Samenvatting PowerPoint 1 Armoedebestrijding | Sociale ongelijkheid | Hogeschool Gent | 2026/27

MP: ARMOEDEBESTRIJDING EN SOCIALE ONGELIJKHEID
POWERPOINT 1 - INLEIDING
Pwp’s, theatervoorstelling, film- en videomateriaal, artikels, bijdragen door
gastdocenten, getuigenissen en leerpaden
POWERPOINTS
1) Start en oriëntatie
- "Armoede overwinnen is geen gebaar van naastenliefde. Het is een daad
van rechtvaardigheid. Het is de bescherming van een fundamenteel
mensenrecht, het recht op waardigheid en een fatsoenlijk leven.” – Nelson
Mandela
- Armoede bestaat ook in een welvaartsstaat
- Ongelijkheid groeit  SW staat hier middenin

1.1) Van buikgevoel naar analyse
- Buikgevoel ≠ analyse
- Beeldvorming ≠ werkelijkheid
- Dit OLOD: leren kijken voorbij dominante verhalen
 “SW vraagt dat je leert twijfelen aan je eerste indruk.”
Opdracht
Vraag: welke spontane gedachte komt bij jou op als je de titel leest?
- Wanneer burgers deze titels lezen, ontstaan vaak spontane reacties zoals:
 “Dat is toch niet zo veel?”
 “België is een rijk land, hoe kan dat?”
 “Dan moeten ouders beter werken.”…
 = intuïtieve, emotionele of morele reacties
 niet per definitie fout, maar ze zijn nog een analyse




1

,Vraag: wat zegt het cijfer werkelijk?
- 13% van de kinderen
- 1 op 8 jongeren

Armoede als multidimensionaal fenomeen
- Dit cijfer wijst niet allen op inkomensarmoede, maar op:
 Sociale uitsluiting
o Ongelijke ontwikkelingskansen
o Capability (vermogen)-beperkingen (Sen)
o Sociale reproductie (Bourdieu) – sociale positie van de ouders
is bepalend voor het kind
- Kinderen missen niet enkel materiële zaken, maar:
o Cultureel kapitaal (= kennis, vaardigheden, opleiding…)
o Sociale participatiekansen (= arbeid, dagbesteding,
onderwijs…)
o Symbolisch kapitaal (= erbij horen)

Capability-analyse (vermogensanalyse)
- Volgens Sen en Nussbaum gaat het hier om beperking van capabilities:
 Ontwikkelingsmogelijkheden
 Onderwijsdeelname
 Sociale integratie
 Toekomstperspectief
- Het probleem is dus niet enkel “lage koopkracht”, maar beperkte reële
vrijheid

Sociale reproductie
- Wanneer kinderen structureel minder toegang hebben tot:
 Boeken
 Schooluitstappen
 Culturele activiteiten
dan wordt ongelijkheid over generaties heen gereproduceerd
 armoede wordt dan intergenerationeel

1.2) Beeldvorming versus werkelijkheid
Video
- 1 op 7 mensen in België leeft in armoede
- Armoede wordt voorgesteld als een verhaal van kansen en gemiste
kansen, niet van schuld
- De film wil kijkers bewust maken dat armoede dichtbij is en iedereen kan
treffen

2) Wat is armoede?
2.1) Tijdlijn – armoede en hulpverlening, iets uit alle tijden?

2

, - Prehistorie en oudheid:
 Armoede = bestaansonzekerheid, ongelijkheid, afhankelijkheid
 Hulpverlening = informeel, vooral in familieband, stamverband
- Middeleeuwen:
 Armoede = collectieve ervaring, religie, stigmatisering
 Hulpverlening = familie en dorpsgemeenschap, armenzorg (kloosters,
armenhuizen…)

- Vroegmoderne Tijd (1500-1800):
 Armoede = door groei van steden en economische crisis,
overheidsbemoeienis
 Hulpverlening = familie als eerste vangnet, armenzorg door steden,
armenwetten (GB – Poor Laws), registratie van de armen, werkhuizen
voor werklozen, tuchthuizen voor “luie armen”

- 19de eeuw:
 Armoede = massale arbeidersarmoede, slechte woon- en
werkomstandigheden
 Hulpverlening = caritas en parochiale armenzorg (gehoorzaamheid en
goed gedrag), gemeentelijke armenzorg, werkhuizen en controle,
eerste vakbonden en mutualiteiten)

- 20ste eeuw:
 Armoede = structurele kwetsbaarheid (= meer verborgen), 2
oorlogen, groeiende rol overheid  nieuwe armoede
(éénoudergezinnen, migratie…)
 Hulpverlening = voedselbedeling, OCMW (1976), sociale zekerheid 
hulp wordt een recht

- 21ste eeuw:
 Armoede = multidimensioneel en complex (digitale kloof, sociale
uitsluiting, migratie en vluchtelingen…)
 Hulpverlening = sociale kruidenieren, voedselbanken, digitale inclusie,
lokale hulp, hulp via middenveld, integratie, preventie…
2.2) Leerpad: armoede is meer dan geld tekort
- Armoede betekent tekorten op meerdere levensdomeinen:
 Inkomen
 Wonen
 Gezondheid
 Onderwijs
 Vrije tijd
 Sociale relaties…

2.3) Leven in armoede is leven met stress
- Constante zorgen: rekeningen, huur, eten, onverwachte kosten…
- Onzekerheid: niet weten of je het einde van de maand haalt
- Keuzes onder druk en schaamte: het gevoel niet mee te kunnen doen

3

, - Mentale belasting: stress vreet energie – het maakt plannen, leren en
beslissen moeilijker  schaarste en tunnelvisie
- Gezondheidseffecten: burn-out, depressie en lichamelijke klachten
 chronische geldstress beperkt tijdelijk het denken, plannen en beslissen, niet
door gebrek aan motivatie, maar door overbelasting

2.4) Cumulatie van problemen
- “Armoede is zelden één probleem”
 Problemen versterken elkaar
 Geen losse puzzelstukjes
 Vicieuze cirkel

- Speelt je postcode vandaag een belangrijkere rol dan je DNA?
 Hoe woon je?
 Hoe werk je?
 Heb je onderwijs?
 Is je leefomgeving gezond?
 Heb je zorg?
 Wat is je aanleg, je genetica?
 Hoe zit je DNA in elkaar?...

- Vb cumulatie:
 Slechte woning  gezondheidsproblemen  school/werkproblemen 
inkomensverlies

2.5) Soorten armoede
- Absolute armoede
 Onvoldoende om te overleven
 Basisbehoeften niet verzekerd
o Onvoldoende voedsel
o Schoon drinkwater
o Onderdak
o Basisgezondheidszorg
o Kleding en bescherming tegen weersomstandigheden
  vooral in lage- inkomenslanden
  vaak gemeten met een inkomensgrens

- Relatieve armoede
 Niet volwaardig kunnen deelnemen
 Achterblijven t.o.v. samenleving – tekort aan middelen
o Moeite hebben om sport, cultuur, sociale activiteiten te betalen
o Geen geld voor laptop, schoolreis en/of verjaardag
o Energie en/of woonkosten die te groot deel van het inkomen
opslokken
o Steeds moeten kiezen tussen noodzakelijke uitgaven




4