
Verspreiden en gedrag van infectieziekten
à hangt af van mensen à mensen begonnen dichter bij elkaar te wonen in nederzettingen + leven dicht samen
met dieren + voedsel wordt bewaard + afval → ontstaan van infectieziekten
- global village , urbanisatie (Malariamug zit liever in open omgeving dus op vakantie gaan naar stad is
vaak niet zo hoog risico)
- antibioticaresistentie
- door technologieën krijgen ziektes kans om door te breken
à bv. katheter helpt mensen maar is ook een ingangspunt voor bacteriën
Het besmettingsgevaar en kans op pandemie ve ziekte wordt beïnvloed door latente periode en
incubatietijd.
Latente periode: periode tot wanneer je ziekte gaat doorgeven
Incubatietijd: tijd tot je symptomen hebt
à als symptomen later verschijnen dan latente periode à hoe meer tijd mensen hebben om iemand
anders te besmetten voor ze zelf weten dat ze ziek zijn (meestal krijg je eerst symptomen en dan ben je
pas besmettelijk) à grootste kans op pandemie
Toenemende resistentie
Door overmatig gebruik van antibiotica neemt resistentie tegen bepaalde medicijnen toe
è één van de grootste doodsoorzaken in 2050 zal ziekte door antibioticaresistente kiemen
Belangrijkste pathogenen met nieuwe resistentie (bacteriën die resistent zijn geworden)
MRSA methicilline-resistente staphylococcus aureus
VRSA vancomycine-resistente S. aureus
VRE vancomycine-resistente enterokokken
PRSP penicilline-resistente S. pneumoniae
ESBL extended-spectrum beta-lactamases → resistent tegen krachtig antibiotica
CPE carbapenemase producerende enterobacteriaceae
2
,(MRSA (belangrijke ziekenhuisbacterie), VRSA, VRE en PRSP zijn bacteriën die resistentie vertonen )
VRE: genetisch materiaal doorgegeven
aan VISA zodat deze semi-resistent en
later helemaal resistent (VRSA) werden
è wanneer er antibiotica werd uitgevonden
à bacterie in volgende jaren vaak een
resistentie opbouwt (steeds meer en meer
resistente bacteriën)
Evolutie van antibioticaresistentie: bacterie wordt
blootgesteld aan antibiotica à bacteriën die per
toeval een mutatie hebben die hen beschermt, een selectief voordeel hebben en overleven. Zij gaan vervolgens
voortplanten en je krijgt een nieuwe generatie van resistentere bacteriën.
Bacteriën verspreiden zich via verschillende wegen. We zien bacteriën in mensen hun huishouden, bij hun
huisdieren... Via voedsel kun je ook bacteriën doorgeven, maar op die manier ook antibiotica-resistentie.
One Health= refereert dat de gezondheid van mensen gelinkt is aan de gezondheid van dieren en de omgeving.
Antibiotica = stofjes die heel specifiek bacteriën kapot kunnen maken, want hebben heel andere structuur dan
wat er in ons lichaam voorkomt. Bijna altijd ontworpen tegen een specifieke bacterie. Dat zijn dan allemaal
structuren tegen die bacterie, maar omdat die bacteriën zo snel muteren geraken die over die antibiotica à
resistentie
Verschillende mechanismen van resistentie in gram-negatieve bacteriën
- verlies van porines waardoor antibiotica de cel niet meer binnen kan raken
- β-lactamasen in periplasmatische ruimte
o specifieke eiwitten die β-lactam antibiotica openbreken
àwordt normaal in celwand ingebouwd om deze te verzwakken
- overexpressie van transmembranaire efflux-pomp
o AB snel weer naar buiten pompen voor het kan werken (geen volledige resistentie)
- bypassen van targets van antibiotica
- target mutaties
- aanmaak van antibiotica-modificerende enzymen
- mutatie in lipopolysaccharidenstructuren → belangrijk component op celoppervlak
- ribosomale mutatie of modificatie
o ribosomen zijn anders in bacteriën dus worden als target gebruikt door AB
snelle verschijning van β-lactamasen in gram-negatieve bacteriën
- meer ESBL, resistente infecties
- meer gebruik van carbapenem
- grotere carbapenem resistentie
resistent worden van gram-negatieven
- bacteriën muteren en ondergaan veranderingen in hun genetisch materiaal (traag en random)
- bacteriën wisselen genetisch materiaal uit via pili waardoor resistentie kan worden doorgegeven
infectieziekten verspreiden zich via reizen en biologische componenten → voedsel, drinkwater, van dier naar
mens, tussen gezinsleden, mensen waar je mee samenleeft
Beperkte beschikbaarheid van nieuwe antibiotica
- United Nations zijn samengekomen om een lijst te maken van bacteriën waar dringend nieuwe antibiotica
voor nodig is
à strijd tegen AMR (antimicrobial resistance)
- steeds minder nieuwe antibioticaklassen
à in afgelopen 10 jaar werd er 1 antibiotica gecommercialiseerd (oxazolidinones) , wel veel nieuwe
antifungica
- farmaceutische sector houdt zich er niet mee bezig want kost veel om te ontwikkelen en zal alleen maar in
beperkte, ernstige gevallen worden gebruikt (blijven vaak nog te commercieel denken, geen winst=
3
, stopzetting onderzoek)
à vaak als er een nieuw werkende antibiotica is willen ze dit in ziekenhuizen niet gebruiken maar pas als al de
rest niet meer werkt of als de nood hoog is (willen niet direct al resistentie creëren!)
- pipeline ontwikkeling van antibiotica werd grotendeels stopgezet
- eenvoudige ingrepen als een keizersnede of heupoperatie kunnen op termijn onmogelijk worden
- gram-positieven
o grootste markt met beperkt aantal producten in pipeline
o resistentie daalt in sommige landen
- gram-negatieven
o beperkt marktaandeel met zeer weinig producten in de pipeline
o resistentie stijgt wereldwijd
Nieuwe diagnostische tools en vaccins
Gebruik van breedspectrum antibiotica door een beperkte diagnostische ondersteuning → microbiologische
diagnostiek is duur en te traag (pathogeen opkweken en onderzoeken) → nood aan snelle, eenvoudige en point-
of-care tests (zodat we echt weten wat er aan de hand is en we veel specifiekere antibiotica kunnen maken)
ð Betere diagnostiek à kosten verlagen
Ontwikkeling van chips waarin een staal moet worden aangebracht en die dan meteen geanalyseerd wordt,
sequencers vergelijken het hele genoom vh virus met andere om te bepalen welke soort en welke resistentie deze
heeft à informatieanalysen
Sequencen= staaltjes sequenties bekijken en kijken wat daarin zit
Labodiagnostiek gebeurt nu met gram-straining en MALDITOF op verschillende stalen van bloed, urine, …
è worden in cultuur gebracht en opgekweekt à worden dan bestudeerd zodat we weten wat het is à
gepaste antibiotica geven
è hergroei en subtyperen van gevonden soorten
Rood stuk zijn traag groeiende micro-organismenà kan nog weken tot maanden duren om onderzoeken welke
soort en welke resistentie
MALDITOF= maakt vingerprint van elke soort bacterie en je kunt hiermee patronen vergelijken
Nieuwe vaccins
ð wordt veel meer ingezet op vaccins!
- Antibiotica resistentie is veel sneller dan bij vaccins (vaccins kunnen ook nog sneller en beter worden
aangepast)
- Willen dus meer vaccins in de toekomst
4
Malou Van Santvoort 2025-2026
Bachelor 1 semester 2
Prof. Van Puyvelde
Hoofdstuk 1: Inleiding
Grote evolutie in controle over infectieziekten à vroeger was er weinig geweten en kon een uitbraak vaak grote
gevolgen hebben voor een samenleving (nu soms nog steeds: denk aan gebieden met hongersnood en slechte
hygiëne)
ð Infecties hebben groot risico op onze gezondheid
Geschiedenis
ð Uitvindingen voor infectieziekte te bestrijden kwamen pas laat (vaccins,…)
- Polio uitbraak in 1950: met ijzeren long die onderdruk creëerden à mensen laten ademen die dit niet
zelf meer konden à polio zorgde voor verlamming en slechte ademhaling
- Buiktyfus, malaria, mazelen: veel slachtoffers, kwam toen ook hiervoor maar nu vooral in lage
ontwikkelingslanden
ð In tweede helft van 20ste eeuw ontwikkelden we veel antibiotica, vaccins, antifungica en antivirale
middelen à positief
ð Toch waren we als wereld niet klaar voor een pandemie (denk aan corona)
Toekomst:
- Veel nieuwe infectieziekten: bacteriën en virussen blijven delen en muteren waardoor er nieuwe
varianten ontstaan à eigen medicijn nodig, of er ontstaan gewoon nieuwe (door bv de mondialisering)
- Willen toenemende resistentie krijgen in samenleving à vaccins!!!
Micro-organismen?
Virussen staan er niet op omdat die niet als levend worden beschouwd
à zijn volledig afhankelijk van andere cellen om eiwitten tot expressie
te brengen want bevatten weinig noodzakelijke organellen die hiervoor
nodig zijn à kunnen zelf niet delen
Belangrijkste doodsoorzaken infectieziekten:
- Respiratoire infecties
- HIV/AIDS: humaan immunodeficiëntie virus veroorzaakt acquired immune deficiency syndrome dat het
immuunsysteem heel erg verzwakt
1
, - infectieziekten die diarree veroorzaken (gastro-internaal): vaak door eten of slecht drinkwater
- tuberculose → Mycobacterium tuberculosis veroorzaakt ontstekingen in het lichaam, meestal in de
longen (bacterie heeft wel lange incubatietijd dus duurt even voor deze ontdekt wordt)
- met vaccinatie-vermijdbare kinderziekten als polio
- malaria → parasieten die worden overgedragen via muggen veroorzaken koorts, hoofdpijn, koude
rillingen en spierpijn
- SOA’s
- meningitis → hersenvliesontsteking
- hepatitis B en C → ontsteking van de lever
- tropicale parasitaire ziekten
- dengue → virus wordt overgedragen via muggen en veroorzaakt plotselinge koorts, koude rillingen en
heftige hoofdpijn
ð hoe dieper de infectie in je lichaam komt en hoe dieper in steriele omgeving hoe schadelijker deze infectie
vaak is!!
Nieuw infectieziekten
- nieuwe pathogenen: SARS, covid, zika (gevaarlijk met zwangere vrouwen)
- identificatie van oorzakelijke pathogenen bij gekende infectieziekten
à Legionella pneumophila veroorzaakt pneumonie (verspreid via damp van darm
water (vb in spa), douches, koeltorens, zijn vatbaar hiervoor)
àBartonella henselae veroorzaakt kattenkrabziekte
- reeds gekende ziekten worden erkend als infectieziekten
→ Helicobacter pylori veroorzaakt ulcus
- reeds gekende pathogenen in nieuwe gebieden: bv west nile-like virus in USA ipv tropische omgeving
- SARS: soort corona virus maar dan in 2003à ook mondmaskers enzo
Verspreiden en gedrag van infectieziekten
à hangt af van mensen à mensen begonnen dichter bij elkaar te wonen in nederzettingen + leven dicht samen
met dieren + voedsel wordt bewaard + afval → ontstaan van infectieziekten
- global village , urbanisatie (Malariamug zit liever in open omgeving dus op vakantie gaan naar stad is
vaak niet zo hoog risico)
- antibioticaresistentie
- door technologieën krijgen ziektes kans om door te breken
à bv. katheter helpt mensen maar is ook een ingangspunt voor bacteriën
Het besmettingsgevaar en kans op pandemie ve ziekte wordt beïnvloed door latente periode en
incubatietijd.
Latente periode: periode tot wanneer je ziekte gaat doorgeven
Incubatietijd: tijd tot je symptomen hebt
à als symptomen later verschijnen dan latente periode à hoe meer tijd mensen hebben om iemand
anders te besmetten voor ze zelf weten dat ze ziek zijn (meestal krijg je eerst symptomen en dan ben je
pas besmettelijk) à grootste kans op pandemie
Toenemende resistentie
Door overmatig gebruik van antibiotica neemt resistentie tegen bepaalde medicijnen toe
è één van de grootste doodsoorzaken in 2050 zal ziekte door antibioticaresistente kiemen
Belangrijkste pathogenen met nieuwe resistentie (bacteriën die resistent zijn geworden)
MRSA methicilline-resistente staphylococcus aureus
VRSA vancomycine-resistente S. aureus
VRE vancomycine-resistente enterokokken
PRSP penicilline-resistente S. pneumoniae
ESBL extended-spectrum beta-lactamases → resistent tegen krachtig antibiotica
CPE carbapenemase producerende enterobacteriaceae
2
,(MRSA (belangrijke ziekenhuisbacterie), VRSA, VRE en PRSP zijn bacteriën die resistentie vertonen )
VRE: genetisch materiaal doorgegeven
aan VISA zodat deze semi-resistent en
later helemaal resistent (VRSA) werden
è wanneer er antibiotica werd uitgevonden
à bacterie in volgende jaren vaak een
resistentie opbouwt (steeds meer en meer
resistente bacteriën)
Evolutie van antibioticaresistentie: bacterie wordt
blootgesteld aan antibiotica à bacteriën die per
toeval een mutatie hebben die hen beschermt, een selectief voordeel hebben en overleven. Zij gaan vervolgens
voortplanten en je krijgt een nieuwe generatie van resistentere bacteriën.
Bacteriën verspreiden zich via verschillende wegen. We zien bacteriën in mensen hun huishouden, bij hun
huisdieren... Via voedsel kun je ook bacteriën doorgeven, maar op die manier ook antibiotica-resistentie.
One Health= refereert dat de gezondheid van mensen gelinkt is aan de gezondheid van dieren en de omgeving.
Antibiotica = stofjes die heel specifiek bacteriën kapot kunnen maken, want hebben heel andere structuur dan
wat er in ons lichaam voorkomt. Bijna altijd ontworpen tegen een specifieke bacterie. Dat zijn dan allemaal
structuren tegen die bacterie, maar omdat die bacteriën zo snel muteren geraken die over die antibiotica à
resistentie
Verschillende mechanismen van resistentie in gram-negatieve bacteriën
- verlies van porines waardoor antibiotica de cel niet meer binnen kan raken
- β-lactamasen in periplasmatische ruimte
o specifieke eiwitten die β-lactam antibiotica openbreken
àwordt normaal in celwand ingebouwd om deze te verzwakken
- overexpressie van transmembranaire efflux-pomp
o AB snel weer naar buiten pompen voor het kan werken (geen volledige resistentie)
- bypassen van targets van antibiotica
- target mutaties
- aanmaak van antibiotica-modificerende enzymen
- mutatie in lipopolysaccharidenstructuren → belangrijk component op celoppervlak
- ribosomale mutatie of modificatie
o ribosomen zijn anders in bacteriën dus worden als target gebruikt door AB
snelle verschijning van β-lactamasen in gram-negatieve bacteriën
- meer ESBL, resistente infecties
- meer gebruik van carbapenem
- grotere carbapenem resistentie
resistent worden van gram-negatieven
- bacteriën muteren en ondergaan veranderingen in hun genetisch materiaal (traag en random)
- bacteriën wisselen genetisch materiaal uit via pili waardoor resistentie kan worden doorgegeven
infectieziekten verspreiden zich via reizen en biologische componenten → voedsel, drinkwater, van dier naar
mens, tussen gezinsleden, mensen waar je mee samenleeft
Beperkte beschikbaarheid van nieuwe antibiotica
- United Nations zijn samengekomen om een lijst te maken van bacteriën waar dringend nieuwe antibiotica
voor nodig is
à strijd tegen AMR (antimicrobial resistance)
- steeds minder nieuwe antibioticaklassen
à in afgelopen 10 jaar werd er 1 antibiotica gecommercialiseerd (oxazolidinones) , wel veel nieuwe
antifungica
- farmaceutische sector houdt zich er niet mee bezig want kost veel om te ontwikkelen en zal alleen maar in
beperkte, ernstige gevallen worden gebruikt (blijven vaak nog te commercieel denken, geen winst=
3
, stopzetting onderzoek)
à vaak als er een nieuw werkende antibiotica is willen ze dit in ziekenhuizen niet gebruiken maar pas als al de
rest niet meer werkt of als de nood hoog is (willen niet direct al resistentie creëren!)
- pipeline ontwikkeling van antibiotica werd grotendeels stopgezet
- eenvoudige ingrepen als een keizersnede of heupoperatie kunnen op termijn onmogelijk worden
- gram-positieven
o grootste markt met beperkt aantal producten in pipeline
o resistentie daalt in sommige landen
- gram-negatieven
o beperkt marktaandeel met zeer weinig producten in de pipeline
o resistentie stijgt wereldwijd
Nieuwe diagnostische tools en vaccins
Gebruik van breedspectrum antibiotica door een beperkte diagnostische ondersteuning → microbiologische
diagnostiek is duur en te traag (pathogeen opkweken en onderzoeken) → nood aan snelle, eenvoudige en point-
of-care tests (zodat we echt weten wat er aan de hand is en we veel specifiekere antibiotica kunnen maken)
ð Betere diagnostiek à kosten verlagen
Ontwikkeling van chips waarin een staal moet worden aangebracht en die dan meteen geanalyseerd wordt,
sequencers vergelijken het hele genoom vh virus met andere om te bepalen welke soort en welke resistentie deze
heeft à informatieanalysen
Sequencen= staaltjes sequenties bekijken en kijken wat daarin zit
Labodiagnostiek gebeurt nu met gram-straining en MALDITOF op verschillende stalen van bloed, urine, …
è worden in cultuur gebracht en opgekweekt à worden dan bestudeerd zodat we weten wat het is à
gepaste antibiotica geven
è hergroei en subtyperen van gevonden soorten
Rood stuk zijn traag groeiende micro-organismenà kan nog weken tot maanden duren om onderzoeken welke
soort en welke resistentie
MALDITOF= maakt vingerprint van elke soort bacterie en je kunt hiermee patronen vergelijken
Nieuwe vaccins
ð wordt veel meer ingezet op vaccins!
- Antibiotica resistentie is veel sneller dan bij vaccins (vaccins kunnen ook nog sneller en beter worden
aangepast)
- Willen dus meer vaccins in de toekomst
4
