Domein B – Wereld
B1 · Globalisering Mondiale economie
• Werelddorp: spullen, geld, mensen, ideeën • MNO = multinational actief in meerdere landen
verbinden • Internationale arbeidsverdeling: denk- vs.
• 4 dimensies: economisch, cultureel, politiek, maakwerk
demografisch • Global shift: industrie naar lagelonenlanden
• Tijdruimtecompressie: relatieve afstand wordt • Amerikanisering & lingua franca (Engels)
kleiner • Race to the bottom: landen onderbieden elkaar
• Centrum – semi-periferie – periferie (Wallerstein) • Kwetsbaarheid bij crises (corona, oorlog
• Diffusie, spread-effect, backwash-effect Oekraïne)
• Dekolonisatie → Triade → BRICS → multipolair
• Tegenkrachten: protectionisme, reshoring,
regionalisering
B2 · Indicatoren & ontwikkeling B3 · Grote steden VS
• Demografisch: geboortecijfer, sterftecijfer, • New York: Wall Street, VN, mode, media – global
kindersterfte city
• Economisch: BBP, inkomen per persoon, • Washington D.C.: Witte Huis, IMF, Wereldbank
koopkracht • Los Angeles: Hollywood, haven Pacific Rim
• Sociaal: analfabetisme, verstedelijkingsgraad • BosWash megalopolis (Boston → Washington)
• HDI: inkomen + onderwijs + levensverwachting • Stedelijke geleding: CBD → oude ring → suburbs
(0–1) → edge cities
• Demografische transitie: 5 fasen • Urban sprawl: ongecontroleerde uitbreiding
• Fase 2: sterfte daalt, geboorte hoog → explosie
• Fase 5: krimp + vergrijzing (Japan, Duitsland)
• Push/pull-factoren migratie; remittances
Stedelijke begrippen Ketenredenering
• Gentrification: rijkere bewoners verdringen armen • Gebruik 'waardoor' en 'dus' minstens 3× op rij
• Segregatie: bevolkingsgroepen wonen apart • Voorbeeld: lage lonen → fabrieken verhuizen →
• Sociale polarisatie: top & bodem groeien uit elkaar werkloosheid NW-Europa
• Gated community: ommuurde wijk voor rijken • World city keten: Wall Street → topbanen →
• Schaduweconomie / informele sector migranten → segregatie
• Hub-en-spoke, mainport, creatieve stad • Schaalniveau benoemen: lokaal / regionaal /
mondiaal
B1 · Globalisering Mondiale economie
• Werelddorp: spullen, geld, mensen, ideeën • MNO = multinational actief in meerdere landen
verbinden • Internationale arbeidsverdeling: denk- vs.
• 4 dimensies: economisch, cultureel, politiek, maakwerk
demografisch • Global shift: industrie naar lagelonenlanden
• Tijdruimtecompressie: relatieve afstand wordt • Amerikanisering & lingua franca (Engels)
kleiner • Race to the bottom: landen onderbieden elkaar
• Centrum – semi-periferie – periferie (Wallerstein) • Kwetsbaarheid bij crises (corona, oorlog
• Diffusie, spread-effect, backwash-effect Oekraïne)
• Dekolonisatie → Triade → BRICS → multipolair
• Tegenkrachten: protectionisme, reshoring,
regionalisering
B2 · Indicatoren & ontwikkeling B3 · Grote steden VS
• Demografisch: geboortecijfer, sterftecijfer, • New York: Wall Street, VN, mode, media – global
kindersterfte city
• Economisch: BBP, inkomen per persoon, • Washington D.C.: Witte Huis, IMF, Wereldbank
koopkracht • Los Angeles: Hollywood, haven Pacific Rim
• Sociaal: analfabetisme, verstedelijkingsgraad • BosWash megalopolis (Boston → Washington)
• HDI: inkomen + onderwijs + levensverwachting • Stedelijke geleding: CBD → oude ring → suburbs
(0–1) → edge cities
• Demografische transitie: 5 fasen • Urban sprawl: ongecontroleerde uitbreiding
• Fase 2: sterfte daalt, geboorte hoog → explosie
• Fase 5: krimp + vergrijzing (Japan, Duitsland)
• Push/pull-factoren migratie; remittances
Stedelijke begrippen Ketenredenering
• Gentrification: rijkere bewoners verdringen armen • Gebruik 'waardoor' en 'dus' minstens 3× op rij
• Segregatie: bevolkingsgroepen wonen apart • Voorbeeld: lage lonen → fabrieken verhuizen →
• Sociale polarisatie: top & bodem groeien uit elkaar werkloosheid NW-Europa
• Gated community: ommuurde wijk voor rijken • World city keten: Wall Street → topbanen →
• Schaduweconomie / informele sector migranten → segregatie
• Hub-en-spoke, mainport, creatieve stad • Schaalniveau benoemen: lokaal / regionaal /
mondiaal
