Bestuursrecht
Deel 1 fundamentele elementen van het administratief recht
Hoofdstuk 1 afbakening van het administratief recht
1 Situering van het administratief recht en begripsomschrijving
1.1 Situering van het administratief recht
Elke gemeenschap (staat) streeft organisatie en structuren na om de samenleving te ordenen. Dit doet zij
door middel van (nationale) rechtsregels te maken en deze constant bij te schroeven in functie van nieuwe
noden en inzichten van de samenleving. Om die rechtsregels duidelijker te maken worden zij inhoudelijk
ingedeeld in verschillende takken. Die takken behoren dan tot het privaat1-/publiekrecht2. Steeds meer
gemeenschappen (staten) willen met elkaar samenwerken en zij komen dan tot (internationale)
rechtsregels.
Het bestuursrecht situeert zich binnen de uitvoerende macht.
/ Bestuurlijke overheden in de GW
o Koning en federale regering
o Regionale overheden: Gemeenschappen & gewesten
o Provincies en gemeenten
/ Bijkomende bestuurlijke diensten, opgericht/erkend door deze overheden
o Zij krijgen gelijkgestelde statuten & mogen zich gedragen als de overheid. Ze kunnen
derden binden door eenzijdige beslissingen (een gewone burger kan dit niet).
o Bijvoorbeeld: OCMW, Kind en gezin, Bpost, NMBS?
1.1.1 Nationaal of internationaal recht?
De Belgische regelgever kan enkel het samenleven in België ordenen.
Elke staat, bv. België, maakt zijn eigen nationaal recht. Het nationaal recht geldt enkel binnen de
landsgrenzen, soms ook voor de eigen burgers in het buitenland.
Tegenover het nationaal recht, staat het internationaal recht. Het internationaal recht geldt over de
landsgrenzen heen. Het ontstaat uit de samenwerking tussen staten en/of het gaat uit van internationale en
supranationale instellingen die staten hebben opgericht. Hiertoe worden voornamelijk de verdragen en het
supranationaal recht gerekend.
Het verdragsrecht omvat de rechtsregels die in verdragen zijn vastgesteld die door de Belgische wetgever
zijn goedgekeurd. Onder supranationaal recht verstaat men de rechtsregels die uitgaan van supranationale
instellingen waaraan staten, onder meer België, een deel van hun wetgevende bevoegdheid hebben
overgedragen.
Het bestuursrecht, is het recht voor de administratieve of bestuurlijke overheden en diensten in ons land.
Het betreft uiteraard nationaal recht, al wordt het mede bepaald door het internationaal recht.
1
Privaatrecht regelt alles tussen de burgers onderling
2
Publiekrecht regelt alles ivm het openbaar belang
1
,1.1.2 Privaat- of publiekrecht
In het privaatrecht worden het statuut van en de verhoudingen tussen private personen (natuurlijke en
rechtspersonen) geregeld. De burgers, vrije mensen, mogen indien ze dit wensen afwijken van deze
rechtsregels, tenzij deze dwingend van aard zijn.
Het publiekrecht daarentegen regelt de organisatie en de werking van de overheden, alsook hun
onderlinge, horizontale verhoudingen en hun verticale verhoudingen tot private (rechts) personen. Het
publiekrecht is in beginsel dwingend recht. Besturen en burgers kunnen deze regelingen niet zomaar naast
zich neerleggen, tenzij de wet het toelaat.
1.2 Begrip administratief recht
Het administratief recht of het bestuursrecht behoort tot het publiekrecht. Het:
1. Organiseert het openbaar bestuur en;
2. Regelt diens taakvervulling binnen de krijtlijnen van het grondwettelijk recht
Het openbaar bestuur omvat allereerst de bestuurlijke overheden die in de Grondwet zijn ingericht: de
federale en de regionale uitvoerende macht, de provincies en gemeenten (art. 37, 108 en 162 Gw.). Het
omvat eveneens bijkomende bestuurlijke diensten opgericht of erkend door deze overheden. Zij
functioneren onder het toezicht van de in de Grondwet ingerichte bestuurlijke overheden en kunnen
derden verbinden door het nemen van eenzijdige beslissingen.
Het bestuur is verantwoordelijk voor het algemeen welzijn of algemeen belang. Wat het algemeen belang
concreet inhoudt is geen vaststaand gegeven. De invulling ervan wordt bepaald door de veranderende
beleidsopvattingen van de overheden en van de veranderende verwachtingen van de bevolking. In de
actuele verzorgingsstaat wordt de overheidstaak breed opgevat.
Om het algemeen belang te realiseren in de gewenste beleidsdomeinen, treden de bestuursorganen op
verschillende wijzen op. Het is hun taak de wetten uit te voeren (art. 108 Gw.), wat zij allereerst doen door
het nemen van individuele toepassingsbeslissingen in concrete dossiers (bestuurlijke beslissingen). Soms
kan een wet echter niet zonder meer worden toegepast, en vergt hij vooraf een concrete en meer
gedetailleerde uitwerking, waartoe het bestuur een algemeen geldend reglement of verordening opmaakt
(beslissing van wetgevende aard). Tot slot worden bepaalde geschillen met of binnen het bestuur niet
steeds opgelost door de gewone rechtscolleges, maar door rechtbanken die tot de uitvoerende macht
behoren. Deze administratieve rechtbanken doen uitspraak als rechtbank (jurisdictionele beslissing). Welke
ook hun aard zijn, de beslissingen genomen door het bestuur vallen steeds onder het administratief recht.
Concreet gezien heeft het openbaar bestuur de taak om het algemeen welzijn/belang te bewaken.
Hun taken zijn dus:
/ Wat: Het uitvoeren van wetten van de wetgevende macht
_ Hoe? Door bestuurlijke beslissingen te nemen: Individuele beslissingen te nemen in een
concreet dossier.
/ Wat: Het opmaken van reglementen om details uit te werken van de wetgevende macht
_ Hoe? Beslissingen nemen van wetgevende aard: Het opmaken van een algemeen geldend
reglement
/ Wat: Het oplossen van geschillen met/binnen het bestuur
_ Hoe? Jurisdictionele beslissing: Het administratief rechtscollege neemt beslissing om het
geschil te beslechten.
Dit zijn allemaal beslissingen van ADMINISTRATIEF recht.
2
,2 Administratief recht is uitzonderingsrecht
2.1 Rechtvaardiging
Het bestuur is, zoals iedereen, in principe onderworpen aan het ‘gemeenrecht’. Maar het gemeenrecht, dat
gekenmerkt is door de gelijkwaardigheid van de partijen, hanteert technieken zoals overleg en
overeenkomsten. Deze werkwijze blijkt voor het bestuur veelal ontoereikend om zijn opdrachten van
algemeen belang naar behoren te vervullen. Het bestuur heeft daarom en in die mate nood aan
bijkomende eigen rechtsregels aangepast aan zijn specifieke taak van algemeen belang.
2.2 Eigen rechtsregels3
/ Eigen rechten (publiekrechtelijke middelen)
o Opleggen van algemene regels (reglementen) (art. 108 Gw.)
9 Binnen de wettelijke grenzen kan het bestuur inbreuken op zijn reglementaire
voorschriften strafbaar stellen met straf- of administratieve sancties.
9 Bijvoorbeeld: Het verkeersreglement
o Opleggen van individuele maatregelen
9 Bijvoorbeeld: Als je een huis bouwt en ze zeggen dat die isolatie er moet inzitten of
aan die bepaalde regels moet voldoen.
o Heffen van belastingen (art. 170 en 172 Gw.)
9 De door de grondwet aangewezen overheden kunnen belastingen heffen. Op deze
manier verkrijgt het bestuur de nodige middelen om zijn taken van algemeen belang
te vervullen. Het is de volksvertegenwoordigende vergadering die hiervoor de
nodige beslissingen neemt.
o Verkrijgen van roerende/onroerende goederen als nodig voor algemeen belang
9 Indien blijkt dat het bestuur de onroerende goederen die nodig zijn voor de
doeleinden van algemeen belang niet kan kopen, dan kan het bestuur deze
goederen alsnog verkrijgen via de gedwongen onteigening. De Grondwet schrijft in
dit geval een voorafgaande en billijke schadevergoeding voor (art. 16 Gw.).
9 Opeising: In geval van nood roerende goederen of tijdelijk gebruik maken van
diensten/goederen eenzijdig verkrijgen (tegen de wil van de betrokkenen). Ze
moeten hier enkel een vergoeding voor geven indien de wet hierin voorziet.
9 Erfdienstbaarheid van algemeen belang. Het bestuur kan het privaat onroerend
eigendomsrecht beperken.
o Beschermd statuut voor (meeste) goederen van de overheid
9 Deze domeingoederen zijn nodig voor openbare dienstverlening. Ze kunnen
hierdoor niet in beslag genomen of openbaar verkocht worden als het bestuur
schulden heeft (in tegenstelling tot bij gewone burgers).
/ Eigen plichten
o Regels rond overheidsopdrachten
9 Het bestuur kiest zijn medecontractant niet vrij, maar is gebonden aan wettelijke
procedures tot vrijwaring van het algemeen belang. => Geen contractvrijheid
o Openbaarheid van bestuur (art. 32 Gw.)
9 Taken moeten in openbaarheid worden uitgeoefend zodat de burger zinvol verhaal
kan halen tegen beslissingen.
o Motiveringsplicht (art. 2-3 Motiveringswet)
3
Uitgebreider in uitleg doc
3
, Het bestuur is in de regel verplicht de onderliggende motieven uitdrukkelijk op te
9
nemen in zijn individuele beslissingen.
o Continuïteits- en gelijkheidsbeginsel
9 Dienstverlening moet zonder onderbreking verzekerd worden en voor iedereen op
gelijke wijze worden verstrekt.
/ Eigen terminologie
o Het bestuursrecht kent aan gebruikelijke begrippen vaak een andere betekenis toe dan in
het privaatrecht.
3 Uitvoerbare beslissingen
Uitvoerbare beslissingen worden altijd genomen door de overheid, maar niet alle beslissingen die ze
nemen zijn uitvoerbare beslissingen.
3.1 Begrip en situering4
Niet alle handelingen van een overheid zijn uitvoerbare beslissingen:
/ Rechtsfeit: Materiële handeling die geen rechtsgevolgen beoogt
o Dit is puur een fysieke actie. De gemeente voert iets uit, maar verandert de juridische regels
niet.
o Bijvoorbeeld: De politie drijft betogers uit elkaar.
De vuilnismannen van de gemeente legen jouw vuilbak, of een agent zet een hek neer bij
een festival. Ze veranderen niks aan jouw rechten of plichten. Ze zijn gewoon aan het werk.
/ Rechtshandeling: De bedoeling om rechtsgevolgen te creëren
o Hier gebeurt er iets op papier waardoor jouw rechten of plichten wel veranderen. De
gemeente wil bewust een nieuwe regel of situatie creëren.
o Bijvoorbeeld: Een betogingsverbod
De gemeente typt een besluit uit waarin staat dat jouw straat vanaf morgen een
eenrichtingsstraat is. Dit heeft juridische gevolgen. Je mag er opeens niet meer van twee
kanten inrijden.
/ Administratieve handelingen
o Eenzijdig: Geen akkoord van de betrokkenen nodig om gevolgen te creëren
9 Synoniem = uitvoerbare beslissingen
9 Kenmerk: Het bestuur neemt deze beslissingen eenzijdig of gezagshalve in het
algemeen belang.
9 Draagwijdte: Ze kunnen een algemene draagwijdte hebben (verbinden alle burgers)
of een individuele draagwijdte (verbinden een bepaald iemand)
9 Het zijn deze beslissingen die door de bevoegde administratieve rechter vernietigd
kunnen worden in geval van onwettigheid (art. 14, §1 RvS-wet).
9 Bijvoorbeeld: Gemeentelijk reglement/vergunning
o Meerzijdig: Akkoord van de betrokkene is noodzakelijk om tot stand te komen
9 Bijvoorbeeld: Aannemingsovereenkomst voor bouw van sporthal
3.2 Voorrechten
De uitvoerbare beslissingen krijgen onze speciale aandacht omdat hieraan bijzondere voorrechten
verbonden zijn die het privaatrecht niet kent: ze komen eenzijdig tot stand, ze zijn geacht in
overeenstemming te zijn met het recht en ze zijn uitvoerbaar.
4
Uitgebreider in uitleg doc
4
Deel 1 fundamentele elementen van het administratief recht
Hoofdstuk 1 afbakening van het administratief recht
1 Situering van het administratief recht en begripsomschrijving
1.1 Situering van het administratief recht
Elke gemeenschap (staat) streeft organisatie en structuren na om de samenleving te ordenen. Dit doet zij
door middel van (nationale) rechtsregels te maken en deze constant bij te schroeven in functie van nieuwe
noden en inzichten van de samenleving. Om die rechtsregels duidelijker te maken worden zij inhoudelijk
ingedeeld in verschillende takken. Die takken behoren dan tot het privaat1-/publiekrecht2. Steeds meer
gemeenschappen (staten) willen met elkaar samenwerken en zij komen dan tot (internationale)
rechtsregels.
Het bestuursrecht situeert zich binnen de uitvoerende macht.
/ Bestuurlijke overheden in de GW
o Koning en federale regering
o Regionale overheden: Gemeenschappen & gewesten
o Provincies en gemeenten
/ Bijkomende bestuurlijke diensten, opgericht/erkend door deze overheden
o Zij krijgen gelijkgestelde statuten & mogen zich gedragen als de overheid. Ze kunnen
derden binden door eenzijdige beslissingen (een gewone burger kan dit niet).
o Bijvoorbeeld: OCMW, Kind en gezin, Bpost, NMBS?
1.1.1 Nationaal of internationaal recht?
De Belgische regelgever kan enkel het samenleven in België ordenen.
Elke staat, bv. België, maakt zijn eigen nationaal recht. Het nationaal recht geldt enkel binnen de
landsgrenzen, soms ook voor de eigen burgers in het buitenland.
Tegenover het nationaal recht, staat het internationaal recht. Het internationaal recht geldt over de
landsgrenzen heen. Het ontstaat uit de samenwerking tussen staten en/of het gaat uit van internationale en
supranationale instellingen die staten hebben opgericht. Hiertoe worden voornamelijk de verdragen en het
supranationaal recht gerekend.
Het verdragsrecht omvat de rechtsregels die in verdragen zijn vastgesteld die door de Belgische wetgever
zijn goedgekeurd. Onder supranationaal recht verstaat men de rechtsregels die uitgaan van supranationale
instellingen waaraan staten, onder meer België, een deel van hun wetgevende bevoegdheid hebben
overgedragen.
Het bestuursrecht, is het recht voor de administratieve of bestuurlijke overheden en diensten in ons land.
Het betreft uiteraard nationaal recht, al wordt het mede bepaald door het internationaal recht.
1
Privaatrecht regelt alles tussen de burgers onderling
2
Publiekrecht regelt alles ivm het openbaar belang
1
,1.1.2 Privaat- of publiekrecht
In het privaatrecht worden het statuut van en de verhoudingen tussen private personen (natuurlijke en
rechtspersonen) geregeld. De burgers, vrije mensen, mogen indien ze dit wensen afwijken van deze
rechtsregels, tenzij deze dwingend van aard zijn.
Het publiekrecht daarentegen regelt de organisatie en de werking van de overheden, alsook hun
onderlinge, horizontale verhoudingen en hun verticale verhoudingen tot private (rechts) personen. Het
publiekrecht is in beginsel dwingend recht. Besturen en burgers kunnen deze regelingen niet zomaar naast
zich neerleggen, tenzij de wet het toelaat.
1.2 Begrip administratief recht
Het administratief recht of het bestuursrecht behoort tot het publiekrecht. Het:
1. Organiseert het openbaar bestuur en;
2. Regelt diens taakvervulling binnen de krijtlijnen van het grondwettelijk recht
Het openbaar bestuur omvat allereerst de bestuurlijke overheden die in de Grondwet zijn ingericht: de
federale en de regionale uitvoerende macht, de provincies en gemeenten (art. 37, 108 en 162 Gw.). Het
omvat eveneens bijkomende bestuurlijke diensten opgericht of erkend door deze overheden. Zij
functioneren onder het toezicht van de in de Grondwet ingerichte bestuurlijke overheden en kunnen
derden verbinden door het nemen van eenzijdige beslissingen.
Het bestuur is verantwoordelijk voor het algemeen welzijn of algemeen belang. Wat het algemeen belang
concreet inhoudt is geen vaststaand gegeven. De invulling ervan wordt bepaald door de veranderende
beleidsopvattingen van de overheden en van de veranderende verwachtingen van de bevolking. In de
actuele verzorgingsstaat wordt de overheidstaak breed opgevat.
Om het algemeen belang te realiseren in de gewenste beleidsdomeinen, treden de bestuursorganen op
verschillende wijzen op. Het is hun taak de wetten uit te voeren (art. 108 Gw.), wat zij allereerst doen door
het nemen van individuele toepassingsbeslissingen in concrete dossiers (bestuurlijke beslissingen). Soms
kan een wet echter niet zonder meer worden toegepast, en vergt hij vooraf een concrete en meer
gedetailleerde uitwerking, waartoe het bestuur een algemeen geldend reglement of verordening opmaakt
(beslissing van wetgevende aard). Tot slot worden bepaalde geschillen met of binnen het bestuur niet
steeds opgelost door de gewone rechtscolleges, maar door rechtbanken die tot de uitvoerende macht
behoren. Deze administratieve rechtbanken doen uitspraak als rechtbank (jurisdictionele beslissing). Welke
ook hun aard zijn, de beslissingen genomen door het bestuur vallen steeds onder het administratief recht.
Concreet gezien heeft het openbaar bestuur de taak om het algemeen welzijn/belang te bewaken.
Hun taken zijn dus:
/ Wat: Het uitvoeren van wetten van de wetgevende macht
_ Hoe? Door bestuurlijke beslissingen te nemen: Individuele beslissingen te nemen in een
concreet dossier.
/ Wat: Het opmaken van reglementen om details uit te werken van de wetgevende macht
_ Hoe? Beslissingen nemen van wetgevende aard: Het opmaken van een algemeen geldend
reglement
/ Wat: Het oplossen van geschillen met/binnen het bestuur
_ Hoe? Jurisdictionele beslissing: Het administratief rechtscollege neemt beslissing om het
geschil te beslechten.
Dit zijn allemaal beslissingen van ADMINISTRATIEF recht.
2
,2 Administratief recht is uitzonderingsrecht
2.1 Rechtvaardiging
Het bestuur is, zoals iedereen, in principe onderworpen aan het ‘gemeenrecht’. Maar het gemeenrecht, dat
gekenmerkt is door de gelijkwaardigheid van de partijen, hanteert technieken zoals overleg en
overeenkomsten. Deze werkwijze blijkt voor het bestuur veelal ontoereikend om zijn opdrachten van
algemeen belang naar behoren te vervullen. Het bestuur heeft daarom en in die mate nood aan
bijkomende eigen rechtsregels aangepast aan zijn specifieke taak van algemeen belang.
2.2 Eigen rechtsregels3
/ Eigen rechten (publiekrechtelijke middelen)
o Opleggen van algemene regels (reglementen) (art. 108 Gw.)
9 Binnen de wettelijke grenzen kan het bestuur inbreuken op zijn reglementaire
voorschriften strafbaar stellen met straf- of administratieve sancties.
9 Bijvoorbeeld: Het verkeersreglement
o Opleggen van individuele maatregelen
9 Bijvoorbeeld: Als je een huis bouwt en ze zeggen dat die isolatie er moet inzitten of
aan die bepaalde regels moet voldoen.
o Heffen van belastingen (art. 170 en 172 Gw.)
9 De door de grondwet aangewezen overheden kunnen belastingen heffen. Op deze
manier verkrijgt het bestuur de nodige middelen om zijn taken van algemeen belang
te vervullen. Het is de volksvertegenwoordigende vergadering die hiervoor de
nodige beslissingen neemt.
o Verkrijgen van roerende/onroerende goederen als nodig voor algemeen belang
9 Indien blijkt dat het bestuur de onroerende goederen die nodig zijn voor de
doeleinden van algemeen belang niet kan kopen, dan kan het bestuur deze
goederen alsnog verkrijgen via de gedwongen onteigening. De Grondwet schrijft in
dit geval een voorafgaande en billijke schadevergoeding voor (art. 16 Gw.).
9 Opeising: In geval van nood roerende goederen of tijdelijk gebruik maken van
diensten/goederen eenzijdig verkrijgen (tegen de wil van de betrokkenen). Ze
moeten hier enkel een vergoeding voor geven indien de wet hierin voorziet.
9 Erfdienstbaarheid van algemeen belang. Het bestuur kan het privaat onroerend
eigendomsrecht beperken.
o Beschermd statuut voor (meeste) goederen van de overheid
9 Deze domeingoederen zijn nodig voor openbare dienstverlening. Ze kunnen
hierdoor niet in beslag genomen of openbaar verkocht worden als het bestuur
schulden heeft (in tegenstelling tot bij gewone burgers).
/ Eigen plichten
o Regels rond overheidsopdrachten
9 Het bestuur kiest zijn medecontractant niet vrij, maar is gebonden aan wettelijke
procedures tot vrijwaring van het algemeen belang. => Geen contractvrijheid
o Openbaarheid van bestuur (art. 32 Gw.)
9 Taken moeten in openbaarheid worden uitgeoefend zodat de burger zinvol verhaal
kan halen tegen beslissingen.
o Motiveringsplicht (art. 2-3 Motiveringswet)
3
Uitgebreider in uitleg doc
3
, Het bestuur is in de regel verplicht de onderliggende motieven uitdrukkelijk op te
9
nemen in zijn individuele beslissingen.
o Continuïteits- en gelijkheidsbeginsel
9 Dienstverlening moet zonder onderbreking verzekerd worden en voor iedereen op
gelijke wijze worden verstrekt.
/ Eigen terminologie
o Het bestuursrecht kent aan gebruikelijke begrippen vaak een andere betekenis toe dan in
het privaatrecht.
3 Uitvoerbare beslissingen
Uitvoerbare beslissingen worden altijd genomen door de overheid, maar niet alle beslissingen die ze
nemen zijn uitvoerbare beslissingen.
3.1 Begrip en situering4
Niet alle handelingen van een overheid zijn uitvoerbare beslissingen:
/ Rechtsfeit: Materiële handeling die geen rechtsgevolgen beoogt
o Dit is puur een fysieke actie. De gemeente voert iets uit, maar verandert de juridische regels
niet.
o Bijvoorbeeld: De politie drijft betogers uit elkaar.
De vuilnismannen van de gemeente legen jouw vuilbak, of een agent zet een hek neer bij
een festival. Ze veranderen niks aan jouw rechten of plichten. Ze zijn gewoon aan het werk.
/ Rechtshandeling: De bedoeling om rechtsgevolgen te creëren
o Hier gebeurt er iets op papier waardoor jouw rechten of plichten wel veranderen. De
gemeente wil bewust een nieuwe regel of situatie creëren.
o Bijvoorbeeld: Een betogingsverbod
De gemeente typt een besluit uit waarin staat dat jouw straat vanaf morgen een
eenrichtingsstraat is. Dit heeft juridische gevolgen. Je mag er opeens niet meer van twee
kanten inrijden.
/ Administratieve handelingen
o Eenzijdig: Geen akkoord van de betrokkenen nodig om gevolgen te creëren
9 Synoniem = uitvoerbare beslissingen
9 Kenmerk: Het bestuur neemt deze beslissingen eenzijdig of gezagshalve in het
algemeen belang.
9 Draagwijdte: Ze kunnen een algemene draagwijdte hebben (verbinden alle burgers)
of een individuele draagwijdte (verbinden een bepaald iemand)
9 Het zijn deze beslissingen die door de bevoegde administratieve rechter vernietigd
kunnen worden in geval van onwettigheid (art. 14, §1 RvS-wet).
9 Bijvoorbeeld: Gemeentelijk reglement/vergunning
o Meerzijdig: Akkoord van de betrokkene is noodzakelijk om tot stand te komen
9 Bijvoorbeeld: Aannemingsovereenkomst voor bouw van sporthal
3.2 Voorrechten
De uitvoerbare beslissingen krijgen onze speciale aandacht omdat hieraan bijzondere voorrechten
verbonden zijn die het privaatrecht niet kent: ze komen eenzijdig tot stand, ze zijn geacht in
overeenstemming te zijn met het recht en ze zijn uitvoerbaar.
4
Uitgebreider in uitleg doc
4
