Inleiding tot de sociologie
Deel 1: sociologie als wetenschap
Hoofdstuk 1: Sociologie, een wetenschap van de samenleving
Wat is sociologie:
= ‘samenlevingskunde’
socius/societas = samenleving
logos = kunde, wetenschap
1.1 Een beeld van een titel
Het speelveld, de spelregels en de spelers
cursus gebruikt metafoor van een spel
sociologen bestuderen verschillende velden
sancties = gevolg van verbreking van bepaalde regels
metafoor van een spel:
verhoudingen tussen: - de samenleving (het speelveld)
- de mensen die handelen in de samenleving (spelers)
- de sociale spelregels (wetten, informele regels)
- de ‘hoofdrolspelers’
→ sociale verbanden of interactiekaders
vb. voetbal, doel is om goal te maken, hebben bepaalde verwachtingen over wie wat gaat
doen
mensen interageren door te anticiperen op wat de ander doet
→ positie, rollen, status
heeft niet veel met persoonlijkheid te maken, verwachtingen hebben te maken met positie
van persoon
andere voorbeelden: studentenvereniging
verwachtingen kunnen tegenstrijdig zijn
- sociale werkelijkheid minder duidelijk afgebakend
- verschillende velden, posities en rollen
1.2 Het dagelijkse leven door de bril van de socioloog
afstand nemen van het persoonlijke, dagdagelijkse, afstand nemen van de rol die je inneemt
zien we bepaalde regelmatigheden
Sociologische verbeelding:
= the vivid awareness of the relationship between experience and the wider society
● het vermogen om afstand te nemen van de actuele toestand en een alternatief
standpunt in te nemen - de toestand is niet vanzelfsprekend
● de dagelijkse werkelijkheid heeft betekenis, moet in haar sociale context worden
geplaatst
● kijken hoe iets tot stand komt, hoe het persoonlijke interageert met ‘het algemene’
(de sociale context)
● regelmatigheden en verbanden ontdekken
,vb. thee of koffie
koffie heeft de betekenis gekregen om wakker te worden om iets te gaan doen, niet enkel
omdat het lekker is
- kan een traditie of ritueel zijn waarbij mensen uit traditie elke dag op een bepaald
moment thee of koffie drinken
- koffie drinken vandaag weer ‘in’: symbolische waarde
- kan gezien worden als een type ‘drug’ waarbij koffie cafeïne bevat en de theedrinker
geen cafeïne wenst te gebruiken
- kan gezien worden als een signaal van goede gezondheid/hard werkend
- het kan eveneens een sociale activiteit omvatten: ‘meeting for tea’
→ de focus ligt minder op het drinken als consumptie en meer op het elkaar
ontmoeten (gezelligheid)
- culturele verschillen in betekenis
- sociale en economische verhoudingen: productie, export, handel,...
les geven zoals vandaag gebeurt is gevolg van industriële revolutie
verleden beïnvloedt wat we vandaag doen
Het sociale vs. het individuele
3 componenten van sociologische verbeelding:
● geschiedenis: ontstaan en verandering samenleving
● biografie: welke is de levensloop van mensen als leden van samenlevingsverbanden
● sociale structuren: dominante maatschappelijke instituties, welke processen en
mechanismen zorgen voor de maatschappelijke orde
Het dagelijkse leven door de bril van de socioloog:
alles is contingent (het had anders gekund, niet de enige mogelijke manier), maar niet
arbitrair (padafhankelijkheid, er zijn goede redenen waarom iets is gelijk het nu is)
vroeger was het anders
hoe komt het dat iets gebeurd, we leven in een veilige samenleving t.o.v. 100 jaar geleden
→ sociale orde vraag (relatief voorspelbaar en geordend)
1.3 Een stap verder
persoonlijke drijfveren of sociale factoren?
- echtscheiding of samenwonen
- zelfdoding
- ziekte en dood
- arbeid(sethos)
→ relateren aan kenmerken van een sociale positie (SES, leeftijd, beroep, woonplaats,...)
SES = sociale economische status (= indicator om te zeggen wat opleidingsniveau is, waar
staat die groep mensen)
1.4 Een eerste definitie van sociologie
Sociologie is de wetenschap die de maatschappelijke patronen en structuren bestudeert, in
hun ontstaan, voortbestaan en veranderen, en tevens het sociale handelen van mensen in
de interactie met deze patronen en structuren
, altijd wisselwerking, wij maken de samenleving door interacties
De samenleving is het object van de sociologie:
een bepaalde ordening van de wijze van samenleven (als sociaal feit), dus volgens
regelmaten of routines, binnen een sociale ruimte (territorium) en sociale tijd
→ plaats- en tijdsgebonden
De rode draad binnen sociologie:
Sociologie als wetenschap:
het vaststellen van een statistisch verband + het begrijpen van dat verband in termen van
verwachtingen = verklaren in de sociologie
wetenschap:
- leren denken
→ in de abstractie: ‘oorzaak’ en ‘gevolg’, ‘onafhankelijke’ en ‘afhankelijke’ variabelen,
‘antecedenten’ en 'consequenties'
- = academisch referentiekader
vb. wat is het verband tussen opkomst tweeverdienersgezin (OV) en groei echtscheiding
fenomeen (AV)
sociologische verbeelding ontwikkelen: persoonlijke biografie verbinden met de
geschiedenis (vb. Hoe komt het? Had het ook anders kunnen zijn en waarom wel/niet?)
Hoofdstuk 2: de samenleving is een veld … van tegengestelde krachten
Vier tegengestelde krachten?
kijken naar samenlevingsverband: altijd de 2 kanten bekijken, altijd een interactie
→ het debat over nature vs. nurture is in elk van deze
dichotomieën aanwezig
nature = genetische materiaal wat van ouders op kind wordt doorgegeven, erfelijke
eigenschappen
nurture = invloed van maatschappelijke omgeving op de ontwikkeling van een persoon,
opvoeding via instituties (opvoeding, waar je je bevindt in een sociale context, je weet niet
altijd wat het precies is) vb. hobby van kinderen hangt vooral af van sociale context
, 2.1 Individu versus samenleving
→ micro versus macro
actor-factor-dilemma
we maken de samenleving mogelijk door te interageren, maar de samenleving beïnvloed
ons ook
Individu en samenleving:
● aan de ‘samenleving’ neemt iedereen deel, ook wie niets met de samenleving te
maken wil hebben
● Gehlen (1956): Mangelwesen = sociale weefsel nodig om te overleven,
socialisatieproces, als je geboren wordt weet je nog niets, je leert bepaalde dingen
● mensen kunnen vrijwillig ‘uit de samenleving stappen’, maar alleen met behulp van
het denken en het spreken dat ze in die samenleving hebben geleerd
vb. Robinson Crusoe: kon overleven door de dingen die hij in samenlevingsverband
had geleerd
vb. sociale terugtrekking
→ heel moeilijk om als individu los te staan van de samenleving
● individuele en collectieve actoren
individuele actoren zijn positioneel verbonden met collectieve actoren
(vb. organisaties/netwerken: beïnvloeden ons, maar wij geven het ook vorm)
actor-factor-dilemma: 3 invalshoeken
sommige sociologen hebben actorperspectief: kijken vanuit individu naar de samenleving
vele sociologen: zien de wisselwerking (individu en samenleving maken elkaar)
2.2 De samenleving: Een vat vol mogelijkheden en beperkingen
mogelijkheden: - veiligheid
- verzorgingsstaat
- kinderwens (veel nieuwe ontwikkelingen, in-vitrofertilisatie)
- (geografische) mobiliteit
- onderwijsmogelijkheden (democratisering)
Deel 1: sociologie als wetenschap
Hoofdstuk 1: Sociologie, een wetenschap van de samenleving
Wat is sociologie:
= ‘samenlevingskunde’
socius/societas = samenleving
logos = kunde, wetenschap
1.1 Een beeld van een titel
Het speelveld, de spelregels en de spelers
cursus gebruikt metafoor van een spel
sociologen bestuderen verschillende velden
sancties = gevolg van verbreking van bepaalde regels
metafoor van een spel:
verhoudingen tussen: - de samenleving (het speelveld)
- de mensen die handelen in de samenleving (spelers)
- de sociale spelregels (wetten, informele regels)
- de ‘hoofdrolspelers’
→ sociale verbanden of interactiekaders
vb. voetbal, doel is om goal te maken, hebben bepaalde verwachtingen over wie wat gaat
doen
mensen interageren door te anticiperen op wat de ander doet
→ positie, rollen, status
heeft niet veel met persoonlijkheid te maken, verwachtingen hebben te maken met positie
van persoon
andere voorbeelden: studentenvereniging
verwachtingen kunnen tegenstrijdig zijn
- sociale werkelijkheid minder duidelijk afgebakend
- verschillende velden, posities en rollen
1.2 Het dagelijkse leven door de bril van de socioloog
afstand nemen van het persoonlijke, dagdagelijkse, afstand nemen van de rol die je inneemt
zien we bepaalde regelmatigheden
Sociologische verbeelding:
= the vivid awareness of the relationship between experience and the wider society
● het vermogen om afstand te nemen van de actuele toestand en een alternatief
standpunt in te nemen - de toestand is niet vanzelfsprekend
● de dagelijkse werkelijkheid heeft betekenis, moet in haar sociale context worden
geplaatst
● kijken hoe iets tot stand komt, hoe het persoonlijke interageert met ‘het algemene’
(de sociale context)
● regelmatigheden en verbanden ontdekken
,vb. thee of koffie
koffie heeft de betekenis gekregen om wakker te worden om iets te gaan doen, niet enkel
omdat het lekker is
- kan een traditie of ritueel zijn waarbij mensen uit traditie elke dag op een bepaald
moment thee of koffie drinken
- koffie drinken vandaag weer ‘in’: symbolische waarde
- kan gezien worden als een type ‘drug’ waarbij koffie cafeïne bevat en de theedrinker
geen cafeïne wenst te gebruiken
- kan gezien worden als een signaal van goede gezondheid/hard werkend
- het kan eveneens een sociale activiteit omvatten: ‘meeting for tea’
→ de focus ligt minder op het drinken als consumptie en meer op het elkaar
ontmoeten (gezelligheid)
- culturele verschillen in betekenis
- sociale en economische verhoudingen: productie, export, handel,...
les geven zoals vandaag gebeurt is gevolg van industriële revolutie
verleden beïnvloedt wat we vandaag doen
Het sociale vs. het individuele
3 componenten van sociologische verbeelding:
● geschiedenis: ontstaan en verandering samenleving
● biografie: welke is de levensloop van mensen als leden van samenlevingsverbanden
● sociale structuren: dominante maatschappelijke instituties, welke processen en
mechanismen zorgen voor de maatschappelijke orde
Het dagelijkse leven door de bril van de socioloog:
alles is contingent (het had anders gekund, niet de enige mogelijke manier), maar niet
arbitrair (padafhankelijkheid, er zijn goede redenen waarom iets is gelijk het nu is)
vroeger was het anders
hoe komt het dat iets gebeurd, we leven in een veilige samenleving t.o.v. 100 jaar geleden
→ sociale orde vraag (relatief voorspelbaar en geordend)
1.3 Een stap verder
persoonlijke drijfveren of sociale factoren?
- echtscheiding of samenwonen
- zelfdoding
- ziekte en dood
- arbeid(sethos)
→ relateren aan kenmerken van een sociale positie (SES, leeftijd, beroep, woonplaats,...)
SES = sociale economische status (= indicator om te zeggen wat opleidingsniveau is, waar
staat die groep mensen)
1.4 Een eerste definitie van sociologie
Sociologie is de wetenschap die de maatschappelijke patronen en structuren bestudeert, in
hun ontstaan, voortbestaan en veranderen, en tevens het sociale handelen van mensen in
de interactie met deze patronen en structuren
, altijd wisselwerking, wij maken de samenleving door interacties
De samenleving is het object van de sociologie:
een bepaalde ordening van de wijze van samenleven (als sociaal feit), dus volgens
regelmaten of routines, binnen een sociale ruimte (territorium) en sociale tijd
→ plaats- en tijdsgebonden
De rode draad binnen sociologie:
Sociologie als wetenschap:
het vaststellen van een statistisch verband + het begrijpen van dat verband in termen van
verwachtingen = verklaren in de sociologie
wetenschap:
- leren denken
→ in de abstractie: ‘oorzaak’ en ‘gevolg’, ‘onafhankelijke’ en ‘afhankelijke’ variabelen,
‘antecedenten’ en 'consequenties'
- = academisch referentiekader
vb. wat is het verband tussen opkomst tweeverdienersgezin (OV) en groei echtscheiding
fenomeen (AV)
sociologische verbeelding ontwikkelen: persoonlijke biografie verbinden met de
geschiedenis (vb. Hoe komt het? Had het ook anders kunnen zijn en waarom wel/niet?)
Hoofdstuk 2: de samenleving is een veld … van tegengestelde krachten
Vier tegengestelde krachten?
kijken naar samenlevingsverband: altijd de 2 kanten bekijken, altijd een interactie
→ het debat over nature vs. nurture is in elk van deze
dichotomieën aanwezig
nature = genetische materiaal wat van ouders op kind wordt doorgegeven, erfelijke
eigenschappen
nurture = invloed van maatschappelijke omgeving op de ontwikkeling van een persoon,
opvoeding via instituties (opvoeding, waar je je bevindt in een sociale context, je weet niet
altijd wat het precies is) vb. hobby van kinderen hangt vooral af van sociale context
, 2.1 Individu versus samenleving
→ micro versus macro
actor-factor-dilemma
we maken de samenleving mogelijk door te interageren, maar de samenleving beïnvloed
ons ook
Individu en samenleving:
● aan de ‘samenleving’ neemt iedereen deel, ook wie niets met de samenleving te
maken wil hebben
● Gehlen (1956): Mangelwesen = sociale weefsel nodig om te overleven,
socialisatieproces, als je geboren wordt weet je nog niets, je leert bepaalde dingen
● mensen kunnen vrijwillig ‘uit de samenleving stappen’, maar alleen met behulp van
het denken en het spreken dat ze in die samenleving hebben geleerd
vb. Robinson Crusoe: kon overleven door de dingen die hij in samenlevingsverband
had geleerd
vb. sociale terugtrekking
→ heel moeilijk om als individu los te staan van de samenleving
● individuele en collectieve actoren
individuele actoren zijn positioneel verbonden met collectieve actoren
(vb. organisaties/netwerken: beïnvloeden ons, maar wij geven het ook vorm)
actor-factor-dilemma: 3 invalshoeken
sommige sociologen hebben actorperspectief: kijken vanuit individu naar de samenleving
vele sociologen: zien de wisselwerking (individu en samenleving maken elkaar)
2.2 De samenleving: Een vat vol mogelijkheden en beperkingen
mogelijkheden: - veiligheid
- verzorgingsstaat
- kinderwens (veel nieuwe ontwikkelingen, in-vitrofertilisatie)
- (geografische) mobiliteit
- onderwijsmogelijkheden (democratisering)
