Vak: Geografie en Toerisme (GEO2-3039)
Docent: M. Boersma
Studenten:
1. Arjen Klinkenberg, F122730
2. Joost Nussy, F122589
3. Christian Janssen, 3843319
4. Wesley Gruijthuijsen, F122570
Ingeleverd op dinsdag 26 februari 2013
Groepsproject Enschede
Stad van nu, en van de toekomst?
Een advies voor de toeristische strategie van de
gemeente Enschede
,Inhoudsopgave
1. Inleiding blz.
2. Algemene schets van de stad blz.
2.1. Historie blz.
2.2 Omgeving en geografie blz.
3. Toeristische situatie blz.
3.1. Toeristische situatie Enschede en omgeving blz.
3.2. Evenementen blz.
3.3. Toeristische bezienswaardigheden in de regio blz.
3.4. Aantal bezoekers en typologie blz.
,1.Inleiding
Enschede is niet de eerste stad waar je aan denkt voor een weekendje weg, of een toeristisch
uitje. Zo op het eerste gezicht zouden wij niet echt toeristische attracties in Enschede kunnen
opnoemen. De stad Enschede roept dan ook vooral associaties op met de grote vuurwerkramp
van 2000. Wij zullen dan ook proberen een visie te ontwikkelen op de ontwikkeling van het
toerisme in Enschede en daarbij kijken naar het toeristisch potentieel.
Volgens de gemeente is Enschede de Stad van Nu, waar de toekomst elke dag
opnieuw begint, en met 160.000 inwoners het hart van Oost-Nederland, en bovendien een stad
met veerkracht en elan (Enschede Promotie, 2011). Enschede is volgens dezelfde organisatie
een plek waar mensen elkaar nog zien staan en elkaar de ruimte geven, en bovendien een
ondernemende en tolerante stad met ruim 150 nationaliteiten (Enschede Promotie, 2011).
Oftewel Enschede is een echte „Leefstad‟. Maar dat is lang niet het enige. Enschede wordt
ook neergezet als „Kennisstad‟, vanwege een hoogwaardige en internationaal geroemde
universiteit en kennispark, als „Muziekstad‟, omdat de stad fungeert als epicentrum van
muziek en cultuur in het oosten van Nederland, en tenslotte ook als „Winkelstad‟, met een
groot aanbod en het gezelligste horecaplein van Nederland (Enschede Promotie, 2011).
Hiermee worden veel bezoekers aangetrokken vanuit de regio, maar ook vanuit Duitsland
(Enschede Promotie, 2011).
Wij hopen dat wij met onze visie kunnen helpen in een beter inzicht naar de ontwikkeling van
het toerisme en een ambitieus en realistisch plan daarvoor kunnen ontwikkelen. Om
uiteindelijk tot een advies voor de gemeente te komen voor een strategie waarmee het
toeristisch potentieel beter benut kan worden, is het natuurlijk van belang de achtergrond van
de stad te kennen en de huidige toeristische situatie te schetsen. Het is dan ook deze reden dat
wij eerst een algemene schets van de stad zullen geven, waarbij wij zullen ingaan op de
geografie, de historie en omgeving van de stad. Vervolgens zullen we een schets geven van de
huidige toeristische situatie van de stad, waarbij een typologie zal worden ontwikkeld van de
vormen van toerisme in de stad Enschede.
Na deze algemene schetsen zullen we dieper in gaan op de bestaande toeristische
beleidsvisies en plannen die er bestaan voor de stad en regio. Op basis van deze informatie en
de analyse van het toeristisch potentieel zullen we vervolgens een visie ontwikkelen voor het
toerisme in de stad. Hierbij gaat het om een middellangetermijnvisie, waarbij de plannen voor
2020 gerealiseerd moeten kunnen worden. Natuurlijk zal er hierbij worden ingegaan op
financiële kanten van de ontwikkelde visie en op de mogelijke bezwaren en de manier waarop
deze opgelost kunnen worden.
,2. Algemene schets van de stad
Achtereenvolgens zal er in hoofdstuk twee kort worden ingegaan op de historie van Enschede
en op de geografie en omgeving van Enschede.
2.1 Historie
Fig. 1
(Bron: Stichting historische Sociëteit Enschede-Lonneker,2011)
Enschede kent een lange geschiedenis, al voor het jaar 1000 lag er op de plek waar zich nu het
stadscentrum bevindt een nederzetting (Enschede Promotie, z.j.). De nederzetting Enscede en
in die tijd ook wel bekend als Anescede werd gesticht in 1119 (Enschede Promotie, z.j.). Het
betrof een nederzetting op de grens van de bisdommen Münster en Utrecht en was bovendien
het centrum van de marken (middeleeuws collectief van boeren die gemeenschappelijk grond
beheerden en gebruikten) Eschmarke, Lonneker, Usselo, Twekkelo en Driene (Enschede in
ansichten, z.j.)(zie ook figuur 2).
Figuur 2. Markenkaart naar A.A. Beekman
Bron: Van Engelen van der Veen et al., 1931
, Enschede lag aan de voet van een vruchtbare stuwwal en was een agrarische
nederzetting, strategisch gelegen aan de route van Deventer naar Münster en Osnabrück, wat
voor een snelle groei zorgde ( Scholten, z.j.). Rond 1300 is het de bisschop van Utrecht die de
eigendomsrechten van de marken van Enschede in handen krijgt en de dienst uitmaakt
(Stichting Historische Sociëteit Enschede-Lonneker, 2011). De heerschappij van de Utrechtse
bisschoppen, die de wereldlijke macht uitvoeren, wordt gekenmerkt door verschillende
territoriale geschillen, conflicten met de steden en financiële problemen (Stichting Historische
Sociëteit Enschede-Lonneker, 2011). In 1325, krijgt Enschede het recht de hoge rechtspraak
zelf uit te voeren en krijgt daarmee, nadat enkele andere voorrechten al eerder werden
toegekend, volledige stadsrechten (Stichting Historische Sociëteit Enschede-Lonneker, 2011).
Door het verkrijgen van deze stadsrechten kon men vervolgens de verdedigingswerken van de
stad versterken en uitbreiden (Enschede-Stad, z.j.). Dit gebeurde dan ook, er werden twee
grachten uitgegraven die rondom de stad liepen met daar tussen wal (Enschede-stad, z.j.).
Gedurende verschillende perioden van de Tachtigjarige oorlog is Enschede in Spaanse
handen geweest. Wanneer een tegenaanval op de Spanjaarden dreigt in 1587, worden er meer
Spaanse soldaten in Enschede gestationeerd en worden de verdedigingswerken uitgebreid
(Stichting Historische Sociëteit Enschede-Lonneker, 2011). Vijf jaar later worden Deventer
en Zutphen verovert door Prins Maurits en enkele jaren later, in 1597 volgt dan ook
Enschede(Stichting Historische Sociëteit Enschede-Lonneker, 2011). Prins Maurits
ontmantelde de vesting en dempte de buitengracht van Enschede (Enschede-stad, z.j.). Maar
ook na deze verovering is Enschede nog een tijd in Spaanse handen geweest(Stichting
Historische Sociëteit Enschede-Lonneker, 2011). Na 1627 behoort Twente, en dus Enschede
definitief tot de Republiek, wat niet wil zeggen dat er Enschede daarna niet meer aangevallen
en bezet is(Stichting Historische Sociëteit Enschede-Lonneker, 2011). Zo valt Enschede in
1672 tot 1674 onder het bestuur van de bisschop van Münster (Stichting Historische Sociëteit
Enschede-Lonneker, 2011).
Enschede is vooral bekend geworden door de textielindustrie. Het is daarbij interessant
om in te gaan op een aantal redenen waarom juist Enschede en zijn omgeving uitgroeide tot
een belangrijk textielcentrum. Enschede en zijn omgeving werden gekenmerkt door
zandgronden, welke niet erg vruchtbaar zijn (Scholten, z.j.). De inkomsten van de boeren
waren niet altijd voldoende om van te kunnen leven, waardoor veel boeren al in een vroeg
stadium hun inkomen probeerden aan te vullen door middel van het weven van linnen
(Scholten,z.j.). Dit linnen werd verkocht aan reizende marskramers en bracht veel geld op in
West-Nederland (Scholten, z.j.). In de 18e eeuw zien we de opkomst van linnenfabrikeurs, die
middelen beschikbaar stellen aan de wevers, waarna de fabrikeur de gemaakte weefsels weer
ophaalden voor de verkoop (Scholten, z.j.). Op den duur was zich bovendien gaan focussen
op een „bombazijn‟, linnen met een inslag van katoen. Dit deed men omdat het produceren
van linnen door toegenomen concurrentie uit andere landsdelen minder winstgevend werd
(Stichting Historische Sociëteit Enschede-Lonneker, 2011).
De wevers bleven in eerste instantie voornamelijk op het platteland rondom de stad
wonen waardoor de groei van de stad beperkt bleef. Het inwonertal van Twente als geheel
steeg wel sterk van 17.000 inwoners in 1675 tot 51.000 inwoners in 1750, waarbij 40 procent
van de bevolking werkzaam was in de textielsector (Scholten,z.j). Op den duur verloor men
de binding met de agrarische sector en verhuisde men naar de centrale stad om daar als wever
te werken (Scholten, z.j.). Vanaf het einde van de 18e eeuw groeide de stad dan ook sterk
(Enschede-stad, z.j.).
Ook de afscheiding van België was belangrijk voor de groei van de textielnijverheid in
Enschede en Twente. Zo werd na het verlies van Gent, Twente door de overheid aangewezen
als gebied waarin de textielindustrie gestimuleerd diende te worden (Scholten, z.j.), wat
zorgde voor een snelle groei. Echter, in 1862 sloeg het noodlot toe en ontstond er een grote
Docent: M. Boersma
Studenten:
1. Arjen Klinkenberg, F122730
2. Joost Nussy, F122589
3. Christian Janssen, 3843319
4. Wesley Gruijthuijsen, F122570
Ingeleverd op dinsdag 26 februari 2013
Groepsproject Enschede
Stad van nu, en van de toekomst?
Een advies voor de toeristische strategie van de
gemeente Enschede
,Inhoudsopgave
1. Inleiding blz.
2. Algemene schets van de stad blz.
2.1. Historie blz.
2.2 Omgeving en geografie blz.
3. Toeristische situatie blz.
3.1. Toeristische situatie Enschede en omgeving blz.
3.2. Evenementen blz.
3.3. Toeristische bezienswaardigheden in de regio blz.
3.4. Aantal bezoekers en typologie blz.
,1.Inleiding
Enschede is niet de eerste stad waar je aan denkt voor een weekendje weg, of een toeristisch
uitje. Zo op het eerste gezicht zouden wij niet echt toeristische attracties in Enschede kunnen
opnoemen. De stad Enschede roept dan ook vooral associaties op met de grote vuurwerkramp
van 2000. Wij zullen dan ook proberen een visie te ontwikkelen op de ontwikkeling van het
toerisme in Enschede en daarbij kijken naar het toeristisch potentieel.
Volgens de gemeente is Enschede de Stad van Nu, waar de toekomst elke dag
opnieuw begint, en met 160.000 inwoners het hart van Oost-Nederland, en bovendien een stad
met veerkracht en elan (Enschede Promotie, 2011). Enschede is volgens dezelfde organisatie
een plek waar mensen elkaar nog zien staan en elkaar de ruimte geven, en bovendien een
ondernemende en tolerante stad met ruim 150 nationaliteiten (Enschede Promotie, 2011).
Oftewel Enschede is een echte „Leefstad‟. Maar dat is lang niet het enige. Enschede wordt
ook neergezet als „Kennisstad‟, vanwege een hoogwaardige en internationaal geroemde
universiteit en kennispark, als „Muziekstad‟, omdat de stad fungeert als epicentrum van
muziek en cultuur in het oosten van Nederland, en tenslotte ook als „Winkelstad‟, met een
groot aanbod en het gezelligste horecaplein van Nederland (Enschede Promotie, 2011).
Hiermee worden veel bezoekers aangetrokken vanuit de regio, maar ook vanuit Duitsland
(Enschede Promotie, 2011).
Wij hopen dat wij met onze visie kunnen helpen in een beter inzicht naar de ontwikkeling van
het toerisme en een ambitieus en realistisch plan daarvoor kunnen ontwikkelen. Om
uiteindelijk tot een advies voor de gemeente te komen voor een strategie waarmee het
toeristisch potentieel beter benut kan worden, is het natuurlijk van belang de achtergrond van
de stad te kennen en de huidige toeristische situatie te schetsen. Het is dan ook deze reden dat
wij eerst een algemene schets van de stad zullen geven, waarbij wij zullen ingaan op de
geografie, de historie en omgeving van de stad. Vervolgens zullen we een schets geven van de
huidige toeristische situatie van de stad, waarbij een typologie zal worden ontwikkeld van de
vormen van toerisme in de stad Enschede.
Na deze algemene schetsen zullen we dieper in gaan op de bestaande toeristische
beleidsvisies en plannen die er bestaan voor de stad en regio. Op basis van deze informatie en
de analyse van het toeristisch potentieel zullen we vervolgens een visie ontwikkelen voor het
toerisme in de stad. Hierbij gaat het om een middellangetermijnvisie, waarbij de plannen voor
2020 gerealiseerd moeten kunnen worden. Natuurlijk zal er hierbij worden ingegaan op
financiële kanten van de ontwikkelde visie en op de mogelijke bezwaren en de manier waarop
deze opgelost kunnen worden.
,2. Algemene schets van de stad
Achtereenvolgens zal er in hoofdstuk twee kort worden ingegaan op de historie van Enschede
en op de geografie en omgeving van Enschede.
2.1 Historie
Fig. 1
(Bron: Stichting historische Sociëteit Enschede-Lonneker,2011)
Enschede kent een lange geschiedenis, al voor het jaar 1000 lag er op de plek waar zich nu het
stadscentrum bevindt een nederzetting (Enschede Promotie, z.j.). De nederzetting Enscede en
in die tijd ook wel bekend als Anescede werd gesticht in 1119 (Enschede Promotie, z.j.). Het
betrof een nederzetting op de grens van de bisdommen Münster en Utrecht en was bovendien
het centrum van de marken (middeleeuws collectief van boeren die gemeenschappelijk grond
beheerden en gebruikten) Eschmarke, Lonneker, Usselo, Twekkelo en Driene (Enschede in
ansichten, z.j.)(zie ook figuur 2).
Figuur 2. Markenkaart naar A.A. Beekman
Bron: Van Engelen van der Veen et al., 1931
, Enschede lag aan de voet van een vruchtbare stuwwal en was een agrarische
nederzetting, strategisch gelegen aan de route van Deventer naar Münster en Osnabrück, wat
voor een snelle groei zorgde ( Scholten, z.j.). Rond 1300 is het de bisschop van Utrecht die de
eigendomsrechten van de marken van Enschede in handen krijgt en de dienst uitmaakt
(Stichting Historische Sociëteit Enschede-Lonneker, 2011). De heerschappij van de Utrechtse
bisschoppen, die de wereldlijke macht uitvoeren, wordt gekenmerkt door verschillende
territoriale geschillen, conflicten met de steden en financiële problemen (Stichting Historische
Sociëteit Enschede-Lonneker, 2011). In 1325, krijgt Enschede het recht de hoge rechtspraak
zelf uit te voeren en krijgt daarmee, nadat enkele andere voorrechten al eerder werden
toegekend, volledige stadsrechten (Stichting Historische Sociëteit Enschede-Lonneker, 2011).
Door het verkrijgen van deze stadsrechten kon men vervolgens de verdedigingswerken van de
stad versterken en uitbreiden (Enschede-Stad, z.j.). Dit gebeurde dan ook, er werden twee
grachten uitgegraven die rondom de stad liepen met daar tussen wal (Enschede-stad, z.j.).
Gedurende verschillende perioden van de Tachtigjarige oorlog is Enschede in Spaanse
handen geweest. Wanneer een tegenaanval op de Spanjaarden dreigt in 1587, worden er meer
Spaanse soldaten in Enschede gestationeerd en worden de verdedigingswerken uitgebreid
(Stichting Historische Sociëteit Enschede-Lonneker, 2011). Vijf jaar later worden Deventer
en Zutphen verovert door Prins Maurits en enkele jaren later, in 1597 volgt dan ook
Enschede(Stichting Historische Sociëteit Enschede-Lonneker, 2011). Prins Maurits
ontmantelde de vesting en dempte de buitengracht van Enschede (Enschede-stad, z.j.). Maar
ook na deze verovering is Enschede nog een tijd in Spaanse handen geweest(Stichting
Historische Sociëteit Enschede-Lonneker, 2011). Na 1627 behoort Twente, en dus Enschede
definitief tot de Republiek, wat niet wil zeggen dat er Enschede daarna niet meer aangevallen
en bezet is(Stichting Historische Sociëteit Enschede-Lonneker, 2011). Zo valt Enschede in
1672 tot 1674 onder het bestuur van de bisschop van Münster (Stichting Historische Sociëteit
Enschede-Lonneker, 2011).
Enschede is vooral bekend geworden door de textielindustrie. Het is daarbij interessant
om in te gaan op een aantal redenen waarom juist Enschede en zijn omgeving uitgroeide tot
een belangrijk textielcentrum. Enschede en zijn omgeving werden gekenmerkt door
zandgronden, welke niet erg vruchtbaar zijn (Scholten, z.j.). De inkomsten van de boeren
waren niet altijd voldoende om van te kunnen leven, waardoor veel boeren al in een vroeg
stadium hun inkomen probeerden aan te vullen door middel van het weven van linnen
(Scholten,z.j.). Dit linnen werd verkocht aan reizende marskramers en bracht veel geld op in
West-Nederland (Scholten, z.j.). In de 18e eeuw zien we de opkomst van linnenfabrikeurs, die
middelen beschikbaar stellen aan de wevers, waarna de fabrikeur de gemaakte weefsels weer
ophaalden voor de verkoop (Scholten, z.j.). Op den duur was zich bovendien gaan focussen
op een „bombazijn‟, linnen met een inslag van katoen. Dit deed men omdat het produceren
van linnen door toegenomen concurrentie uit andere landsdelen minder winstgevend werd
(Stichting Historische Sociëteit Enschede-Lonneker, 2011).
De wevers bleven in eerste instantie voornamelijk op het platteland rondom de stad
wonen waardoor de groei van de stad beperkt bleef. Het inwonertal van Twente als geheel
steeg wel sterk van 17.000 inwoners in 1675 tot 51.000 inwoners in 1750, waarbij 40 procent
van de bevolking werkzaam was in de textielsector (Scholten,z.j). Op den duur verloor men
de binding met de agrarische sector en verhuisde men naar de centrale stad om daar als wever
te werken (Scholten, z.j.). Vanaf het einde van de 18e eeuw groeide de stad dan ook sterk
(Enschede-stad, z.j.).
Ook de afscheiding van België was belangrijk voor de groei van de textielnijverheid in
Enschede en Twente. Zo werd na het verlies van Gent, Twente door de overheid aangewezen
als gebied waarin de textielindustrie gestimuleerd diende te worden (Scholten, z.j.), wat
zorgde voor een snelle groei. Echter, in 1862 sloeg het noodlot toe en ontstond er een grote
