1. Wat is gezondheid?
Gezondheidszorg = een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk
welzijn en niet enkel van afwezigheid van ziekte of lichamelijke gebreken
→ WHO
→ Een recht volgens de VN-resolutie
➔ “Elk land is verplicht om een gezondheidsbeleid op te maken voor zijn inwoners.”
➔ Ook andere landen helpen die geen gezondheidszorg ter beschikking hebben
◆ Vb. Gaza, Sudan, Congo, etc.
➔ Gebeurt adhv BBP
◆ BBP = Inkomen van een land
● Alle goederen en diensten die geld opbrengen en die in dat land
geproduceerd worden.
➔ WHO = Een VN-organisatie die zich wereldwijd inzet voor het bevorderen van
gezondheid en welzijn, het uitbreiden van universele gezondheidszorg en het
reageren op noodsituaties.
De gezondheid van de bevolking wordt eerst en vooral gemeten door het evalueren van de
gezondheidstoestand van de bevolking in al haar componenten:
● Preventieve gzhz
● Algemeen welzijn
● Voeding
● Sport
● …
Organisatie
➢ Overheden moeten beleid opmaken (preventief/curatief) (verplicht)
➢ In verschillende landen anders georganiseerd naargelang cultuur en BBP
➢ De Gezondheidszorg in België wordt gekarakteriseerd door verschillende
bestuursniveaus en een versnippering van de bevoegdheden → moeilijk een
gestructureerd gezondheidsbeleid uit te stippelen.
Toegankelijk → cruciaal belang in gezondheidsbeleid
Betaalbaar
● Financiering
○ Vroeger: enkel als je het zelf kon betalen
○ Godshuizen
■ Als je het geld had om zelf alles te kunnen betalen
○ Vakbonden/landsbonden
■ Landsbonden : ziekenfonds, mutualiteit, etc.
○ Sociale zekerheid in 1944 in België
Vrije keuze
● Zorgverlener
● Therapeutische vrijheid
VN en WHO
Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)
= Een gespecialiseerde VN-organisatie die wereldwijd normen stelt, ziekten bestrijdt en
gezondheidssystemen bevordert.
➢ Coördineert ook de VN-activiteiten op het gebied van gezondheid
, ➢ Zet zich wereldwijd in voor het bevorderen van gezondheid, het veilig houden van de
wereld en het ondersteunen van kwetsbare mensen.
➢ Doel: universele zorgverzekering, bescherming tegen noodsituaties, betere
gezondheid en welzijn bieden
Voor universele zorgverzekering:
● richten we ons op basisgezondheidszorg om de toegang tot hoogwaardige essentiële
diensten te verbeteren
● werken we aan duurzame financiering en financiële bescherming
● verbeteren we de toegang tot essentiële geneesmiddelen en gezondheidsproducten
● leiden we zorgpersoneel op en adviseren we over arbeidsbeleid
● ondersteunen we de deelname van mensen aan nationaal gezondheidsbeleid
● verbeteren we monitoring, gegevens en informatie.
Basisgezondheidszorg → elk land is verplicht om dit te organiseren
Gezondheidszorg evolutie: Historiek
● Middeleeuwen: informele zorg en “godshuizen”
● Midden 18de eeuw: overheid zag belang gezondheid (epidemieën, De pest)
● 18 - 19de eeuw: ontwikkeling medische wetenschap en organisatie door overheid
○ Binnenlandse zaken: openbare gezondheidszorg en uitoefening
gezondheidszorgberoepen
○ Justitie: krankzinnigen
● 19de eeuw:
○ Ontstaan eerste grote medische farmaceutische firma’s
○ Hoge gezondheidsraad en PGC
● 20ste eeuw:
○ 1936: eerste minister volksgezondheid
○ 1920: ontstaan van de 5 landsbonden
○ 1944: Wet op de verplichte ziekteverzekering
○ 1963: oprichting RIZIV
● 20ste - 21ste eeuw
○ Kwaliteitsvolle zorg (zorgverstrekkers en instellingen) die toegankelijk is
(“Belg is tevreden en zorg is goed”)
○ Ontwikkeling en maatschappelijke evoluties zorgen voor nieuwe uitdagingen
■ Steeds meer medisch-technische mogelijkheden
■ Digitalisering en AI
■ Nieuwe ziektes die andere aanpak vereisen (cf. epidemie)
○ Betaalbaarheid
● Spanning tussen behoefte (“nieuwe” ziektes, weesziekten, levensduur,
…) en beperkte middelen
● Belang preventie
Gezondheidszorg: uitdagingen
● 21ste eeuw
● verdere juridisering/complexer
● Toenemende rol eu
● veel regelgeving
● hervorming staatsstructuur en hervormingen ≠ bevoegdheden
● betaalbaarheid
,2. Preventieve gezondheidszorg
Gezondheidszorg in België: Aanbod
3 sectoren/pijlers
● Preventief
● Curatief
● Palliatief
Verschillende instellingen en zorgactoren
Preventieve gezondheidszorg = Het behouden en beschermen van de gezondheid door in te
zetten op voorkomen, vroegdetectie en vroeginterventie.
→ Er worden hier geen zieken verzorgd zoals in de curatieve gezondheidszorg.
Doel: Gezondheidswinst realiseren → langer en beter laten leven
Methoden:
● Gezondheidsbevordering = de preventiemethode waarbij de processen ondersteund
worden om de gezondheid van de mensen positief te beïnvloeden
→ aandacht om gezonder te leven
● Ziektepreventie = het optreden van bepaalde ziekten wordt voorkomen
Indeling in niveaus:
1. Primaire preventie
● Wat? → gezondheid in stand houden en voorkomen van ziektes
● Doel? → voorkomen dat mensen ziek worden
● Hoe?
○ GVO, hygiene, EHBO,...
○ Wettelijke bepalingen: Verkeers- en arbeidsveiligheid, milieu
○ Preventie overdraagbare ziektes: vaccinatie, spuitenruil, voorlichting
2. Secundaire preventie
● Wat? → Vroege opsporing van symptomen vooraleer de ziekte uitbreekt
(screenen)
● Doel? → Behandelen voor ziekte uitbreekt
● Hoe?
○ Prenataal onderzoek, CLB,...
○ Arbeidsgeneeskundige onderzoeken
○ Preventief kankeronderzoek
3. Tertiaire preventie
● Wat? → Voorkomen van verwikkelingen, aanpassing
● Doel? → Bevorderen van het herinschakelen in de maatschappij
➔ mensen die ziek zijn geweest en hen terugbrengen in de maatschappij
en zorgen dat ze hun dagelijkse leven terug zelfstandig kunnen
oppikken
● Hoe?
○ Revalidatie, ADL
○ Aanpassingen, hulpmiddelen → langer zelfredzaam en thuis wonen
○ Bevordering levenskwaliteit, pijnbestrijding
Organisatie in Vlaanderen
Gecoördineerd en gesubsidieerd door de Vlaamse Gemeenschap
, Vlaanderen voert een eigen preventief gezondheidsbeleid om gezondheidswinst op
bevolkingsniveau te realiseren door mensen langer te laten leven en de levenskwaliteit te
verhogen.
Men streeft ernaar om de gezondheid van de bevolking te bevorderen, beschermen en
behouden.
De preventieve gezondheidszorg is een verzameling van allerlei naast elkaar liggende
activiteiten, met eigen wetgevingen, adviesorganen, subsidies, organisaties en doelgroepen.
Wie? Partnerorganisaties, Organisaties met terreinwerking, Logo’s
Partnerorganisaties
= Expertise in één of meerdere domeinen van preventieve gezondheidszorg
● Verstrekken advies, ontwikkelen materiaal/methodes en ondersteunen organisaties
(Logo’s, terreinwerking, individuele zorgverleners en CGG)
● Vbn. Kind en gezin, Sensoa, expertisecentrum voor alcohol en drugs, diabetesliga,
eetexpert, expertisecentrum voor val en fractuurpreventie…
Organisaties met terreinwerking
● Veldwerk is andere zorgaanbieders (huisartsen, JAC…)
● Vbn. De Sleutel, centra voor kankeropsporing, CLB’s, ITG…
➢ Deze organisaties staan in voor het veldwerk binnen de preventieve gzhz
→ dit met andere zorgaanbieders
Logo’s (= Locoregionaal gezondheidsoverleg en organisatie) en gezondheidmakers
● Ondersteunen om het preventieve gezondheidsbeleid uit te voeren bij de bevolking
● Vlaanderen erkent en subsidieert voor 6 jaar
● Geografische netwerken – regionale verspreiders op locoregionaal niveau (eigen
werkingsgebied) - 15
○ Gezondheidsmakers in Vlaanderen
○ Gezond in Brussel
● Ze verspreiden tools die preventie organisaties opnemen in hun beleid en werking
● Zijn de motor van locoregionale initiatieven die passen in maatregelen en acties van
de Vlaamse overheid om gezondheid van de bevolking te bevorderen, te
beschermen en te behouden
● zorgen voor uitvoeren van de Vlaamse preventie-doelstellingen:
○ Bevordering geestelijke gezondheidszorg
○ Preventie tabaksgebruik
○ Bevorderen gezonde voeding en beweging
○ Voorkomen van ongevallen
○ Suïcide preventie
○ Aanmoedigen vaccinatie
○ Sensibilisering onderzoek kanker
● Samenstelling:
○ Huisartsenkringen
○ CLB
○ Externe en interne diensten preventie en bescherming op het werk
○ Lokale besturen (OCMW’s, gemeentes)
Gezondheidszorg = een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk
welzijn en niet enkel van afwezigheid van ziekte of lichamelijke gebreken
→ WHO
→ Een recht volgens de VN-resolutie
➔ “Elk land is verplicht om een gezondheidsbeleid op te maken voor zijn inwoners.”
➔ Ook andere landen helpen die geen gezondheidszorg ter beschikking hebben
◆ Vb. Gaza, Sudan, Congo, etc.
➔ Gebeurt adhv BBP
◆ BBP = Inkomen van een land
● Alle goederen en diensten die geld opbrengen en die in dat land
geproduceerd worden.
➔ WHO = Een VN-organisatie die zich wereldwijd inzet voor het bevorderen van
gezondheid en welzijn, het uitbreiden van universele gezondheidszorg en het
reageren op noodsituaties.
De gezondheid van de bevolking wordt eerst en vooral gemeten door het evalueren van de
gezondheidstoestand van de bevolking in al haar componenten:
● Preventieve gzhz
● Algemeen welzijn
● Voeding
● Sport
● …
Organisatie
➢ Overheden moeten beleid opmaken (preventief/curatief) (verplicht)
➢ In verschillende landen anders georganiseerd naargelang cultuur en BBP
➢ De Gezondheidszorg in België wordt gekarakteriseerd door verschillende
bestuursniveaus en een versnippering van de bevoegdheden → moeilijk een
gestructureerd gezondheidsbeleid uit te stippelen.
Toegankelijk → cruciaal belang in gezondheidsbeleid
Betaalbaar
● Financiering
○ Vroeger: enkel als je het zelf kon betalen
○ Godshuizen
■ Als je het geld had om zelf alles te kunnen betalen
○ Vakbonden/landsbonden
■ Landsbonden : ziekenfonds, mutualiteit, etc.
○ Sociale zekerheid in 1944 in België
Vrije keuze
● Zorgverlener
● Therapeutische vrijheid
VN en WHO
Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)
= Een gespecialiseerde VN-organisatie die wereldwijd normen stelt, ziekten bestrijdt en
gezondheidssystemen bevordert.
➢ Coördineert ook de VN-activiteiten op het gebied van gezondheid
, ➢ Zet zich wereldwijd in voor het bevorderen van gezondheid, het veilig houden van de
wereld en het ondersteunen van kwetsbare mensen.
➢ Doel: universele zorgverzekering, bescherming tegen noodsituaties, betere
gezondheid en welzijn bieden
Voor universele zorgverzekering:
● richten we ons op basisgezondheidszorg om de toegang tot hoogwaardige essentiële
diensten te verbeteren
● werken we aan duurzame financiering en financiële bescherming
● verbeteren we de toegang tot essentiële geneesmiddelen en gezondheidsproducten
● leiden we zorgpersoneel op en adviseren we over arbeidsbeleid
● ondersteunen we de deelname van mensen aan nationaal gezondheidsbeleid
● verbeteren we monitoring, gegevens en informatie.
Basisgezondheidszorg → elk land is verplicht om dit te organiseren
Gezondheidszorg evolutie: Historiek
● Middeleeuwen: informele zorg en “godshuizen”
● Midden 18de eeuw: overheid zag belang gezondheid (epidemieën, De pest)
● 18 - 19de eeuw: ontwikkeling medische wetenschap en organisatie door overheid
○ Binnenlandse zaken: openbare gezondheidszorg en uitoefening
gezondheidszorgberoepen
○ Justitie: krankzinnigen
● 19de eeuw:
○ Ontstaan eerste grote medische farmaceutische firma’s
○ Hoge gezondheidsraad en PGC
● 20ste eeuw:
○ 1936: eerste minister volksgezondheid
○ 1920: ontstaan van de 5 landsbonden
○ 1944: Wet op de verplichte ziekteverzekering
○ 1963: oprichting RIZIV
● 20ste - 21ste eeuw
○ Kwaliteitsvolle zorg (zorgverstrekkers en instellingen) die toegankelijk is
(“Belg is tevreden en zorg is goed”)
○ Ontwikkeling en maatschappelijke evoluties zorgen voor nieuwe uitdagingen
■ Steeds meer medisch-technische mogelijkheden
■ Digitalisering en AI
■ Nieuwe ziektes die andere aanpak vereisen (cf. epidemie)
○ Betaalbaarheid
● Spanning tussen behoefte (“nieuwe” ziektes, weesziekten, levensduur,
…) en beperkte middelen
● Belang preventie
Gezondheidszorg: uitdagingen
● 21ste eeuw
● verdere juridisering/complexer
● Toenemende rol eu
● veel regelgeving
● hervorming staatsstructuur en hervormingen ≠ bevoegdheden
● betaalbaarheid
,2. Preventieve gezondheidszorg
Gezondheidszorg in België: Aanbod
3 sectoren/pijlers
● Preventief
● Curatief
● Palliatief
Verschillende instellingen en zorgactoren
Preventieve gezondheidszorg = Het behouden en beschermen van de gezondheid door in te
zetten op voorkomen, vroegdetectie en vroeginterventie.
→ Er worden hier geen zieken verzorgd zoals in de curatieve gezondheidszorg.
Doel: Gezondheidswinst realiseren → langer en beter laten leven
Methoden:
● Gezondheidsbevordering = de preventiemethode waarbij de processen ondersteund
worden om de gezondheid van de mensen positief te beïnvloeden
→ aandacht om gezonder te leven
● Ziektepreventie = het optreden van bepaalde ziekten wordt voorkomen
Indeling in niveaus:
1. Primaire preventie
● Wat? → gezondheid in stand houden en voorkomen van ziektes
● Doel? → voorkomen dat mensen ziek worden
● Hoe?
○ GVO, hygiene, EHBO,...
○ Wettelijke bepalingen: Verkeers- en arbeidsveiligheid, milieu
○ Preventie overdraagbare ziektes: vaccinatie, spuitenruil, voorlichting
2. Secundaire preventie
● Wat? → Vroege opsporing van symptomen vooraleer de ziekte uitbreekt
(screenen)
● Doel? → Behandelen voor ziekte uitbreekt
● Hoe?
○ Prenataal onderzoek, CLB,...
○ Arbeidsgeneeskundige onderzoeken
○ Preventief kankeronderzoek
3. Tertiaire preventie
● Wat? → Voorkomen van verwikkelingen, aanpassing
● Doel? → Bevorderen van het herinschakelen in de maatschappij
➔ mensen die ziek zijn geweest en hen terugbrengen in de maatschappij
en zorgen dat ze hun dagelijkse leven terug zelfstandig kunnen
oppikken
● Hoe?
○ Revalidatie, ADL
○ Aanpassingen, hulpmiddelen → langer zelfredzaam en thuis wonen
○ Bevordering levenskwaliteit, pijnbestrijding
Organisatie in Vlaanderen
Gecoördineerd en gesubsidieerd door de Vlaamse Gemeenschap
, Vlaanderen voert een eigen preventief gezondheidsbeleid om gezondheidswinst op
bevolkingsniveau te realiseren door mensen langer te laten leven en de levenskwaliteit te
verhogen.
Men streeft ernaar om de gezondheid van de bevolking te bevorderen, beschermen en
behouden.
De preventieve gezondheidszorg is een verzameling van allerlei naast elkaar liggende
activiteiten, met eigen wetgevingen, adviesorganen, subsidies, organisaties en doelgroepen.
Wie? Partnerorganisaties, Organisaties met terreinwerking, Logo’s
Partnerorganisaties
= Expertise in één of meerdere domeinen van preventieve gezondheidszorg
● Verstrekken advies, ontwikkelen materiaal/methodes en ondersteunen organisaties
(Logo’s, terreinwerking, individuele zorgverleners en CGG)
● Vbn. Kind en gezin, Sensoa, expertisecentrum voor alcohol en drugs, diabetesliga,
eetexpert, expertisecentrum voor val en fractuurpreventie…
Organisaties met terreinwerking
● Veldwerk is andere zorgaanbieders (huisartsen, JAC…)
● Vbn. De Sleutel, centra voor kankeropsporing, CLB’s, ITG…
➢ Deze organisaties staan in voor het veldwerk binnen de preventieve gzhz
→ dit met andere zorgaanbieders
Logo’s (= Locoregionaal gezondheidsoverleg en organisatie) en gezondheidmakers
● Ondersteunen om het preventieve gezondheidsbeleid uit te voeren bij de bevolking
● Vlaanderen erkent en subsidieert voor 6 jaar
● Geografische netwerken – regionale verspreiders op locoregionaal niveau (eigen
werkingsgebied) - 15
○ Gezondheidsmakers in Vlaanderen
○ Gezond in Brussel
● Ze verspreiden tools die preventie organisaties opnemen in hun beleid en werking
● Zijn de motor van locoregionale initiatieven die passen in maatregelen en acties van
de Vlaamse overheid om gezondheid van de bevolking te bevorderen, te
beschermen en te behouden
● zorgen voor uitvoeren van de Vlaamse preventie-doelstellingen:
○ Bevordering geestelijke gezondheidszorg
○ Preventie tabaksgebruik
○ Bevorderen gezonde voeding en beweging
○ Voorkomen van ongevallen
○ Suïcide preventie
○ Aanmoedigen vaccinatie
○ Sensibilisering onderzoek kanker
● Samenstelling:
○ Huisartsenkringen
○ CLB
○ Externe en interne diensten preventie en bescherming op het werk
○ Lokale besturen (OCMW’s, gemeentes)
