DEEL 1 EEN INLEIDING IN HET RECHT
1 WAT IS RECHT?
1.1 INLEIDING
Recht bestaat al eeuwen
= het is eeuwenoud en is overal aanwezig over de hele wereld
RECHTSREGELS zijn voor elk individu van toepassing en geld op alle levensdomeinen van
zijn/haar leven
ARBEID: om zaken te kunnen kopen en te kunne permitteren hebben jij- en/ of jouw ouders
een inspanning geleverd, namelijk arbeid.
Binnen arbeid heb je:
Rechten: Plichten:
Betaald verlof, wettelijk verlof Morele plicht
Eerlijk loon, welzijn, , onderwijs,… Deontologische plicht: om wettelijke
principes te faranderen
Betalen van belastingen: geld komt
terecht bij overheid en dat zorgt mee
voor de maatschappij. → belastingen
zijn nodig om te zorgen voor goede
wegen, kwaliteitsvol onderwijs,
gezondheidszorg?...
UNIVERSEEL: iedereen telt meen maar niet overal te wereld krijgt iedereen zijn rechten of
worden die gegarandeerd voor elk individu (=ongelijkheid)
Voorbeeld: onderwijs is geregeld door recht: tekenen van het huishoudelijke regelement. Hierin heb je
beloofd dat je de missie en de waarden van de hogeschool respecteert. Ook uw bepaalde rechten
staan hier in vermeld zoals het bijzonder statuut (je hebt recht op extra tijd door ADD). Ook staan hier
plichten in vermeld. Als je uw voeten veegt aan de waarden van KdG, dan heb je de plicht van die
waarden geschonden en dan kan er een sanctie volgen.
1.2 1.1 HET ONTSTAAN EN DE ONTWIKKELING VAN RECHT
Voor het schrift
= voor de tot stand houding van de geschreven regels waren de ongeschreven rechtsregels.
EEUWENOUD: vanaf de primitieve samenlevingen zijn er ongeschreven regels
o Vanaf mensen samenleven → nood om afspraken en regels in te lassen voor
structuur, orde, voorspelbaarheid en bescherming
VANDAAG: afwisseling tussen de geschreven en ongeschreven regels
1
, GEWOONTERECHT, TRADITIE → ongeschreven regels die zodanig traditie geworden zijn dat
je er niet meer van gaat/ wil afwijken
Besluit:
Recht is eeuwenoud: eerst ongeschreven regels en daarna geschreven regels
2 redenen voor ongeschreven regels:
o Samenleven: nood aan organisatie, afspraken en regels die bescherming bieden
o Gewoonterecht, traditie: regels die je hanteert omdat ze zo vanzelfsprekend zijn
en een traditie zijn geworden waar je dus niet van gaat/wil afwijken
bv: niet naakt over straat lopen
Wanneer mensen samen komen ontstaan er automatisch regels, ongeschreven/ of
geschreven!!
o Hierdoor ontstonden politieke, administratieve en gerechtelijke instellingen die
rechtsregels gingen formuleren, deze toepasten en handhaafden
Het schrift
Eeuwenlang bestond het recht uit ongeschreven regels die generatie op generatie traditie werden en
werden doorgegeven, maar door het ontstaan van het schrift werden veel van die ongeschreven
regels, geschreven regels. (micro, meso en macroniveau)
ONTSTOND IN 3500 V. CHR. → legenden heersers van staten regels schriftelijk vast, ze
werden zo sneller en over een grote afstand bekend gemaakt
In 1780 V. CHR. → kleitabletten of op steen gegraveerde wetten (regels)
o Zuil met het ‘wetboek’ van Koning Hammoerabi: dit wetboek regelde thema’s zoals:
slavernij, misdaad, huwelijk, koop en verkoop van bier
“oog om oog, tand om tand”
REGELS: er werd aangenomen dat recht van goddelijke oorsprong was
o ‘Gods wil, was wet’
o Farao’s, keizers, koningen, tsaren en sultans hielden hun onderdanen voor dat zij hun
macht rechtstreeks van de Goden ontvingen → zo schreven zij wetten en regels
over hoe de onderdanen met elkaar moesten omgaan
Besluit:
De tijd omtrent de kleitabletten gaven een eerste weergave van de rechtvaardigheid, billijkheid
en bescherming, maar deze waren niet universeel. Er heerste hierbij nog steeds een grote
ongelijkheid, want de heerser had andere rechten dan een gewone burger en slaven. Hierbij gold
‘Gods wil, was wet’, op deze manier konden de heersers hun macht tot stand houden omdat de
burgers geloofden in de wil van God.
Globalisering
INTERNATIONALE REGELGEVING: door de toename van de bevolking is er meer opkomst in:
o Transport
o Digitalisering
o Reizen
2
, Voorbeeld: wereldoorlog II. Ze zagen dat oorlog leidt tot catastrofes op zowel humanitair,
economisch als op politiek vlak. Sindsdien proberen ze dit op te lossen door internationale
regelgeving.
Recht is dynamisch, wijzigbaar en complex
Dynamisch Globalisering en alle veranderingen in de wereld vragen allemaal om eigen regels,
en alles moet opnieuw en anders geregeld worden.
wijzigbaar
Complex ‘juridisering samenleving’ waarvan het belang van recht en regels alsmaar
toeneemt
= het bestaan van een heleboel rechtstakken. Soorten rechten die elks andere
zaken gaan regelen in de samenleving, elk recht heeft zijn eigen taak en
bevoegdheid.
o België +/- 10 rechtstakken
Staatsrecht, grondrecht, strafrecht, strafprocesrecht,
consumentenrecht, auteursrecht, sportrecht,
handelsrecht, vennootschapsrecht, fiscaal recht, personen
en familierecht, Space Law, Internationaal recht
o Alles moet worden geregeld omtrent:
Gezondheid (coronacrisis hanteren)
Klimaatopwarming
Onderwijs verschaffen
De vraag naar cultuur beantwoorden
Sport en ontspanning faciliteren
Zorgen voor veiligheid
Zorgen voor economie en werkgelegenheid
Binnen praktijkgerichte orthopedagoog:
= bij het begeleiden van cliënten speelt recht een grote rol.
- Spelen mee in op het dagelijkse leven van de cliënt met zijn/ haar
levensdomeinen waar onlosmakend regels aan zijn verbonden.
- Als begeleider geconfronteerd worden met een juridische vraag.
- Relatie: van begeleider en cliënt is onderheven aan recht
o Rechtspositie, bescherming van onze cliënten binnen zorg en
welzijnssector (= internationaal en nationaal
Besluitje: Binnen het begeleiden van een cliënt is er een voortdurende
wisselwerking waarbij er rekening gehouden moet worden met de geldende
rechten en plichten, maar ook de regels die ermee verbonden zijn. Dit hangt ook
allemaal af van de organisatie/voorziening waarin je werkt en hoe de cliënt in het
leven staat. → De overheid moet zich ook houden aan de regelwetgeving op
internationaal en nationaal niveau. → De cliënt, hulpverlener en de overheid staan
voortdurend in verbinding met elkaar. → Iedereen moet inzicht hebben en weet
hebben van zijn eigen rechten en plichten.
3
, 1.3 1.2 EEN DEFINITIE VAN RECHT:
Niet universeel
= Zowel de omschrijving als de rol die recht heeft, VERSCHILT van land tot land.
o Dit zorgt ervoor dat recht een definitie kent dat bestaat uit kenmerken die afkomstig
zijn van verschillende definities over recht dat er leeft
BURGERLIJK RECHT = regelt de verhouding tussen burgers onderling (trouwen, adopteren)
o Beïnvloed door code Napoleon (21 maart 1804): hierin werden de principes van de
Franse revolutie in opgenomen, vastgelegd en neergeschreven:
Vrijheid
Gelijkheid
Broederschap
OOK: de scheiding van Kerk en Staat
→ Napoleon wilde graag een liberale wetboek maken waarin hij het Franse recht
zeer duidelijk en begrijpelijk wilde maken voor zijn burgers.
ONS RECHT = sterk beïnvloed door de twee wereldoorlogen.
o Na oorlog: duidelijk nood ontstaan om mensen rechtelijke principes te verankeren
in verdragen om gruwelijkheden te vermijden
o Te vergelijken met het Duits en Franse recht → maar niet hetzelfde als het recht van
de VS en Groot- Brittannië. DUS: Europa kent een ander soort recht dan in de landen
buiten Europa
Definitie recht:
Een geheel van regels, opgesteld door de samenleving, waardoor de belangen van enkelingen die
in de gemeenschap leven, geordend worden, door middel van sociale dwang.
1.4 1.3 KENMERKEN VAN HET RECHT
Een geheel aan regels:
= We hebben geschreven en ongeschreven regels, maar ook internationale en nationale
regels
o Meeste wetsregels zijn ondertussen neergeschreven die terug te vinden zijn in het
wetboek
o Er bestaan nog steeds ongeschreven wetregels.
‘regering Wilmes’ die zegt ‘voor lopende zaken’ → is ongeschreven zodat dat
tot stand kan komen MAAR ze mogen geen volheid van bevoegdheid
hebben. → ze kunnen het dagelijks bestuur waarnemen maar ze mogen
enkel uitvoeren wat het vorige beleid al beslist had. (uitzondering door
beslissingen die niet kunnen worden uitgesteld omdat ons land anders
schade zou worden toegebracht).
Er is ook sprake van non-refoulement. → ongeschreven internationale
rechtsregel dat een bindende kracht zal hebben.
= Dit wil zeggen dat die ongeschreven rechtsregel houdt een verbod in op
het terugzenden van vluchtelingen waarvan dat die vluchteling weet
waardoor zijn leven of veiligheid in gevaar komt. (= internationale
ongeschreven rechtsregel)
4
1 WAT IS RECHT?
1.1 INLEIDING
Recht bestaat al eeuwen
= het is eeuwenoud en is overal aanwezig over de hele wereld
RECHTSREGELS zijn voor elk individu van toepassing en geld op alle levensdomeinen van
zijn/haar leven
ARBEID: om zaken te kunnen kopen en te kunne permitteren hebben jij- en/ of jouw ouders
een inspanning geleverd, namelijk arbeid.
Binnen arbeid heb je:
Rechten: Plichten:
Betaald verlof, wettelijk verlof Morele plicht
Eerlijk loon, welzijn, , onderwijs,… Deontologische plicht: om wettelijke
principes te faranderen
Betalen van belastingen: geld komt
terecht bij overheid en dat zorgt mee
voor de maatschappij. → belastingen
zijn nodig om te zorgen voor goede
wegen, kwaliteitsvol onderwijs,
gezondheidszorg?...
UNIVERSEEL: iedereen telt meen maar niet overal te wereld krijgt iedereen zijn rechten of
worden die gegarandeerd voor elk individu (=ongelijkheid)
Voorbeeld: onderwijs is geregeld door recht: tekenen van het huishoudelijke regelement. Hierin heb je
beloofd dat je de missie en de waarden van de hogeschool respecteert. Ook uw bepaalde rechten
staan hier in vermeld zoals het bijzonder statuut (je hebt recht op extra tijd door ADD). Ook staan hier
plichten in vermeld. Als je uw voeten veegt aan de waarden van KdG, dan heb je de plicht van die
waarden geschonden en dan kan er een sanctie volgen.
1.2 1.1 HET ONTSTAAN EN DE ONTWIKKELING VAN RECHT
Voor het schrift
= voor de tot stand houding van de geschreven regels waren de ongeschreven rechtsregels.
EEUWENOUD: vanaf de primitieve samenlevingen zijn er ongeschreven regels
o Vanaf mensen samenleven → nood om afspraken en regels in te lassen voor
structuur, orde, voorspelbaarheid en bescherming
VANDAAG: afwisseling tussen de geschreven en ongeschreven regels
1
, GEWOONTERECHT, TRADITIE → ongeschreven regels die zodanig traditie geworden zijn dat
je er niet meer van gaat/ wil afwijken
Besluit:
Recht is eeuwenoud: eerst ongeschreven regels en daarna geschreven regels
2 redenen voor ongeschreven regels:
o Samenleven: nood aan organisatie, afspraken en regels die bescherming bieden
o Gewoonterecht, traditie: regels die je hanteert omdat ze zo vanzelfsprekend zijn
en een traditie zijn geworden waar je dus niet van gaat/wil afwijken
bv: niet naakt over straat lopen
Wanneer mensen samen komen ontstaan er automatisch regels, ongeschreven/ of
geschreven!!
o Hierdoor ontstonden politieke, administratieve en gerechtelijke instellingen die
rechtsregels gingen formuleren, deze toepasten en handhaafden
Het schrift
Eeuwenlang bestond het recht uit ongeschreven regels die generatie op generatie traditie werden en
werden doorgegeven, maar door het ontstaan van het schrift werden veel van die ongeschreven
regels, geschreven regels. (micro, meso en macroniveau)
ONTSTOND IN 3500 V. CHR. → legenden heersers van staten regels schriftelijk vast, ze
werden zo sneller en over een grote afstand bekend gemaakt
In 1780 V. CHR. → kleitabletten of op steen gegraveerde wetten (regels)
o Zuil met het ‘wetboek’ van Koning Hammoerabi: dit wetboek regelde thema’s zoals:
slavernij, misdaad, huwelijk, koop en verkoop van bier
“oog om oog, tand om tand”
REGELS: er werd aangenomen dat recht van goddelijke oorsprong was
o ‘Gods wil, was wet’
o Farao’s, keizers, koningen, tsaren en sultans hielden hun onderdanen voor dat zij hun
macht rechtstreeks van de Goden ontvingen → zo schreven zij wetten en regels
over hoe de onderdanen met elkaar moesten omgaan
Besluit:
De tijd omtrent de kleitabletten gaven een eerste weergave van de rechtvaardigheid, billijkheid
en bescherming, maar deze waren niet universeel. Er heerste hierbij nog steeds een grote
ongelijkheid, want de heerser had andere rechten dan een gewone burger en slaven. Hierbij gold
‘Gods wil, was wet’, op deze manier konden de heersers hun macht tot stand houden omdat de
burgers geloofden in de wil van God.
Globalisering
INTERNATIONALE REGELGEVING: door de toename van de bevolking is er meer opkomst in:
o Transport
o Digitalisering
o Reizen
2
, Voorbeeld: wereldoorlog II. Ze zagen dat oorlog leidt tot catastrofes op zowel humanitair,
economisch als op politiek vlak. Sindsdien proberen ze dit op te lossen door internationale
regelgeving.
Recht is dynamisch, wijzigbaar en complex
Dynamisch Globalisering en alle veranderingen in de wereld vragen allemaal om eigen regels,
en alles moet opnieuw en anders geregeld worden.
wijzigbaar
Complex ‘juridisering samenleving’ waarvan het belang van recht en regels alsmaar
toeneemt
= het bestaan van een heleboel rechtstakken. Soorten rechten die elks andere
zaken gaan regelen in de samenleving, elk recht heeft zijn eigen taak en
bevoegdheid.
o België +/- 10 rechtstakken
Staatsrecht, grondrecht, strafrecht, strafprocesrecht,
consumentenrecht, auteursrecht, sportrecht,
handelsrecht, vennootschapsrecht, fiscaal recht, personen
en familierecht, Space Law, Internationaal recht
o Alles moet worden geregeld omtrent:
Gezondheid (coronacrisis hanteren)
Klimaatopwarming
Onderwijs verschaffen
De vraag naar cultuur beantwoorden
Sport en ontspanning faciliteren
Zorgen voor veiligheid
Zorgen voor economie en werkgelegenheid
Binnen praktijkgerichte orthopedagoog:
= bij het begeleiden van cliënten speelt recht een grote rol.
- Spelen mee in op het dagelijkse leven van de cliënt met zijn/ haar
levensdomeinen waar onlosmakend regels aan zijn verbonden.
- Als begeleider geconfronteerd worden met een juridische vraag.
- Relatie: van begeleider en cliënt is onderheven aan recht
o Rechtspositie, bescherming van onze cliënten binnen zorg en
welzijnssector (= internationaal en nationaal
Besluitje: Binnen het begeleiden van een cliënt is er een voortdurende
wisselwerking waarbij er rekening gehouden moet worden met de geldende
rechten en plichten, maar ook de regels die ermee verbonden zijn. Dit hangt ook
allemaal af van de organisatie/voorziening waarin je werkt en hoe de cliënt in het
leven staat. → De overheid moet zich ook houden aan de regelwetgeving op
internationaal en nationaal niveau. → De cliënt, hulpverlener en de overheid staan
voortdurend in verbinding met elkaar. → Iedereen moet inzicht hebben en weet
hebben van zijn eigen rechten en plichten.
3
, 1.3 1.2 EEN DEFINITIE VAN RECHT:
Niet universeel
= Zowel de omschrijving als de rol die recht heeft, VERSCHILT van land tot land.
o Dit zorgt ervoor dat recht een definitie kent dat bestaat uit kenmerken die afkomstig
zijn van verschillende definities over recht dat er leeft
BURGERLIJK RECHT = regelt de verhouding tussen burgers onderling (trouwen, adopteren)
o Beïnvloed door code Napoleon (21 maart 1804): hierin werden de principes van de
Franse revolutie in opgenomen, vastgelegd en neergeschreven:
Vrijheid
Gelijkheid
Broederschap
OOK: de scheiding van Kerk en Staat
→ Napoleon wilde graag een liberale wetboek maken waarin hij het Franse recht
zeer duidelijk en begrijpelijk wilde maken voor zijn burgers.
ONS RECHT = sterk beïnvloed door de twee wereldoorlogen.
o Na oorlog: duidelijk nood ontstaan om mensen rechtelijke principes te verankeren
in verdragen om gruwelijkheden te vermijden
o Te vergelijken met het Duits en Franse recht → maar niet hetzelfde als het recht van
de VS en Groot- Brittannië. DUS: Europa kent een ander soort recht dan in de landen
buiten Europa
Definitie recht:
Een geheel van regels, opgesteld door de samenleving, waardoor de belangen van enkelingen die
in de gemeenschap leven, geordend worden, door middel van sociale dwang.
1.4 1.3 KENMERKEN VAN HET RECHT
Een geheel aan regels:
= We hebben geschreven en ongeschreven regels, maar ook internationale en nationale
regels
o Meeste wetsregels zijn ondertussen neergeschreven die terug te vinden zijn in het
wetboek
o Er bestaan nog steeds ongeschreven wetregels.
‘regering Wilmes’ die zegt ‘voor lopende zaken’ → is ongeschreven zodat dat
tot stand kan komen MAAR ze mogen geen volheid van bevoegdheid
hebben. → ze kunnen het dagelijks bestuur waarnemen maar ze mogen
enkel uitvoeren wat het vorige beleid al beslist had. (uitzondering door
beslissingen die niet kunnen worden uitgesteld omdat ons land anders
schade zou worden toegebracht).
Er is ook sprake van non-refoulement. → ongeschreven internationale
rechtsregel dat een bindende kracht zal hebben.
= Dit wil zeggen dat die ongeschreven rechtsregel houdt een verbod in op
het terugzenden van vluchtelingen waarvan dat die vluchteling weet
waardoor zijn leven of veiligheid in gevaar komt. (= internationale
ongeschreven rechtsregel)
4
