Inhoud
~Inleiding~ ................................................................................................................................................................................... 3
1.1 Niet-wetenschappelijke manieren om kennis te vergaren ......................................................................................... 3
1.2 De wetenschappelijke methode............................................................................................................................... 6
1.3 De empirische cyclus .............................................................................................................................................11
1.4 Besluit ...................................................................................................................................................................13
~Hypotheses formuleren~ ...........................................................................................................................................................16
~Variabelen definiëren en meten~ ...............................................................................................................................................18
3.1 Empirische cyclus ..................................................................................................................................................18
3.2 Constructen en operationele definities ...................................................................................................................19
3.3 Validiteit en betrouwbaarheid .................................................................................................................................20
3.4 Meetschalen ..........................................................................................................................................................22
3.5 Meet”modaliteiten” ...............................................................................................................................................25
3.6 Andere aspecten van meten ...................................................................................................................................26
3.7 Besluit ...................................................................................................................................................................27
~participanten selecteren~..........................................................................................................................................................29
4.1 Empirische cyclus ..................................................................................................................................................29
4.2 Steekproeftrekking .................................................................................................................................................29
4.3 Probability sampling...............................................................................................................................................31
4.4 Nonprobability sampling ........................................................................................................................................34
4.5 Besluit ...................................................................................................................................................................35
~Onderzoeksstrategieën en validiteit ~.........................................................................................................................................36
5.1 Empirische cyclus ..................................................................................................................................................36
5.2 Inleiding.................................................................................................................................................................36
5.3 Onderzoekstrategieën ............................................................................................................................................36
5.4 Externe en interne validiteit ....................................................................................................................................39
5.5 Bedreigingen van externe validiteit ..........................................................................................................................40
5.6 Bedreigingen van interne validiteit ..........................................................................................................................41
5.7 Meer over interne en externe validiteit .....................................................................................................................42
5.8 Besluit ...................................................................................................................................................................43
~De experimentele onderzoeksstrategie~ ....................................................................................................................................45
6.1 Empirische cyclus ..................................................................................................................................................45
6.2 Oorzaak-gevolg relaties ..........................................................................................................................................45
6.3 Elementen van een experiment ...............................................................................................................................47
6.4 Bijkomende variabelen controleren ........................................................................................................................48
6.5 Controlecondities ..................................................................................................................................................51
6.6 Manipulatie checks ................................................................................................................................................51
6.7 Externe validiteit verhogen ......................................................................................................................................52
6.8 Besluit ...................................................................................................................................................................53
~Experimentele designs: tussen-subject designs~........................................................................................................................54
7.1 Karakteristieken .....................................................................................................................................................54
7.2 Voor- en nadelen....................................................................................................................................................55
7.3 Individuele verschillen............................................................................................................................................55
~Experimentele designs: binnen-subject designs~ .......................................................................................................................59
8.1 Empirische cyclus ..................................................................................................................................................59
8.2 Karakteristieken .....................................................................................................................................................59
8.3 Bedreigingen voor interne validiteit .........................................................................................................................60
8.4 Omgaan met tijdsgerelateerde bedreigingen ...........................................................................................................62
8.5 Voor- en nadelen....................................................................................................................................................63
8.6 Tussen- versus binnen-subject designs...................................................................................................................64
Experimentele designs: non- equasi- experimentele strategieën en designs ..................................................................................66
9.1 Non- en quasi experimentele onderzoeksstrategieën...............................................................................................66
9.2 Tussen-subject designs: niet- equivalente groep designs .........................................................................................67
9.3 Binnen-subject designs: pre-post designs ...............................................................................................................70
9.4 Designs voor ontwikkelingsonderzoek.....................................................................................................................72
~Factoriële designs~ ...................................................................................................................................................................76
10.1 Empirische cyclus ..................................................................................................................................................76
10.2 Inleiding.................................................................................................................................................................76
10.3 Hoofdeffecten en interacties ..................................................................................................................................77
10.4 Types factoriële designs .........................................................................................................................................82
10.5 Toepassingen ........................................................................................................................................................83
10.6 Besluit ...................................................................................................................................................................84
~Open science~ ..........................................................................................................................................................................86
11.1 Waarom Open Science (wat gaat er mis)? ...............................................................................................................89
11.2 Open Science in de praktijk ....................................................................................................................................95
~Correlationele en beschrijvende onderzoeksstrategieën~ ......................................................................................................... 102
12.1 Empirische cyclus ................................................................................................................................................ 102
12.2 Correlationele onderzoeksstrategie ...................................................................................................................... 102
12.2.1 Inleiding .................................................................................................................................................... 102
12.2.2 Toepassingen ............................................................................................................................................ 103
12.2.3 Voor- en nadelen ....................................................................................................................................... 103
1
, 12.2.4 Meerdere variabelen .................................................................................................................................. 104
12.3 Beschrijvende onderzoeksstrategie ...................................................................................................................... 104
12.3.1 Observationeel design ............................................................................................................................... 105
12.3.2 Survey design ............................................................................................................................................ 107
~Logica & causaal redeneren~ ................................................................................................................................................... 112
13.1 Propositielogica ................................................................................................................................................... 112
13.2 Causaal redeneren............................................................................................................................................... 113
~case study & single-case designs~ ........................................................................................................................................... 118
14.1 Case study designs .............................................................................................................................................. 118
14.2 Single-case experimental designs ......................................................................................................................... 119
14.2.1 Elementen ................................................................................................................................................ 119
14.2.2 Effecten nagaan ........................................................................................................................................ 120
14.2.3 Fases en veranderingen in fases ................................................................................................................. 120
14.2.4 Reversal designs ....................................................................................................................................... 123
14.2.5 Multiple-Baseline designs .......................................................................................................................... 125
14.2.6 Voor- en nadelen ....................................................................................................................................... 126
~Kwantitatieve en kwalitatieve methoden~................................................................................................................................. 127
15.1 Empirische cyclus ................................................................................................................................................ 127
15.2 Case 1: kwantitatief → kwalitatief ......................................................................................................................... 127
15.3 Case 2: kwalitatief → kwantitatief ......................................................................................................................... 128
2
, ~Inleiding~
Handboek HF 1 (pp.1-26)
Waarom een vak methoden?
• Ik wil psycholoog worden, geen onderzoeker/wetenschapper!
• Maar: wetenschap is simpelweg de techniek die psychologen gebruiken om informatie te
verzamelen en interessante vragen te beantwoorden
• Indien je geïnteresseerd bent in menselijk gedrag, moet je ook geïnteresseerd zijn in de
methoden die gebruikt worden om menselijk gedrag te bestuderen
• Kennis over menselijk gedrag → hoe weet men dat?
• De meeste kennis die we hebben over menselijk gedrag kwam tot stand op basis van
wetenschappelijke onderzoeksmethoden
• Dus, hoewel niet ieder van jullie zélf onderzoek zal uitvoeren, zullen jullie allemaal
gebruikmaken van psychologische kennis
• Wat is kennis?
o Wikipedia: “Kennis is dat wat geweten en toegepast wordt door de mens of door de
maatschappij als geheel, veel van de menselijke activiteit vereist specifieke kennis,
ervaring en vaardigheid”
o Gezond verstand VS wetenschappelijke kennis → verschillen in HOE de kennis tot
stand kwam (i.e., methode)
• Kritische denkers! Iedere psycholoog moet kennisclaims kritisch kunnen beoordelen! Kunnen
evalueren van hoe kennis tot stand is gekomen = cruciaal
• Psychologen moeten interessante vragen kunnen beantwoorden
• Psychologen moeten de methode die gebruikt werd om interessante vragen te
beantwoorden, om tot kennisclaims te komen, kritisch kunnen evalueren
• Een vak methoden is dus cruciaal in onze opleiding!
• Hoe kunnen we interessante vragen beantwoorden?
o Op basis van niet-wetenschappelijke methode
o Op basis van de wetenschappelijke methode
Overzicht
• Niet-wetenschappelijke methoden om kennis te vergaren
o Vasthoudendheid (tenacity)
o Intuïtie
o Autoriteit
o Rationalisme
o Empirie
• De wetenschappelijke methode
• De empirische cyclus
1.1 Niet-wetenschappelijke manieren om kennis te vergaren
• Vasthoudendheid (tenacity)
• Intuïtie
• Autoriteit
• Rationalisme
• Empirie
→ niet-wetenschappelijke methoden
3
, Vasthoudendheid (tenacity)
• We accepteren informatie als waar, omdat het altijd al zo geweest is of omdat bijgeloof de
informatie ondersteunt
• Gebaseerd op gewoonte of bijgeloof
• We geloven iets omdat we het altijd al geloofd hebben, clichés (vb. “tegengestelden trekken
elkaar aan” + we eten graag mosselen, niet in maanden met een R want zijn dan niet goed)
• of omdat bepaalde overtuigingen worden voorgesteld als feiten (vb. “een spiegel breken
levert 7 jaar ongeluk op”)
• MAAR: info kan foutief zijn en het corrigeren is zeer moeilijk
→ het is niet omdat iedereen dit zegt, dat dat zo is
Intuïtie
• We accepteren informatie als waar, omdat dit “juist aanvoelt”
• Gebaseerd op buikgevoel, voorgevoel of instinct
• Snelle manier om vragen te beantwoorden
• Vaak gebruikt als we over geen enkele info beschikken
• Ethische vraagstukken of morele dilemma’s worden vaak opgelost met de methode van
intuïtie (er is geen goed of fout)
• Vb. “ik voel aan dat mijn vriend een slechte dag heeft” + agressie bij videogames
• MAAR: geen enkele manier om accurate en foutieve info te onderscheiden
→ we kunnen dit niet toetsen, dus voorzichtig zijn met deze methode
Autoriteit
• We accepteren informatie als waar, omdat de informatie afkomstig is van een expert rond
dat onderwerp
• Gebaseerd op vertrouwen in een autoriteit, expert
• Consulteren van een expert, het werk lezen van een expert, “google it”, boeken, TV ,
internet, enz.
• Vaak een prima startpunt om kennis te vergaren, snel en makkelijk; we moeten maar
googlen en zo weten we al meteen informatie
• Omvat ook de methode van geloof (kan hiernaar omslaan): blind vertrouwen in een
autoriteitsfiguur waardoor we info accepteren zonder twijfel of toetsing
• MAAR: levert niet altijd accurate info op: experts kunnen gebiast zijn, info kan een
subjectieve opinie reflecteren, expertise wordt gegeneraliseerd naar andere domeinen (vb.
het is niet omdat er een viroloog op tv komt met een voedingssupplement, dat die daar een
expert in is), de expertise wordt niet in vraag gesteld, expert is niet echt een expert
→ goed idee om een tweede opinie raad te plegen
Rationalisme
• Antwoorden zoeken door logisch te redeneren
• We vertrekken van een set gekende feiten of assumpties (= premissen) en gebruiken logica
(deductie) om tot een conclusie of antwoord te komen
• Voorbeeld:
Argument:
premissen Een angstaanjagende ervaring met een hond veroorzaakt angst
voor honden in de toekomst
Amy heeft angst voor honden
logische
conclusie Dus, Amy heeft een angstaanjagende ervaring met een hond gehad
• premissen worden als ware informatie gezien; we vertrekken vanuit logisch redeneren
4
~Inleiding~ ................................................................................................................................................................................... 3
1.1 Niet-wetenschappelijke manieren om kennis te vergaren ......................................................................................... 3
1.2 De wetenschappelijke methode............................................................................................................................... 6
1.3 De empirische cyclus .............................................................................................................................................11
1.4 Besluit ...................................................................................................................................................................13
~Hypotheses formuleren~ ...........................................................................................................................................................16
~Variabelen definiëren en meten~ ...............................................................................................................................................18
3.1 Empirische cyclus ..................................................................................................................................................18
3.2 Constructen en operationele definities ...................................................................................................................19
3.3 Validiteit en betrouwbaarheid .................................................................................................................................20
3.4 Meetschalen ..........................................................................................................................................................22
3.5 Meet”modaliteiten” ...............................................................................................................................................25
3.6 Andere aspecten van meten ...................................................................................................................................26
3.7 Besluit ...................................................................................................................................................................27
~participanten selecteren~..........................................................................................................................................................29
4.1 Empirische cyclus ..................................................................................................................................................29
4.2 Steekproeftrekking .................................................................................................................................................29
4.3 Probability sampling...............................................................................................................................................31
4.4 Nonprobability sampling ........................................................................................................................................34
4.5 Besluit ...................................................................................................................................................................35
~Onderzoeksstrategieën en validiteit ~.........................................................................................................................................36
5.1 Empirische cyclus ..................................................................................................................................................36
5.2 Inleiding.................................................................................................................................................................36
5.3 Onderzoekstrategieën ............................................................................................................................................36
5.4 Externe en interne validiteit ....................................................................................................................................39
5.5 Bedreigingen van externe validiteit ..........................................................................................................................40
5.6 Bedreigingen van interne validiteit ..........................................................................................................................41
5.7 Meer over interne en externe validiteit .....................................................................................................................42
5.8 Besluit ...................................................................................................................................................................43
~De experimentele onderzoeksstrategie~ ....................................................................................................................................45
6.1 Empirische cyclus ..................................................................................................................................................45
6.2 Oorzaak-gevolg relaties ..........................................................................................................................................45
6.3 Elementen van een experiment ...............................................................................................................................47
6.4 Bijkomende variabelen controleren ........................................................................................................................48
6.5 Controlecondities ..................................................................................................................................................51
6.6 Manipulatie checks ................................................................................................................................................51
6.7 Externe validiteit verhogen ......................................................................................................................................52
6.8 Besluit ...................................................................................................................................................................53
~Experimentele designs: tussen-subject designs~........................................................................................................................54
7.1 Karakteristieken .....................................................................................................................................................54
7.2 Voor- en nadelen....................................................................................................................................................55
7.3 Individuele verschillen............................................................................................................................................55
~Experimentele designs: binnen-subject designs~ .......................................................................................................................59
8.1 Empirische cyclus ..................................................................................................................................................59
8.2 Karakteristieken .....................................................................................................................................................59
8.3 Bedreigingen voor interne validiteit .........................................................................................................................60
8.4 Omgaan met tijdsgerelateerde bedreigingen ...........................................................................................................62
8.5 Voor- en nadelen....................................................................................................................................................63
8.6 Tussen- versus binnen-subject designs...................................................................................................................64
Experimentele designs: non- equasi- experimentele strategieën en designs ..................................................................................66
9.1 Non- en quasi experimentele onderzoeksstrategieën...............................................................................................66
9.2 Tussen-subject designs: niet- equivalente groep designs .........................................................................................67
9.3 Binnen-subject designs: pre-post designs ...............................................................................................................70
9.4 Designs voor ontwikkelingsonderzoek.....................................................................................................................72
~Factoriële designs~ ...................................................................................................................................................................76
10.1 Empirische cyclus ..................................................................................................................................................76
10.2 Inleiding.................................................................................................................................................................76
10.3 Hoofdeffecten en interacties ..................................................................................................................................77
10.4 Types factoriële designs .........................................................................................................................................82
10.5 Toepassingen ........................................................................................................................................................83
10.6 Besluit ...................................................................................................................................................................84
~Open science~ ..........................................................................................................................................................................86
11.1 Waarom Open Science (wat gaat er mis)? ...............................................................................................................89
11.2 Open Science in de praktijk ....................................................................................................................................95
~Correlationele en beschrijvende onderzoeksstrategieën~ ......................................................................................................... 102
12.1 Empirische cyclus ................................................................................................................................................ 102
12.2 Correlationele onderzoeksstrategie ...................................................................................................................... 102
12.2.1 Inleiding .................................................................................................................................................... 102
12.2.2 Toepassingen ............................................................................................................................................ 103
12.2.3 Voor- en nadelen ....................................................................................................................................... 103
1
, 12.2.4 Meerdere variabelen .................................................................................................................................. 104
12.3 Beschrijvende onderzoeksstrategie ...................................................................................................................... 104
12.3.1 Observationeel design ............................................................................................................................... 105
12.3.2 Survey design ............................................................................................................................................ 107
~Logica & causaal redeneren~ ................................................................................................................................................... 112
13.1 Propositielogica ................................................................................................................................................... 112
13.2 Causaal redeneren............................................................................................................................................... 113
~case study & single-case designs~ ........................................................................................................................................... 118
14.1 Case study designs .............................................................................................................................................. 118
14.2 Single-case experimental designs ......................................................................................................................... 119
14.2.1 Elementen ................................................................................................................................................ 119
14.2.2 Effecten nagaan ........................................................................................................................................ 120
14.2.3 Fases en veranderingen in fases ................................................................................................................. 120
14.2.4 Reversal designs ....................................................................................................................................... 123
14.2.5 Multiple-Baseline designs .......................................................................................................................... 125
14.2.6 Voor- en nadelen ....................................................................................................................................... 126
~Kwantitatieve en kwalitatieve methoden~................................................................................................................................. 127
15.1 Empirische cyclus ................................................................................................................................................ 127
15.2 Case 1: kwantitatief → kwalitatief ......................................................................................................................... 127
15.3 Case 2: kwalitatief → kwantitatief ......................................................................................................................... 128
2
, ~Inleiding~
Handboek HF 1 (pp.1-26)
Waarom een vak methoden?
• Ik wil psycholoog worden, geen onderzoeker/wetenschapper!
• Maar: wetenschap is simpelweg de techniek die psychologen gebruiken om informatie te
verzamelen en interessante vragen te beantwoorden
• Indien je geïnteresseerd bent in menselijk gedrag, moet je ook geïnteresseerd zijn in de
methoden die gebruikt worden om menselijk gedrag te bestuderen
• Kennis over menselijk gedrag → hoe weet men dat?
• De meeste kennis die we hebben over menselijk gedrag kwam tot stand op basis van
wetenschappelijke onderzoeksmethoden
• Dus, hoewel niet ieder van jullie zélf onderzoek zal uitvoeren, zullen jullie allemaal
gebruikmaken van psychologische kennis
• Wat is kennis?
o Wikipedia: “Kennis is dat wat geweten en toegepast wordt door de mens of door de
maatschappij als geheel, veel van de menselijke activiteit vereist specifieke kennis,
ervaring en vaardigheid”
o Gezond verstand VS wetenschappelijke kennis → verschillen in HOE de kennis tot
stand kwam (i.e., methode)
• Kritische denkers! Iedere psycholoog moet kennisclaims kritisch kunnen beoordelen! Kunnen
evalueren van hoe kennis tot stand is gekomen = cruciaal
• Psychologen moeten interessante vragen kunnen beantwoorden
• Psychologen moeten de methode die gebruikt werd om interessante vragen te
beantwoorden, om tot kennisclaims te komen, kritisch kunnen evalueren
• Een vak methoden is dus cruciaal in onze opleiding!
• Hoe kunnen we interessante vragen beantwoorden?
o Op basis van niet-wetenschappelijke methode
o Op basis van de wetenschappelijke methode
Overzicht
• Niet-wetenschappelijke methoden om kennis te vergaren
o Vasthoudendheid (tenacity)
o Intuïtie
o Autoriteit
o Rationalisme
o Empirie
• De wetenschappelijke methode
• De empirische cyclus
1.1 Niet-wetenschappelijke manieren om kennis te vergaren
• Vasthoudendheid (tenacity)
• Intuïtie
• Autoriteit
• Rationalisme
• Empirie
→ niet-wetenschappelijke methoden
3
, Vasthoudendheid (tenacity)
• We accepteren informatie als waar, omdat het altijd al zo geweest is of omdat bijgeloof de
informatie ondersteunt
• Gebaseerd op gewoonte of bijgeloof
• We geloven iets omdat we het altijd al geloofd hebben, clichés (vb. “tegengestelden trekken
elkaar aan” + we eten graag mosselen, niet in maanden met een R want zijn dan niet goed)
• of omdat bepaalde overtuigingen worden voorgesteld als feiten (vb. “een spiegel breken
levert 7 jaar ongeluk op”)
• MAAR: info kan foutief zijn en het corrigeren is zeer moeilijk
→ het is niet omdat iedereen dit zegt, dat dat zo is
Intuïtie
• We accepteren informatie als waar, omdat dit “juist aanvoelt”
• Gebaseerd op buikgevoel, voorgevoel of instinct
• Snelle manier om vragen te beantwoorden
• Vaak gebruikt als we over geen enkele info beschikken
• Ethische vraagstukken of morele dilemma’s worden vaak opgelost met de methode van
intuïtie (er is geen goed of fout)
• Vb. “ik voel aan dat mijn vriend een slechte dag heeft” + agressie bij videogames
• MAAR: geen enkele manier om accurate en foutieve info te onderscheiden
→ we kunnen dit niet toetsen, dus voorzichtig zijn met deze methode
Autoriteit
• We accepteren informatie als waar, omdat de informatie afkomstig is van een expert rond
dat onderwerp
• Gebaseerd op vertrouwen in een autoriteit, expert
• Consulteren van een expert, het werk lezen van een expert, “google it”, boeken, TV ,
internet, enz.
• Vaak een prima startpunt om kennis te vergaren, snel en makkelijk; we moeten maar
googlen en zo weten we al meteen informatie
• Omvat ook de methode van geloof (kan hiernaar omslaan): blind vertrouwen in een
autoriteitsfiguur waardoor we info accepteren zonder twijfel of toetsing
• MAAR: levert niet altijd accurate info op: experts kunnen gebiast zijn, info kan een
subjectieve opinie reflecteren, expertise wordt gegeneraliseerd naar andere domeinen (vb.
het is niet omdat er een viroloog op tv komt met een voedingssupplement, dat die daar een
expert in is), de expertise wordt niet in vraag gesteld, expert is niet echt een expert
→ goed idee om een tweede opinie raad te plegen
Rationalisme
• Antwoorden zoeken door logisch te redeneren
• We vertrekken van een set gekende feiten of assumpties (= premissen) en gebruiken logica
(deductie) om tot een conclusie of antwoord te komen
• Voorbeeld:
Argument:
premissen Een angstaanjagende ervaring met een hond veroorzaakt angst
voor honden in de toekomst
Amy heeft angst voor honden
logische
conclusie Dus, Amy heeft een angstaanjagende ervaring met een hond gehad
• premissen worden als ware informatie gezien; we vertrekken vanuit logisch redeneren
4
