Publieke economie
Deel 1: De consument en de producent
1.1) Het doel van de economische wetenschap
ECONOMIE?
Afkomstig van het Griekse woord voor “iemand die een huishouden
leidt”
De studie van het welvaartstreven van de mens
1) productie van goederen en diensten
2) verdeling: goederen en diensten onder de leden van de gemeenschap
verdelen
Worden beide geconditioneerd door het politieke en socio-economische
systeem en beïnvloed door de geldende maatschappelijke waarden en
machtsverhoudingen, raakt alles aspecten van het menselijk handelen
- Wetenschap die zich toelegt op het bestuderen van keuzeproblemen
o beheerst politieke en maatschappelijke leven
o “global market”
- Leven = maken van keuzes voor niets gaat de zon op
- Huishouden veel beslissingen genomen taken verdeeld en beloningen
daarvoor, schaarse middelen verdelen onder de verschillende gezinsleden
(rekening houden met ieders capaciteiten, inspanningen en wensen)
- Samenleving veel beslissingen genomen, als de samenleving de banen
heeft verdeeld onder de mensen en land, gebouwen en machines, worden
ook de producten verdeeld
- Economisch principe= met beschikbare middelen trachten maximale
behoeftebevrediging te bereiken keuzeprobleem: elk individu, gezin,
bedrijf, overheid… wordt geconfronteerd met het maken van keuzes het
allocatievraagstuk (toebedelen) productie: wat, waar, wie, hoe?
- Studie van het menselijk streven naar bevrediging van behoeften met
behulp van schaarse middelen schaarstehypothese
SEPTEMBERVERKLARING
- Vlaamse regering
- De Septemberverklaring van 2025 zal belangrijke beleidsmaatregelen
en investeringen van de Vlaamse regering omvatten, waaronder de
uitbreiding van de jobbonus en investeringen in kinderopvang
, HET KEUZEPROBLEEM
Met de gegeven middelen een maximale behoeftebevrediging
bereiken = het economisch principe (van de rationeel handelende
mens)
“Homo Economicus Hypothese”
1) De autonomie van de individuele preferenties
2) De bekwaamheid om coherente keuzen te maken (rationaliteit)
3) Het welbegrepen eigenbelang als drijfveer van het menselijk handelen
- Goed inzicht in een aantal economische principes van groot belang privé
en professioneel waarom?: 1) om belangrijke beslissingen beter te
kunnen nemen
2) om problemen in de wereld beter te
kunnen
begrijpen
- BTW verlagen van energie minder inkomsten voor overheid
- Sociale tarieven verlengen meer uitgaven voor overheid
- Behoefte = het aanvoelen van een tekort en het streven dit tekort te
bevredigen (subjectief karakter) behoeften onderverdelen in:
Primaire/levensnoodzakelijke behoeften: elementaire goederen;
voeding, kleding, onderdak, veiligheid
Niet-primaire behoeften: secundaire, niet noodzakelijk,
luxegoederen, reizen
Materiële behoeften: stoffelijk/materiële, tastbare goederen,
voedsel, auto’s, stoelen
Immateriële behoeften: onstoffelijk, dienstverlening, onderwijs,
ontspanning, geneeskundige verzorging
Collectieve/gemeenschappelijke behoeften: gelijkaardig voor een
groot aantal personen en worden normaal door de gemeenschap als
geheel bevredigd; iedereen heeft die, maar kan niet individueel
invullen: (onderwijs (meestal voorzien door de overheid), wegen,
bejaardenzorg, recreatiezones, rechtspraak, wegen)
Individuele behoeften: subjectiever; eigen behoeften van de
consument voorzien door commerciële bedrijven (voeding, kleding)
- Primaire behoeften: elementaire goederen; voedsel, onderdak en
veiligheid
- Niet-primaire behoeften: secundaire goederen, niet noodzakelijk,
luxegoederen, reizen
- Goederen en diensten maar in beperkte mate beschikbaar
- Schaarste = de samenleving heeft een beperkt aantal bronnen en kan
daarom niet alle goederen en diensten produceren die de mensen zouden
willen hebben
- Economie de studie van de manier waarop de samenleving omgaat
met zijn schaarse bronnen
- Schaars ≠ zeldzaam
, - Een schaars middel middel waarvan de verlangde hoeveelheid de
beschikbare hoeveelheid zou overtreffen indien het gratis ter beschikking
stond
- Schaarsheid duidt dus NIET op hoeveelheid goederen en diensten maar op
de beperktheid van ons inkomen
- Goederen en diensten nuttig omdat ze behoeften bevredigen
- De mens tracht met zijnbeschikbare middelen zo te kiezen, dat hij volgens
zijn schatting een maximale behoeftebevrediging bereikt = economisch
principe van de rationeel handeldende mens
- Beschikbare schaarse middelen alternatief aanwendbaar, bv:
consument met vakantiegeld op reis of nieuwe fiets, bedrijf kiezen voor
meer personeel of automatisering op efficiënt te produceren
- Andere keuze waarmee de samenleving te maken heeft keuze tussen
efficiëntie en rechtvaardigheid
- Efficiëntie (grootte van de taart) = de samenleving haalt het maximale
uit haar schaarse middelen
- Rechtvaardigheid (verdeling van de taart) = de voordelen van deze
bronnen worden eerlijk verdeeld onder de leden van de samenleving
- Inkomensverdeling van de rijken ten gunste van de armen kan als gevolg
hebben dat de mensen minder gaan werken en minder produceren
- De overheid kan niet aan ontwikkelingshulp uitgeven wat ze aan defensie
heeft besteed als de overheid de taart probeert in gelijke stukken te
verdelen, wordt de taart kleiner
- Kiezen is vervelend, want wanneer we het ene kiezen moeten we het
andere prijsgeven wat we prijsgeven = opportuniteitskosten niets
is gratis
1.2) Welvaart en welzijn
- Welvaart = de mate waarin mensen met de beschikbare schaarse
middelen in hun behoeften kunnen voorzien; ontwikkelingslanden niet
voorzien in elementaire behoeften als voedsel welvaart minimaal
als we erin slagen die schaarste te verminderen, zeggen we dat de
welvaart is gestegen
dit betekent niet alleen dat welvaart niet alleen om veel geld en om veel
inkomen gaat, maar ook over vormen van discriminatie bv. vrije tijd,
kwaliteit van het leefmilieu, humanisering van de arbeid… Verwezenlijking
van deze wensen betekent meestal dat beslag moet worden gelegd op
schaarse middelen
depressies, burn-outs ?
veel middelen zijn niet meer schaars keuzeprobleem
- Welzijn ruimer karakter
- Welzijn wordt opgebouwd op welvaart, onze economie is daarvan de motor
- Welzijn = je gevoel van ‘welbevinden’ en betekent ook bevrediging van
verlangens die geen beslag leggen op schaarse middelen; middelen:
kosteloos en onbeperkt beschikbaar (lucht, natuur…); persoonlijk
geluksgevoel
, - Welzijn: Corona eenzaamheid, werkonzekerheid, mentale druk Minister van
Welzijn
- Welvaart en welzijn hoeven niet samen te vallen
- Gevoel van welzijn neemt toe met de welvaart, maar steeds minder en
minder
- De levensstandaard van een land hangt af van de mate waarin het land
producten en diensten kan produceren
- Verschillen in levensstandaard van landen zijn toe te schrijven aan
verschillen in de productiviteit van de verschillende landen, ofwel de
hoeveelheid producten en diensten die ieder uur door een werknemer
worden geproduceerd
- Correlatie tussen welvaart en welzijn in westerse wereld heel zwak
1.3) Ceteris paribus-clausule
- = een welbepaald economisch verschijnsel bestuderen afhankelijk van 1
variabele, terwijl de andere factoren constant worden verondersteld =
HEEL “overige omstandigheden gelijkblijvend”
BELANGRIJK - = als het overige gelijk is, onder overigens gelijke omstandigheden
- In de economische wetenschap ziet men een welbepaald economisch
verschijnsel afhankelijk van één variabele, terwijl men alle andere factoren
waarvan het economisch verschijnsel afhankelijk is, veronderstelt als
constant
1.4) Economische principes
1.4.1) Vier principes van individuele beslissingen
- Een economie bestaat uit niets anders dan een groep mensen die in het
dagelijks leven met elkaar omgaan
1. KEUZES MAKEN: Mensen moeten keuzes maken: door te kiezen, geven
we meestal iets anders op
2. VERGELIJKEN VAN KOSTEN EN OPBRENGSTEN,
OPPORTUNITEITSKOSTEN: De kosten van iets worden bepaald door
datgene wat we willen opgeven om het te krijgen: vergelijken van
kosten en opbrengsten, opportuniteitskosten
3. VERGELIJKEN VAN MARGINALE KOSTEN MET DE MARGINALE
VOORDELEN: Rationele mensen denken in de marge: marginale
veranderingen om kleine stapsgewijze aanpassingen aan een bestaand
actieplan te beschrijven, vergelijken van marginale kosten met de
marginale voordelen
4. MENSEN REAGEREN OP PRIKKELS: ALS KOSTEN OF OPBRENGSTEN
VERANDEREN, VERANDEREN DE BESLISSINGEN
1.4.2) Drie principes van hoe mensen met elkaar omgaan
Deel 1: De consument en de producent
1.1) Het doel van de economische wetenschap
ECONOMIE?
Afkomstig van het Griekse woord voor “iemand die een huishouden
leidt”
De studie van het welvaartstreven van de mens
1) productie van goederen en diensten
2) verdeling: goederen en diensten onder de leden van de gemeenschap
verdelen
Worden beide geconditioneerd door het politieke en socio-economische
systeem en beïnvloed door de geldende maatschappelijke waarden en
machtsverhoudingen, raakt alles aspecten van het menselijk handelen
- Wetenschap die zich toelegt op het bestuderen van keuzeproblemen
o beheerst politieke en maatschappelijke leven
o “global market”
- Leven = maken van keuzes voor niets gaat de zon op
- Huishouden veel beslissingen genomen taken verdeeld en beloningen
daarvoor, schaarse middelen verdelen onder de verschillende gezinsleden
(rekening houden met ieders capaciteiten, inspanningen en wensen)
- Samenleving veel beslissingen genomen, als de samenleving de banen
heeft verdeeld onder de mensen en land, gebouwen en machines, worden
ook de producten verdeeld
- Economisch principe= met beschikbare middelen trachten maximale
behoeftebevrediging te bereiken keuzeprobleem: elk individu, gezin,
bedrijf, overheid… wordt geconfronteerd met het maken van keuzes het
allocatievraagstuk (toebedelen) productie: wat, waar, wie, hoe?
- Studie van het menselijk streven naar bevrediging van behoeften met
behulp van schaarse middelen schaarstehypothese
SEPTEMBERVERKLARING
- Vlaamse regering
- De Septemberverklaring van 2025 zal belangrijke beleidsmaatregelen
en investeringen van de Vlaamse regering omvatten, waaronder de
uitbreiding van de jobbonus en investeringen in kinderopvang
, HET KEUZEPROBLEEM
Met de gegeven middelen een maximale behoeftebevrediging
bereiken = het economisch principe (van de rationeel handelende
mens)
“Homo Economicus Hypothese”
1) De autonomie van de individuele preferenties
2) De bekwaamheid om coherente keuzen te maken (rationaliteit)
3) Het welbegrepen eigenbelang als drijfveer van het menselijk handelen
- Goed inzicht in een aantal economische principes van groot belang privé
en professioneel waarom?: 1) om belangrijke beslissingen beter te
kunnen nemen
2) om problemen in de wereld beter te
kunnen
begrijpen
- BTW verlagen van energie minder inkomsten voor overheid
- Sociale tarieven verlengen meer uitgaven voor overheid
- Behoefte = het aanvoelen van een tekort en het streven dit tekort te
bevredigen (subjectief karakter) behoeften onderverdelen in:
Primaire/levensnoodzakelijke behoeften: elementaire goederen;
voeding, kleding, onderdak, veiligheid
Niet-primaire behoeften: secundaire, niet noodzakelijk,
luxegoederen, reizen
Materiële behoeften: stoffelijk/materiële, tastbare goederen,
voedsel, auto’s, stoelen
Immateriële behoeften: onstoffelijk, dienstverlening, onderwijs,
ontspanning, geneeskundige verzorging
Collectieve/gemeenschappelijke behoeften: gelijkaardig voor een
groot aantal personen en worden normaal door de gemeenschap als
geheel bevredigd; iedereen heeft die, maar kan niet individueel
invullen: (onderwijs (meestal voorzien door de overheid), wegen,
bejaardenzorg, recreatiezones, rechtspraak, wegen)
Individuele behoeften: subjectiever; eigen behoeften van de
consument voorzien door commerciële bedrijven (voeding, kleding)
- Primaire behoeften: elementaire goederen; voedsel, onderdak en
veiligheid
- Niet-primaire behoeften: secundaire goederen, niet noodzakelijk,
luxegoederen, reizen
- Goederen en diensten maar in beperkte mate beschikbaar
- Schaarste = de samenleving heeft een beperkt aantal bronnen en kan
daarom niet alle goederen en diensten produceren die de mensen zouden
willen hebben
- Economie de studie van de manier waarop de samenleving omgaat
met zijn schaarse bronnen
- Schaars ≠ zeldzaam
, - Een schaars middel middel waarvan de verlangde hoeveelheid de
beschikbare hoeveelheid zou overtreffen indien het gratis ter beschikking
stond
- Schaarsheid duidt dus NIET op hoeveelheid goederen en diensten maar op
de beperktheid van ons inkomen
- Goederen en diensten nuttig omdat ze behoeften bevredigen
- De mens tracht met zijnbeschikbare middelen zo te kiezen, dat hij volgens
zijn schatting een maximale behoeftebevrediging bereikt = economisch
principe van de rationeel handeldende mens
- Beschikbare schaarse middelen alternatief aanwendbaar, bv:
consument met vakantiegeld op reis of nieuwe fiets, bedrijf kiezen voor
meer personeel of automatisering op efficiënt te produceren
- Andere keuze waarmee de samenleving te maken heeft keuze tussen
efficiëntie en rechtvaardigheid
- Efficiëntie (grootte van de taart) = de samenleving haalt het maximale
uit haar schaarse middelen
- Rechtvaardigheid (verdeling van de taart) = de voordelen van deze
bronnen worden eerlijk verdeeld onder de leden van de samenleving
- Inkomensverdeling van de rijken ten gunste van de armen kan als gevolg
hebben dat de mensen minder gaan werken en minder produceren
- De overheid kan niet aan ontwikkelingshulp uitgeven wat ze aan defensie
heeft besteed als de overheid de taart probeert in gelijke stukken te
verdelen, wordt de taart kleiner
- Kiezen is vervelend, want wanneer we het ene kiezen moeten we het
andere prijsgeven wat we prijsgeven = opportuniteitskosten niets
is gratis
1.2) Welvaart en welzijn
- Welvaart = de mate waarin mensen met de beschikbare schaarse
middelen in hun behoeften kunnen voorzien; ontwikkelingslanden niet
voorzien in elementaire behoeften als voedsel welvaart minimaal
als we erin slagen die schaarste te verminderen, zeggen we dat de
welvaart is gestegen
dit betekent niet alleen dat welvaart niet alleen om veel geld en om veel
inkomen gaat, maar ook over vormen van discriminatie bv. vrije tijd,
kwaliteit van het leefmilieu, humanisering van de arbeid… Verwezenlijking
van deze wensen betekent meestal dat beslag moet worden gelegd op
schaarse middelen
depressies, burn-outs ?
veel middelen zijn niet meer schaars keuzeprobleem
- Welzijn ruimer karakter
- Welzijn wordt opgebouwd op welvaart, onze economie is daarvan de motor
- Welzijn = je gevoel van ‘welbevinden’ en betekent ook bevrediging van
verlangens die geen beslag leggen op schaarse middelen; middelen:
kosteloos en onbeperkt beschikbaar (lucht, natuur…); persoonlijk
geluksgevoel
, - Welzijn: Corona eenzaamheid, werkonzekerheid, mentale druk Minister van
Welzijn
- Welvaart en welzijn hoeven niet samen te vallen
- Gevoel van welzijn neemt toe met de welvaart, maar steeds minder en
minder
- De levensstandaard van een land hangt af van de mate waarin het land
producten en diensten kan produceren
- Verschillen in levensstandaard van landen zijn toe te schrijven aan
verschillen in de productiviteit van de verschillende landen, ofwel de
hoeveelheid producten en diensten die ieder uur door een werknemer
worden geproduceerd
- Correlatie tussen welvaart en welzijn in westerse wereld heel zwak
1.3) Ceteris paribus-clausule
- = een welbepaald economisch verschijnsel bestuderen afhankelijk van 1
variabele, terwijl de andere factoren constant worden verondersteld =
HEEL “overige omstandigheden gelijkblijvend”
BELANGRIJK - = als het overige gelijk is, onder overigens gelijke omstandigheden
- In de economische wetenschap ziet men een welbepaald economisch
verschijnsel afhankelijk van één variabele, terwijl men alle andere factoren
waarvan het economisch verschijnsel afhankelijk is, veronderstelt als
constant
1.4) Economische principes
1.4.1) Vier principes van individuele beslissingen
- Een economie bestaat uit niets anders dan een groep mensen die in het
dagelijks leven met elkaar omgaan
1. KEUZES MAKEN: Mensen moeten keuzes maken: door te kiezen, geven
we meestal iets anders op
2. VERGELIJKEN VAN KOSTEN EN OPBRENGSTEN,
OPPORTUNITEITSKOSTEN: De kosten van iets worden bepaald door
datgene wat we willen opgeven om het te krijgen: vergelijken van
kosten en opbrengsten, opportuniteitskosten
3. VERGELIJKEN VAN MARGINALE KOSTEN MET DE MARGINALE
VOORDELEN: Rationele mensen denken in de marge: marginale
veranderingen om kleine stapsgewijze aanpassingen aan een bestaand
actieplan te beschrijven, vergelijken van marginale kosten met de
marginale voordelen
4. MENSEN REAGEREN OP PRIKKELS: ALS KOSTEN OF OPBRENGSTEN
VERANDEREN, VERANDEREN DE BESLISSINGEN
1.4.2) Drie principes van hoe mensen met elkaar omgaan
