KWALITATIEVE METHODEN IN
PEDAGOGISCH ONDERZOEK
Prof:Melissa De Smet
DOOR: PAULIEN APPERMONT
2025-2026
,Inhoudsopgave
COLLEGE 1: WAT IS KWALITATIEF ONDERZOEK..................................... 6
VOORBEELDEN........................................................................................6
DEFINITIE..............................................................................................7
KWALITATIEF ONDERZOEK SITUEREN..............................................................8
POSITVISME <-> INTERPRETIVISME................................................................................. 8
GEEN LINEAIR PROCES.................................................................................................. 9
SPECIFIEKE KENMERKEN VAN KWALITATIEF ONDERZOEK......................................9
4 ALGEMENE ‘HORIZONTALS’ IN KWALITATIEF ONDERZOEK...................................9
CRITICALITY............................................................................................................. 10
REFLEXIVITEIT........................................................................................................... 10
SAMENWERKING........................................................................................................ 10
RIGOR..................................................................................................................... 11
COLLEGE 2: CONCEPTUEEL & THEORETISCH KADER............................. 11
HET WAT, WAAROM, WIE EN HOE VAN KWALITATIEF ONDERZOEK.........................11
CONCEPTUEEL KADER.............................................................................12
WAT IS EEN CONCEPTUEEL KADER................................................................................ 12
CONCEPTUEEL KADER OPEREERT ALS............................................................................. 12
FUNCTIE.................................................................................................................. 13
CONCEPTUEEL KADER OMVAT:..................................................................................... 13
HET WAT: ONDERZOEKSFENOMEEN............................................................................... 14
VAN WAT NAAR HOE.................................................................................................. 16
DOELEN.................................................................................................................. 17
HET WAAROM: (IN)FORMELE THEORIE............................................................................17
HET WIE: REFLEXIVITEIT EN DIALOOG............................................................................ 19
HET HOE: CONTEXT VS SETTING................................................................................... 19
ALGEMEEN: HOE EEN CONCEPTUEEL KADER OPBOUWEN?..................................................20
COLLEGE 3: ONDERZOEKSDESIGN + GASTCOLLEGE............................. 20
ONDERZOEKSDESIGN..............................................................................20
THEORETISCH KADER SPEELT EEN ROL IN…....................................................................21
WAT IS MIJN POSITIE T.A.V. MIJN ONDERZOEKSONDERWERP................................................23
ONDERZOEKSVRAGEN FORMULEREN.............................................................................. 23
ONDERZOEKSVRAGEN EN CORE CONSTRUCTS..................................................................24
TIPS........................................................................................................................ 24
ONDERZOEKSVRAGEN: DISCLAIMER............................................................................... 24
OPSTELLEN ONDERZOEKSVRAGEN: CRITERIA EN TIPS........................................................25
VERDERE DESIGNKEUZES:........................................................................................... 26
VALIDITEIT............................................................................................................... 26
BESLUIT: DESIGN COMPLEXITY...................................................................................... 27
,GASTCOLLEGE: DE SCHOOL IN DE DIGITALE CONDITIE: ONDERZOEKSDESIGN ‘IN ACTIE’
........................................................................................................27
PHD PROJECT............................................................................................................ 27
DOELEN.................................................................................................................. 28
ONDERZOEKSVRAAG.................................................................................................. 28
CONCEPTUEEL KADER................................................................................................. 28
METHODOLOGIE........................................................................................................ 29
MEER PROBLEMEN DAN OPLOSSINGEN...........................................................................29
METHODOLOGISCH CONFLICT TUSSEN VELDWERK EN ‘DIGITALE CONDITIE’............................29
VALIDITEIT VAN ‘ONDERZOEK IN ACTIE’..........................................................................29
COLLEGE 4: DATAVERZAMELING, DEEL I.............................................. 30
TERUGBLIK VORIG COLLEGE......................................................................................... 30
KWALITATIEF ONDERZOEK SITUEREN............................................................................. 31
INTERVIEWS.........................................................................................31
WAT ZIJN INTERVIEWS?.............................................................................................. 31
WAAROM INTERVIEWS?.............................................................................................. 31
KENMERKEN............................................................................................................. 32
STERKTES EN UITDAGINGEN......................................................................................... 33
SOORTEN INTERVIEWS............................................................................................... 33
ONDERZOEKSBENADERINGEN & INTERVIEWMEDIA............................................................34
TO DO: VOOR, TIJDENS EN NA HET INTERVIEW...............................................................35
TIPS TIJDENS INTERVIEW............................................................................................. 35
FAQ INTERVIEWS...................................................................................................... 35
TRANSCRIPTIES......................................................................................................... 36
OBSERVATIONAL FIELDNOTES....................................................................36
OBSERVATIES........................................................................................................... 37
FIELD NOTES: HET REGISTREREN VAN OBSERVATIES.........................................................37
TYPISCH OBSERVATIONELE VELDNOTITIES.......................................................................37
OBSERVATIE-PARTICIPATIE........................................................................................... 38
TYPES..................................................................................................................... 38
STERKTES & UITDAGINGEN.......................................................................................... 39
FOCUSGROEPEN....................................................................................39
WAT IS EEN FOCUSGROEP?......................................................................................... 39
FOCUSGROEPEN........................................................................................................ 40
EEN FOCUSGROEP VOORBEREIDEN EN FACILITEREN..........................................................40
DOCUMENTEN & GEARCHIVEERDE DATA........................................................41
DOCUMENTEN.......................................................................................................... 41
STERKTES & UITDAGINGEN?........................................................................................ 41
COLLEGE 5: DATAVERZAMELING DEEL II.............................................. 42
REFLEXIVITEIT IN DATAVERZAMELING...........................................................42
REFLEXIVITEIT IN DATAVERZAMELING: OMDAT JIJ HET VOORNAAMSTE INSTRUMENT BENT..........42
VELDWERK-EN DATAVERZAMELINGSMEMO’S....................................................................43
,RESEARCH JOURNAL................................................................................................... 43
RESEARCH LOG......................................................................................................... 44
DIALOGIC ENGAGEMENT.............................................................................................. 44
RESEARCHER INTERVIEWS........................................................................................... 44
DATAVERZAMELING, NIET ZONDER SAMPLING PLAN..........................................................45
PARTICIPANT EN SITE SELECTIE..................................................................45
SELECTIE VAN SETTING, M.I.V. TIJD EN PLAATS................................................................45
SELECTIE VAN PARTICIPANTEN...................................................................................... 46
PROBABIBILISTISCHE VS DOELGERICHTE STEEKPROEF........................................................46
HOE PURPOSEFUL SAMPLEN?....................................................................................... 47
DENK AAN HET ONDERZOEKSFENOMEEN........................................................................47
PURPOSEFUL SAMPLEN............................................................................................... 47
DATAVERZAMELINGSMETHODEN DEEL 2: PARTICIPATIEVE METHODEN....................48
WAT ZIJN PARTICIPATIEVE METHODEN?..........................................................................48
VOORBEELD 1: PHOTOVOICE........................................................................................ 48
VOORBEELD 2: MAPPEN VAN SOCIAAL NETWERK, GEMEENSCHAP, INSTITUTIE(S)....................48
VOORBEELD 3: GETUIGENISSEN................................................................................... 49
TIPS....................................................................................................................... 49
COLLEGE 6: ONDERZOEKSBENADERINGEN I......................................... 49
ONDERZOEKSBENADERING.......................................................................................... 50
KWALITATIEVE ONDERZOEKSBENADERING.......................................................................50
ONDERZOEKSBENADERING.......................................................................................... 50
5 ONDERZOEKSBENADERINGEN.................................................................................... 51
WELKE ONDERZOEKSBENADERING?............................................................................... 52
NARRATIEVE BENADERING........................................................................52
LANGE, MULTIDISCIPLINAIRE GESCHIEDENIS.....................................................................52
VOORBEELD: VANASSCHE & KELCHTERMANS, 2016 (A NARRATIVE ANALYSIS OF A TEACHER
EDUCATOR’S PROFESSIONAL LEARNING JOURNEY).............................................................52
WAT IS NARRATIEF ONDERZOEK?.................................................................................. 53
NARRATIEF ONDERZOEK............................................................................................. 53
BELANGRIJKE KENMERKEN VAN NARRATIEVE STUDIES........................................................53
ANDERE KENMERKEN VAN NARRATIEVE STUDIES..............................................................54
SOORTEN NARRATIEVE STUDIES.................................................................................... 54
VOORDELEN............................................................................................................ 55
UITDAGINGEN NARRATIEVE BENADERING........................................................................55
EEN NARRATIEVE STUDIE DOEN: STUDIEAFHANKELIJK (EERDER DAN LINEAIR).........................55
VOORBEELD 2 HUANG, 2008 (THE CHINESE RESTAURANT PEOPLE IN BELGIUM: THEIR WORK,
FAMILY LIFE AND SOCIAL IDENTITY)............................................................................... 56
FENOMENOLOGIE...................................................................................56
FILOSOFISCHE BASIS.................................................................................................. 56
19E-20E EEUW HUSSERL; HEIDEGGER, SARTRE, MERLEAU-PONTY, VAN MANEN....................57
VB. PALACIOS, 2016................................................................................................ 57
WAT IS FENOMENOLOGISCH ONDERZOEK........................................................................58
TYPES VAN FENOMENOLOGISCH ONDERZOEK...................................................................58
BELANGRIJKE KENMERKEN VAN FENOMENOLOGISCHE STUDIES.............................................59
,VOORDELEN............................................................................................................ 59
UITDAGING FENOMENOLOGIE....................................................................................... 59
EEN FENOMENOLOGISCHE STUDIE DOEN: STUDIE-AFHANKELIJK (EERDER DAN LINEAIR).............59
VOORBEELD 2: ANDERSON & SPENCER, 2002 (COGNITIVE REPRESENTATIONS OF AIDS: A
PHENOMENOLOGICAL STUDY)...................................................................................... 60
COLLEGE 7: ONDERZOEKSBENADERINGEN II EN GASTCOLLEGE.............61
GASTCOLLEGE REMBERT JANS...................................................................61
DEEL 1: ETNOGRAFIE ALS PROCES................................................................................ 61
DEEL 2: ETNOGRAFIE ALS RESULTAAT...........................................................................63
ONDERZOEKSBENADERINGEN II..................................................................64
ETNOGRAFIE.........................................................................................64
BEGIN 20E EEUW: CULTURELE ANTROPOLOGIE.................................................................64
VOORBEELD: MACDONALD & SWART, 2004 (THE CULTURE OF BULLYING AT A PRIMARY SCHOOL)
............................................................................................................................. 64
WAT IS ETNOGRAFIE?................................................................................................. 64
BELANGRIJKE KENMERKEN VAN ETNOGRAFISCHE STUDIES...................................................64
TYPES ETNOGRAFIEËN................................................................................................ 65
EEN ETNOGRAFISCHE STUDIE DOEN: STUDIE-AFHANKELIJK (EERDER DAN LINEAIR)...................65
VOORDELEN............................................................................................................. 66
UITDAGINGEN........................................................................................................... 66
CASE STUDY.........................................................................................66
OORSPRONG: EINDE 19E BEGIN 20E EEUW.....................................................................66
VB. 1 FRELIN, 2010 (A CASE STUDY OF A TEACHER’S PRACTICES INVOLVING STUDENTS WITH
EXPERIENCES OF SCHOOL FAILURE)............................................................................... 67
WAT IS CASE STUDY ONDERZOEK?................................................................................ 68
CASE STUDY IS…...................................................................................................... 68
WAT IS CASE STUDY ONDERZOEK?................................................................................ 68
KENMERKEN............................................................................................................. 69
TYPES CASE STUDIES................................................................................................. 69
EEN CASE STUDY DOEN: STUDIE-AFHANKELIJK (EERDER DAN LINEAIR)..................................70
VOORDELEN............................................................................................................ 70
UITDAGINGEN........................................................................................................... 70
VB. 2 ASMUSSEN & CRESWELL, 1995 (CAMPUS RESPONSE TO A STUDENT GUNMAN)..........70
GROUNDED THEORY METHOD(S)................................................................70
1960 SOCIOLOGIE (VS)............................................................................................. 71
WELKE GT? VERSCHILLENDE TYPES VAN GT GESITUEERD BINNEN VERSCHILLENDE PARADIGMA’S
............................................................................................................................. 72
WAT IS GROUNDED THEORY?....................................................................................... 72
BELANGRIJKE KENMERKEN VAN GROUNDED THEORY STUDIES..............................................73
VOORDELEN............................................................................................................ 74
UITDAGING GROUNDED THEORY................................................................................... 74
EEN GT STUDIE DOEN: STUDIE-AFHANKELIJK (EERDER DAN LINEAIR)....................................74
VOORBEELD: HEMMATI & MAHDIE, 2019......................................................................74
COLLEGE 8: DATA-ANALYSE............................................................... 75
,WAT IS KWALITATIEVE DATA-ANALYSE (QDA)...............................................75
HOE DATA-ANALYSE KRITISCH TE BENADEREN?...............................................76
HOE DATA-ANALYSE INTEGRATIEF TE BENADEREN?..........................................77
NOTIE 1: DATA ANALYSE IS RECURSIEF EN ITERATIEF........................................................77
NOTIE 2: DATA-ANALYSE IS FORMATIEF EN SUMMATIEF.....................................................77
NOTIE 3: DE DATA-ANALYSE VRAAGT OM ANALYTISCHE DATA- EN THEORETISCHE TRIANGULATIE 78
NOTIE 4: DATA ANALYSE VRAAGT OM MACHTSVERSCHILLEN TE ERKENNEN EN UIT TE DAGEN....78
NOTIE 5: DATA-ANALYSE VRAAGT OM ALTERNATIEVE PERSPECTIEVEN TE ZOEKEN...................79
DATA-ANALYSE – GESTOELD OP DRIE POTEN..................................................79
1. DATA MANAGMENT & ORGANISATIE:.........................................................................80
2. ONDERDOMPELING & ENGAGEMENT..........................................................................81
3. SCHRIJVEN & (RE)PRESENTATIE................................................................................ 84
TOT SLOT: VALKUILEN IN KWALITATIEVE DATA-ANALYSE....................................85
COLLEGE 9: ETHIEK........................................................................... 85
ETHIEK.................................................................................................................... 85
RELATIONELE ETHIEK.................................................................................................. 86
RELATIONELE- EERDER DAN PROCEDURELE – ETHIEK.........................................................87
WAAROM FORMELE RICHTLIJNEN VOOR ETHISCH HANDELEN BINNEN ONDERZOEK (IRB &
COMMISSIES, GEDRAGSCODE)?..................................................................................... 87
SOCIALE WETENSCHAPPEN EN MENSWETENSCHAPPEN: IS ER WEL EEN PROBLEEM...................88
ETHISCHE COMMISSIES................................................................................................ 89
ETHISCHE COMMISSIE: VÓÓR HET ONDERZOEK VAN START GAAT.........................................89
AAN HET BEGIN VAN HET ONDERZOEK...........................................................................90
TIJDENS HET ONDERZOEK............................................................................................ 90
VOOR, TIJDENS EN NA HET ONDERZOEK.........................................................................91
DOORHEEN HET ONDERZOEK....................................................................................... 92
TOELICHTING EXAMEN.............................................................................93
COLLEGE 10: KWALITEIT.................................................................... 93
GROEPSOPDRACHT.................................................................................93
RIGOR................................................................................................93
KWALITEIT: WAARDE, DOEL, PROCES...........................................................93
PARADIGMA SHIFT.................................................................................94
KWALITEITSCRITERIA..............................................................................95
TYPES VALIDITEIT (>DA!).......................................................................96
STRATEGIEËN.......................................................................................97
TRIANGULATIE........................................................................................................... 97
VALIDERING DOOR PARTICIPANTEN................................................................................ 98
MULTIPLE CODING/ MEERDERE ONDERZOEKERS BETROKKEN IN DATA-ANALYSE.......................98
TOT SLOT............................................................................................98
,COLLEGE 1: WAT IS KWALITATIEF ONDERZOEK
VOORBEELDEN
• Onderzoek over rol van school & leerkrachten in ondersteunen
vluchtelingen: Groepsinterviews & focusgroepen
• Hoe gezinsrelaties in het land van afkomst ontwikkelen van thuistaal in
nieuw land ondersteunen
Participerende observaties
Interviews
• Bepaalde interventie: lesson study brug vormen tussen instelling en
onderwijspraktijk waar men voor het eerst gaat oefenen
, • Tejo: therapeuten voor jongeren => laagdrempelige zorg voor jongeren,
met welke reden komen jongeren hier naartoe?
Interviews
Digitale dagboekstudies
DEFINITIE
“Qualitative research is a mode of inquiry that centralizes the complexity and
subjectivity of lived experience and values these aspects of human being
and meaning making through methodological means”. (p.5)
Kwalitatief onderzoek is een onderzoeksbenadering die de complexiteit en
subjectiviteit van beleefde ervaringen centraal stelt en deze aspecten van mens-
zijn en betekenisgeving methodologisch waardeert en onderzoekt.
“Qualitative research involves systematic and contextualized research
processes to interpret the ways that humans view, approach, and make
meaning of their experiences, contexts and the world”. (p.4)
Kwalitatief onderzoek omvat systematische en contextgebonden
onderzoeksprocessen die gericht zijn op het interpreteren van de manier waarop
mensen hun ervaringen, hun context en de wereld waarnemen, benaderen en
betekenis geven.
“A number of different approaches exist within the wider framework of this
type of research, but most of these have the same aim: to understand the
social reality of individuals, groups and cultures. Researchers use
qualitative approaches to explore the behavior, perspectives and
experiences of the people they study. The basis of qualitative research lies in
the interpretative approach to social reality.” (I. Holloway)
Binnen dit type onderzoek bestaan verschillende benaderingen, maar de meeste
hebben hetzelfde doel: het begrijpen van de sociale werkelijkheid van individuen,
groepen en culturen. Onderzoekers gebruiken kwalitatieve methoden om het
gedrag, de perspectieven en de ervaringen van de mensen die zij bestuderen te
verkennen. De basis van kwalitatief onderzoek ligt in een interpreterende
benadering van de sociale werkelijkheid.
• Manier van onderoek waarbij we de rijkheid , complexiteit, subjectiviteit
van beleefde ervaringen centraal stellen
• Systematisch, maar gecontextualiseerd => dingen in hun context
begrijpen
• Hoe mensen dingen benaderen, begrijpen, betekenis geven aan hun
ervaringen
• Verschillende benaderingen
• Centraal doel: de sociale identiteit van groepen, individuen, culturen gaan
begrijpen
KWALITATIEF ONDERZOEK SITUEREN
, • Ontologie
Ontologische
assumpties
Hoe kijken we
naar de
werkelijkheid
Wat is de aard
van de realiteit
• Epistemologie
Hoe tot kennis
komen over de realiteit
• Axiologie
Waarden van de onderzoeker: welke rol spelen ze?
• Methodologie
Hoe je een bepaalde vraag gaat oplossen
Bredere aanpak van onderzoek
• Methoden
Tools, manieren om data te verzamelen
POSITVISME <-> INTERPRETIVISME
Kwalitatief onderzoek in een interpretatieve benadering
<-> positivisme
• 1 realiteit die we objectief kunnen kennen
• Onderzoeker is neutraal
• Zeer stapsgewijze methodiek
• Meestal kwantitatieve methodologie
Interpretivisme
• Vertrek vanuit ervaringen onderzoeker zelf
• Niet lineair, eerder procesmatig
• Meestal kwalitatieve methodologie
• Eigen waarden, referentiekader staan zeer centraal
GEEN LINEAIR PROCES
, Cyclisch!
• Recursief en iteratief
Recursief: verschillende stappen informeren elkaar
Iteratief: heen en weer bewegen tussne verschillende elementen
• Interactie en congruentie in alle stappen van het onderzoeksproces
Interactie:
Congruent: hangt samen, in overeenstemming met elkaar
SPECIFIEKE KENMERKEN VAN KWALITATIEF ONDERZOEK
1. Veldwerk en natuurlijke settings
Ter plaatse gaan om te begrijpen hoe het daar is
2. Descriptief & analytisch
Rijke beschrijving
Meerlagige samenhang gaan begrijpen
3. Complex en contextualiserend
Complex in al zijn rijkheid (niet in de zin van ‘moeilijk’)
Contextualiserend: in een specifieke context, je neemt context mee
bv. België, Leuven, tijd waarin men leeft
4. Onderzoeker= instrument, positionaliteit
Onderzoeker als medium om onderzoek te doen
Belang van stil te staan bij eigen subjectiviteit
Positionaliteit: Rol en identiteit in relatie tot context waarin je
onderzoek doet in kaart brengen bv. Onderzoek doen naar
studentenbeleving, bewust van zijn dat je geen student meer bent
5. Processueel & relationeel
Processueel: Onderzoek & resultaten worden gevormd in het proces
=> proces en resultaat zijn onlosmakelijk met mekaar verbonden
Relationeel: onderzoek naar mensen, groepen, culturen, in contact
met andere onderzoekers,… => onderzoek is intermenselijk
6. Emergente benadering/ aanpassingsvermogen aan participanten
Je kunnen aanpassen aan wat participanten te vertellen hebben
7. Betekenis(constructie)
Betekenis als iets sociaal geconstrueerd -> sociale context mensen
meenemen
8. Inductief: Data hebben voorrang
Inzichten ontstaan vanuit de data zelf
Geen vertrek vanuit vooraf vastgelegde theorie
4 ALGEMENE ‘HORIZONTALS’ IN KWALITATIEF ONDERZOEK
PEDAGOGISCH ONDERZOEK
Prof:Melissa De Smet
DOOR: PAULIEN APPERMONT
2025-2026
,Inhoudsopgave
COLLEGE 1: WAT IS KWALITATIEF ONDERZOEK..................................... 6
VOORBEELDEN........................................................................................6
DEFINITIE..............................................................................................7
KWALITATIEF ONDERZOEK SITUEREN..............................................................8
POSITVISME <-> INTERPRETIVISME................................................................................. 8
GEEN LINEAIR PROCES.................................................................................................. 9
SPECIFIEKE KENMERKEN VAN KWALITATIEF ONDERZOEK......................................9
4 ALGEMENE ‘HORIZONTALS’ IN KWALITATIEF ONDERZOEK...................................9
CRITICALITY............................................................................................................. 10
REFLEXIVITEIT........................................................................................................... 10
SAMENWERKING........................................................................................................ 10
RIGOR..................................................................................................................... 11
COLLEGE 2: CONCEPTUEEL & THEORETISCH KADER............................. 11
HET WAT, WAAROM, WIE EN HOE VAN KWALITATIEF ONDERZOEK.........................11
CONCEPTUEEL KADER.............................................................................12
WAT IS EEN CONCEPTUEEL KADER................................................................................ 12
CONCEPTUEEL KADER OPEREERT ALS............................................................................. 12
FUNCTIE.................................................................................................................. 13
CONCEPTUEEL KADER OMVAT:..................................................................................... 13
HET WAT: ONDERZOEKSFENOMEEN............................................................................... 14
VAN WAT NAAR HOE.................................................................................................. 16
DOELEN.................................................................................................................. 17
HET WAAROM: (IN)FORMELE THEORIE............................................................................17
HET WIE: REFLEXIVITEIT EN DIALOOG............................................................................ 19
HET HOE: CONTEXT VS SETTING................................................................................... 19
ALGEMEEN: HOE EEN CONCEPTUEEL KADER OPBOUWEN?..................................................20
COLLEGE 3: ONDERZOEKSDESIGN + GASTCOLLEGE............................. 20
ONDERZOEKSDESIGN..............................................................................20
THEORETISCH KADER SPEELT EEN ROL IN…....................................................................21
WAT IS MIJN POSITIE T.A.V. MIJN ONDERZOEKSONDERWERP................................................23
ONDERZOEKSVRAGEN FORMULEREN.............................................................................. 23
ONDERZOEKSVRAGEN EN CORE CONSTRUCTS..................................................................24
TIPS........................................................................................................................ 24
ONDERZOEKSVRAGEN: DISCLAIMER............................................................................... 24
OPSTELLEN ONDERZOEKSVRAGEN: CRITERIA EN TIPS........................................................25
VERDERE DESIGNKEUZES:........................................................................................... 26
VALIDITEIT............................................................................................................... 26
BESLUIT: DESIGN COMPLEXITY...................................................................................... 27
,GASTCOLLEGE: DE SCHOOL IN DE DIGITALE CONDITIE: ONDERZOEKSDESIGN ‘IN ACTIE’
........................................................................................................27
PHD PROJECT............................................................................................................ 27
DOELEN.................................................................................................................. 28
ONDERZOEKSVRAAG.................................................................................................. 28
CONCEPTUEEL KADER................................................................................................. 28
METHODOLOGIE........................................................................................................ 29
MEER PROBLEMEN DAN OPLOSSINGEN...........................................................................29
METHODOLOGISCH CONFLICT TUSSEN VELDWERK EN ‘DIGITALE CONDITIE’............................29
VALIDITEIT VAN ‘ONDERZOEK IN ACTIE’..........................................................................29
COLLEGE 4: DATAVERZAMELING, DEEL I.............................................. 30
TERUGBLIK VORIG COLLEGE......................................................................................... 30
KWALITATIEF ONDERZOEK SITUEREN............................................................................. 31
INTERVIEWS.........................................................................................31
WAT ZIJN INTERVIEWS?.............................................................................................. 31
WAAROM INTERVIEWS?.............................................................................................. 31
KENMERKEN............................................................................................................. 32
STERKTES EN UITDAGINGEN......................................................................................... 33
SOORTEN INTERVIEWS............................................................................................... 33
ONDERZOEKSBENADERINGEN & INTERVIEWMEDIA............................................................34
TO DO: VOOR, TIJDENS EN NA HET INTERVIEW...............................................................35
TIPS TIJDENS INTERVIEW............................................................................................. 35
FAQ INTERVIEWS...................................................................................................... 35
TRANSCRIPTIES......................................................................................................... 36
OBSERVATIONAL FIELDNOTES....................................................................36
OBSERVATIES........................................................................................................... 37
FIELD NOTES: HET REGISTREREN VAN OBSERVATIES.........................................................37
TYPISCH OBSERVATIONELE VELDNOTITIES.......................................................................37
OBSERVATIE-PARTICIPATIE........................................................................................... 38
TYPES..................................................................................................................... 38
STERKTES & UITDAGINGEN.......................................................................................... 39
FOCUSGROEPEN....................................................................................39
WAT IS EEN FOCUSGROEP?......................................................................................... 39
FOCUSGROEPEN........................................................................................................ 40
EEN FOCUSGROEP VOORBEREIDEN EN FACILITEREN..........................................................40
DOCUMENTEN & GEARCHIVEERDE DATA........................................................41
DOCUMENTEN.......................................................................................................... 41
STERKTES & UITDAGINGEN?........................................................................................ 41
COLLEGE 5: DATAVERZAMELING DEEL II.............................................. 42
REFLEXIVITEIT IN DATAVERZAMELING...........................................................42
REFLEXIVITEIT IN DATAVERZAMELING: OMDAT JIJ HET VOORNAAMSTE INSTRUMENT BENT..........42
VELDWERK-EN DATAVERZAMELINGSMEMO’S....................................................................43
,RESEARCH JOURNAL................................................................................................... 43
RESEARCH LOG......................................................................................................... 44
DIALOGIC ENGAGEMENT.............................................................................................. 44
RESEARCHER INTERVIEWS........................................................................................... 44
DATAVERZAMELING, NIET ZONDER SAMPLING PLAN..........................................................45
PARTICIPANT EN SITE SELECTIE..................................................................45
SELECTIE VAN SETTING, M.I.V. TIJD EN PLAATS................................................................45
SELECTIE VAN PARTICIPANTEN...................................................................................... 46
PROBABIBILISTISCHE VS DOELGERICHTE STEEKPROEF........................................................46
HOE PURPOSEFUL SAMPLEN?....................................................................................... 47
DENK AAN HET ONDERZOEKSFENOMEEN........................................................................47
PURPOSEFUL SAMPLEN............................................................................................... 47
DATAVERZAMELINGSMETHODEN DEEL 2: PARTICIPATIEVE METHODEN....................48
WAT ZIJN PARTICIPATIEVE METHODEN?..........................................................................48
VOORBEELD 1: PHOTOVOICE........................................................................................ 48
VOORBEELD 2: MAPPEN VAN SOCIAAL NETWERK, GEMEENSCHAP, INSTITUTIE(S)....................48
VOORBEELD 3: GETUIGENISSEN................................................................................... 49
TIPS....................................................................................................................... 49
COLLEGE 6: ONDERZOEKSBENADERINGEN I......................................... 49
ONDERZOEKSBENADERING.......................................................................................... 50
KWALITATIEVE ONDERZOEKSBENADERING.......................................................................50
ONDERZOEKSBENADERING.......................................................................................... 50
5 ONDERZOEKSBENADERINGEN.................................................................................... 51
WELKE ONDERZOEKSBENADERING?............................................................................... 52
NARRATIEVE BENADERING........................................................................52
LANGE, MULTIDISCIPLINAIRE GESCHIEDENIS.....................................................................52
VOORBEELD: VANASSCHE & KELCHTERMANS, 2016 (A NARRATIVE ANALYSIS OF A TEACHER
EDUCATOR’S PROFESSIONAL LEARNING JOURNEY).............................................................52
WAT IS NARRATIEF ONDERZOEK?.................................................................................. 53
NARRATIEF ONDERZOEK............................................................................................. 53
BELANGRIJKE KENMERKEN VAN NARRATIEVE STUDIES........................................................53
ANDERE KENMERKEN VAN NARRATIEVE STUDIES..............................................................54
SOORTEN NARRATIEVE STUDIES.................................................................................... 54
VOORDELEN............................................................................................................ 55
UITDAGINGEN NARRATIEVE BENADERING........................................................................55
EEN NARRATIEVE STUDIE DOEN: STUDIEAFHANKELIJK (EERDER DAN LINEAIR).........................55
VOORBEELD 2 HUANG, 2008 (THE CHINESE RESTAURANT PEOPLE IN BELGIUM: THEIR WORK,
FAMILY LIFE AND SOCIAL IDENTITY)............................................................................... 56
FENOMENOLOGIE...................................................................................56
FILOSOFISCHE BASIS.................................................................................................. 56
19E-20E EEUW HUSSERL; HEIDEGGER, SARTRE, MERLEAU-PONTY, VAN MANEN....................57
VB. PALACIOS, 2016................................................................................................ 57
WAT IS FENOMENOLOGISCH ONDERZOEK........................................................................58
TYPES VAN FENOMENOLOGISCH ONDERZOEK...................................................................58
BELANGRIJKE KENMERKEN VAN FENOMENOLOGISCHE STUDIES.............................................59
,VOORDELEN............................................................................................................ 59
UITDAGING FENOMENOLOGIE....................................................................................... 59
EEN FENOMENOLOGISCHE STUDIE DOEN: STUDIE-AFHANKELIJK (EERDER DAN LINEAIR).............59
VOORBEELD 2: ANDERSON & SPENCER, 2002 (COGNITIVE REPRESENTATIONS OF AIDS: A
PHENOMENOLOGICAL STUDY)...................................................................................... 60
COLLEGE 7: ONDERZOEKSBENADERINGEN II EN GASTCOLLEGE.............61
GASTCOLLEGE REMBERT JANS...................................................................61
DEEL 1: ETNOGRAFIE ALS PROCES................................................................................ 61
DEEL 2: ETNOGRAFIE ALS RESULTAAT...........................................................................63
ONDERZOEKSBENADERINGEN II..................................................................64
ETNOGRAFIE.........................................................................................64
BEGIN 20E EEUW: CULTURELE ANTROPOLOGIE.................................................................64
VOORBEELD: MACDONALD & SWART, 2004 (THE CULTURE OF BULLYING AT A PRIMARY SCHOOL)
............................................................................................................................. 64
WAT IS ETNOGRAFIE?................................................................................................. 64
BELANGRIJKE KENMERKEN VAN ETNOGRAFISCHE STUDIES...................................................64
TYPES ETNOGRAFIEËN................................................................................................ 65
EEN ETNOGRAFISCHE STUDIE DOEN: STUDIE-AFHANKELIJK (EERDER DAN LINEAIR)...................65
VOORDELEN............................................................................................................. 66
UITDAGINGEN........................................................................................................... 66
CASE STUDY.........................................................................................66
OORSPRONG: EINDE 19E BEGIN 20E EEUW.....................................................................66
VB. 1 FRELIN, 2010 (A CASE STUDY OF A TEACHER’S PRACTICES INVOLVING STUDENTS WITH
EXPERIENCES OF SCHOOL FAILURE)............................................................................... 67
WAT IS CASE STUDY ONDERZOEK?................................................................................ 68
CASE STUDY IS…...................................................................................................... 68
WAT IS CASE STUDY ONDERZOEK?................................................................................ 68
KENMERKEN............................................................................................................. 69
TYPES CASE STUDIES................................................................................................. 69
EEN CASE STUDY DOEN: STUDIE-AFHANKELIJK (EERDER DAN LINEAIR)..................................70
VOORDELEN............................................................................................................ 70
UITDAGINGEN........................................................................................................... 70
VB. 2 ASMUSSEN & CRESWELL, 1995 (CAMPUS RESPONSE TO A STUDENT GUNMAN)..........70
GROUNDED THEORY METHOD(S)................................................................70
1960 SOCIOLOGIE (VS)............................................................................................. 71
WELKE GT? VERSCHILLENDE TYPES VAN GT GESITUEERD BINNEN VERSCHILLENDE PARADIGMA’S
............................................................................................................................. 72
WAT IS GROUNDED THEORY?....................................................................................... 72
BELANGRIJKE KENMERKEN VAN GROUNDED THEORY STUDIES..............................................73
VOORDELEN............................................................................................................ 74
UITDAGING GROUNDED THEORY................................................................................... 74
EEN GT STUDIE DOEN: STUDIE-AFHANKELIJK (EERDER DAN LINEAIR)....................................74
VOORBEELD: HEMMATI & MAHDIE, 2019......................................................................74
COLLEGE 8: DATA-ANALYSE............................................................... 75
,WAT IS KWALITATIEVE DATA-ANALYSE (QDA)...............................................75
HOE DATA-ANALYSE KRITISCH TE BENADEREN?...............................................76
HOE DATA-ANALYSE INTEGRATIEF TE BENADEREN?..........................................77
NOTIE 1: DATA ANALYSE IS RECURSIEF EN ITERATIEF........................................................77
NOTIE 2: DATA-ANALYSE IS FORMATIEF EN SUMMATIEF.....................................................77
NOTIE 3: DE DATA-ANALYSE VRAAGT OM ANALYTISCHE DATA- EN THEORETISCHE TRIANGULATIE 78
NOTIE 4: DATA ANALYSE VRAAGT OM MACHTSVERSCHILLEN TE ERKENNEN EN UIT TE DAGEN....78
NOTIE 5: DATA-ANALYSE VRAAGT OM ALTERNATIEVE PERSPECTIEVEN TE ZOEKEN...................79
DATA-ANALYSE – GESTOELD OP DRIE POTEN..................................................79
1. DATA MANAGMENT & ORGANISATIE:.........................................................................80
2. ONDERDOMPELING & ENGAGEMENT..........................................................................81
3. SCHRIJVEN & (RE)PRESENTATIE................................................................................ 84
TOT SLOT: VALKUILEN IN KWALITATIEVE DATA-ANALYSE....................................85
COLLEGE 9: ETHIEK........................................................................... 85
ETHIEK.................................................................................................................... 85
RELATIONELE ETHIEK.................................................................................................. 86
RELATIONELE- EERDER DAN PROCEDURELE – ETHIEK.........................................................87
WAAROM FORMELE RICHTLIJNEN VOOR ETHISCH HANDELEN BINNEN ONDERZOEK (IRB &
COMMISSIES, GEDRAGSCODE)?..................................................................................... 87
SOCIALE WETENSCHAPPEN EN MENSWETENSCHAPPEN: IS ER WEL EEN PROBLEEM...................88
ETHISCHE COMMISSIES................................................................................................ 89
ETHISCHE COMMISSIE: VÓÓR HET ONDERZOEK VAN START GAAT.........................................89
AAN HET BEGIN VAN HET ONDERZOEK...........................................................................90
TIJDENS HET ONDERZOEK............................................................................................ 90
VOOR, TIJDENS EN NA HET ONDERZOEK.........................................................................91
DOORHEEN HET ONDERZOEK....................................................................................... 92
TOELICHTING EXAMEN.............................................................................93
COLLEGE 10: KWALITEIT.................................................................... 93
GROEPSOPDRACHT.................................................................................93
RIGOR................................................................................................93
KWALITEIT: WAARDE, DOEL, PROCES...........................................................93
PARADIGMA SHIFT.................................................................................94
KWALITEITSCRITERIA..............................................................................95
TYPES VALIDITEIT (>DA!).......................................................................96
STRATEGIEËN.......................................................................................97
TRIANGULATIE........................................................................................................... 97
VALIDERING DOOR PARTICIPANTEN................................................................................ 98
MULTIPLE CODING/ MEERDERE ONDERZOEKERS BETROKKEN IN DATA-ANALYSE.......................98
TOT SLOT............................................................................................98
,COLLEGE 1: WAT IS KWALITATIEF ONDERZOEK
VOORBEELDEN
• Onderzoek over rol van school & leerkrachten in ondersteunen
vluchtelingen: Groepsinterviews & focusgroepen
• Hoe gezinsrelaties in het land van afkomst ontwikkelen van thuistaal in
nieuw land ondersteunen
Participerende observaties
Interviews
• Bepaalde interventie: lesson study brug vormen tussen instelling en
onderwijspraktijk waar men voor het eerst gaat oefenen
, • Tejo: therapeuten voor jongeren => laagdrempelige zorg voor jongeren,
met welke reden komen jongeren hier naartoe?
Interviews
Digitale dagboekstudies
DEFINITIE
“Qualitative research is a mode of inquiry that centralizes the complexity and
subjectivity of lived experience and values these aspects of human being
and meaning making through methodological means”. (p.5)
Kwalitatief onderzoek is een onderzoeksbenadering die de complexiteit en
subjectiviteit van beleefde ervaringen centraal stelt en deze aspecten van mens-
zijn en betekenisgeving methodologisch waardeert en onderzoekt.
“Qualitative research involves systematic and contextualized research
processes to interpret the ways that humans view, approach, and make
meaning of their experiences, contexts and the world”. (p.4)
Kwalitatief onderzoek omvat systematische en contextgebonden
onderzoeksprocessen die gericht zijn op het interpreteren van de manier waarop
mensen hun ervaringen, hun context en de wereld waarnemen, benaderen en
betekenis geven.
“A number of different approaches exist within the wider framework of this
type of research, but most of these have the same aim: to understand the
social reality of individuals, groups and cultures. Researchers use
qualitative approaches to explore the behavior, perspectives and
experiences of the people they study. The basis of qualitative research lies in
the interpretative approach to social reality.” (I. Holloway)
Binnen dit type onderzoek bestaan verschillende benaderingen, maar de meeste
hebben hetzelfde doel: het begrijpen van de sociale werkelijkheid van individuen,
groepen en culturen. Onderzoekers gebruiken kwalitatieve methoden om het
gedrag, de perspectieven en de ervaringen van de mensen die zij bestuderen te
verkennen. De basis van kwalitatief onderzoek ligt in een interpreterende
benadering van de sociale werkelijkheid.
• Manier van onderoek waarbij we de rijkheid , complexiteit, subjectiviteit
van beleefde ervaringen centraal stellen
• Systematisch, maar gecontextualiseerd => dingen in hun context
begrijpen
• Hoe mensen dingen benaderen, begrijpen, betekenis geven aan hun
ervaringen
• Verschillende benaderingen
• Centraal doel: de sociale identiteit van groepen, individuen, culturen gaan
begrijpen
KWALITATIEF ONDERZOEK SITUEREN
, • Ontologie
Ontologische
assumpties
Hoe kijken we
naar de
werkelijkheid
Wat is de aard
van de realiteit
• Epistemologie
Hoe tot kennis
komen over de realiteit
• Axiologie
Waarden van de onderzoeker: welke rol spelen ze?
• Methodologie
Hoe je een bepaalde vraag gaat oplossen
Bredere aanpak van onderzoek
• Methoden
Tools, manieren om data te verzamelen
POSITVISME <-> INTERPRETIVISME
Kwalitatief onderzoek in een interpretatieve benadering
<-> positivisme
• 1 realiteit die we objectief kunnen kennen
• Onderzoeker is neutraal
• Zeer stapsgewijze methodiek
• Meestal kwantitatieve methodologie
Interpretivisme
• Vertrek vanuit ervaringen onderzoeker zelf
• Niet lineair, eerder procesmatig
• Meestal kwalitatieve methodologie
• Eigen waarden, referentiekader staan zeer centraal
GEEN LINEAIR PROCES
, Cyclisch!
• Recursief en iteratief
Recursief: verschillende stappen informeren elkaar
Iteratief: heen en weer bewegen tussne verschillende elementen
• Interactie en congruentie in alle stappen van het onderzoeksproces
Interactie:
Congruent: hangt samen, in overeenstemming met elkaar
SPECIFIEKE KENMERKEN VAN KWALITATIEF ONDERZOEK
1. Veldwerk en natuurlijke settings
Ter plaatse gaan om te begrijpen hoe het daar is
2. Descriptief & analytisch
Rijke beschrijving
Meerlagige samenhang gaan begrijpen
3. Complex en contextualiserend
Complex in al zijn rijkheid (niet in de zin van ‘moeilijk’)
Contextualiserend: in een specifieke context, je neemt context mee
bv. België, Leuven, tijd waarin men leeft
4. Onderzoeker= instrument, positionaliteit
Onderzoeker als medium om onderzoek te doen
Belang van stil te staan bij eigen subjectiviteit
Positionaliteit: Rol en identiteit in relatie tot context waarin je
onderzoek doet in kaart brengen bv. Onderzoek doen naar
studentenbeleving, bewust van zijn dat je geen student meer bent
5. Processueel & relationeel
Processueel: Onderzoek & resultaten worden gevormd in het proces
=> proces en resultaat zijn onlosmakelijk met mekaar verbonden
Relationeel: onderzoek naar mensen, groepen, culturen, in contact
met andere onderzoekers,… => onderzoek is intermenselijk
6. Emergente benadering/ aanpassingsvermogen aan participanten
Je kunnen aanpassen aan wat participanten te vertellen hebben
7. Betekenis(constructie)
Betekenis als iets sociaal geconstrueerd -> sociale context mensen
meenemen
8. Inductief: Data hebben voorrang
Inzichten ontstaan vanuit de data zelf
Geen vertrek vanuit vooraf vastgelegde theorie
4 ALGEMENE ‘HORIZONTALS’ IN KWALITATIEF ONDERZOEK
