T H E
SOCIAL CODEX
V O L L E D I G E S A M E N VAT T I N G
Arbeids- &
Organisatiepsychologie
Hoofdstuk 1 t/m 9 · examengerichte studiegids
Vak: Arbeids- en organisatiepsychologie · Academiejaar 2025–2026
Knowledge, Structured.
, T H E S O C I A L C O D E X
OVERZICHT
§
Inhoud
1 Inleiding en situering van de A&O-psychologie
2 Evidence-based management
3 Determinanten van gedrag (individu & groep)
4 Motivatie op het werk
5 Leiderschap
6 Werk en welzijn
7 Werving, selectie en beoordeling
8 Loopbanen en ontwikkeling
9 Diversiteit en inclusie
◊ Examen & wat je niet moet kennen
ZO LEES JE DEZE GIDS
De definitieboxen (burgundy rand) bevatten kerndefinities; de cream boxen (goud rand) lichten
sleutelconcepten uit; de examenboxen (volledige gouden rand) markeren stof die vaak terugkomt. De grijze
boxen geven aan wat volgens het officiële leerstofoverzicht geen leerstof is.
2
Knowledge, Structured.
, T H E S O C I A L C O D E X
SNAPSHOT
★
Kernconcepten in één oogopslag
De belangrijkste theorieën, denkers en kaders per hoofdstuk – ideaal als laatste geheugensteun.
1 · Inleiding 6 · Werk & welzijn
Mensbeelden (Taylor → Mayo/Hawthorne → Herzberg → Stress (Lazarus); burn-out (MBI/BAT); bevlogenheid
Maslow); jobprestatie: taak, OCB, adaptief & CWB; (UBES); JCM; DCS-model; JD-R; interventies (primair/
competenties; welzijn als ultiem criterium. secundair/tertiair).
2 · Evidence-based mgmt 7 · Werving & selectie
De 6 fasen (Ask, Acquire, Appraise, Aggregate, Apply, ASA-cyclus; jobanalyse & KSAO; selectiemethoden &
Assess); 4 bronnen van evidentie; incrementele validiteit. validiteit; adverse impact (four-fifths rule);
prestatiemanagement.
3 · Determinanten
Intelligentie/‘g’; Big Five; Schwartz-waarden; RIASEC; 8 · Loopbanen
Belbin; social loafing, groupthink/groupshift; diversiteit & Boundaryless, protean, SCCT, career construction,
teamconflict. sustainable career; transities; employability; Kirkpatrick;
training transfer.
4 · Motivatie
Behaviorisme; equity theory; VIE; TPB; goal setting; 9 · Diversiteit & inclusie
zelfregulatie (o.a. regulatiefocus); Maslow; ZDT DEI; diversiteitstheorieën (Allport, Tajfel, Byrne); inclusie;
(autonomie, verbondenheid, competentie). diversiteitsbeleid & effectiviteit; de 3 opvattingen.
5 · Leiderschap
Great man; gedrag (consideration/initiating structure);
contingentie (Path-Goal); full range (transformationeel/
transactioneel); macht & toxisch leiderschap.
3
Knowledge, Structured.
, T H E S O C I A L C O D E X
HOOFDSTUK 1
1 Inleiding en situering
De arbeids- en organisatiepsychologie (A&O) bestudeert menselijk gedrag in een professionele context. Ze
wil dat gedrag begrijpen, voorspellen en verbeteren.
Afbakening van het vakgebied
Het veld situeert zich tussen de werknemer en de organisatie en valt uiteen in twee klemtonen:
• Arbeidspsychologie: focus op de kenmerken van het werk zelf en de impact ervan op werknemers
(taakverdeling, veiligheid, werktijden…).
• Organisatiepsychologie: begrijpen van menselijk gedrag binnen de context van een organisatie (motivatie,
leiderschap, teams…).
Synoniemen/verwante termen: A&O-psychologie, bedrijfspsychologie, Work and Organizational Psychology,
Industrial-Organizational (I-O) Psychology.
Historische achtergrond: wetenschappelijke evoluties
De A&O-psychologie werkt volgens de natuurwetenschappelijke methode: observatie → hypothese →
toetsing → verwerping/aanvaarding (vb. Milgram-experiment).
Eerste academische ontwikkelingen
• Wilhelm Wundt – fundamenteel psychologische processen (aandacht, geheugen) via experimentele methode
en introspectie. Zijn studenten worden de echte grondleggers van de A&O-psychologie.
• Hugo Münsterberg – switch van fundamentele naar toegepaste psychologie: past de empirisch-
natuurwetenschappelijke methode toe op selectie.
• McKeen Cattell – sterke interesse in individuele verschillen (tegenover Wundt).
• Scott & Bingham – grootschalige intelligentietesting (WO II). Scott linkt als eerste een commerciële
activiteit (reclame) aan psychologische inzichten.
Het veranderende mensbeeld in de arbeidssituatie
Doorheen de geschiedenis evolueerde het maatschappelijke beeld over de werkende mens:
4
Knowledge, Structured.
SOCIAL CODEX
V O L L E D I G E S A M E N VAT T I N G
Arbeids- &
Organisatiepsychologie
Hoofdstuk 1 t/m 9 · examengerichte studiegids
Vak: Arbeids- en organisatiepsychologie · Academiejaar 2025–2026
Knowledge, Structured.
, T H E S O C I A L C O D E X
OVERZICHT
§
Inhoud
1 Inleiding en situering van de A&O-psychologie
2 Evidence-based management
3 Determinanten van gedrag (individu & groep)
4 Motivatie op het werk
5 Leiderschap
6 Werk en welzijn
7 Werving, selectie en beoordeling
8 Loopbanen en ontwikkeling
9 Diversiteit en inclusie
◊ Examen & wat je niet moet kennen
ZO LEES JE DEZE GIDS
De definitieboxen (burgundy rand) bevatten kerndefinities; de cream boxen (goud rand) lichten
sleutelconcepten uit; de examenboxen (volledige gouden rand) markeren stof die vaak terugkomt. De grijze
boxen geven aan wat volgens het officiële leerstofoverzicht geen leerstof is.
2
Knowledge, Structured.
, T H E S O C I A L C O D E X
SNAPSHOT
★
Kernconcepten in één oogopslag
De belangrijkste theorieën, denkers en kaders per hoofdstuk – ideaal als laatste geheugensteun.
1 · Inleiding 6 · Werk & welzijn
Mensbeelden (Taylor → Mayo/Hawthorne → Herzberg → Stress (Lazarus); burn-out (MBI/BAT); bevlogenheid
Maslow); jobprestatie: taak, OCB, adaptief & CWB; (UBES); JCM; DCS-model; JD-R; interventies (primair/
competenties; welzijn als ultiem criterium. secundair/tertiair).
2 · Evidence-based mgmt 7 · Werving & selectie
De 6 fasen (Ask, Acquire, Appraise, Aggregate, Apply, ASA-cyclus; jobanalyse & KSAO; selectiemethoden &
Assess); 4 bronnen van evidentie; incrementele validiteit. validiteit; adverse impact (four-fifths rule);
prestatiemanagement.
3 · Determinanten
Intelligentie/‘g’; Big Five; Schwartz-waarden; RIASEC; 8 · Loopbanen
Belbin; social loafing, groupthink/groupshift; diversiteit & Boundaryless, protean, SCCT, career construction,
teamconflict. sustainable career; transities; employability; Kirkpatrick;
training transfer.
4 · Motivatie
Behaviorisme; equity theory; VIE; TPB; goal setting; 9 · Diversiteit & inclusie
zelfregulatie (o.a. regulatiefocus); Maslow; ZDT DEI; diversiteitstheorieën (Allport, Tajfel, Byrne); inclusie;
(autonomie, verbondenheid, competentie). diversiteitsbeleid & effectiviteit; de 3 opvattingen.
5 · Leiderschap
Great man; gedrag (consideration/initiating structure);
contingentie (Path-Goal); full range (transformationeel/
transactioneel); macht & toxisch leiderschap.
3
Knowledge, Structured.
, T H E S O C I A L C O D E X
HOOFDSTUK 1
1 Inleiding en situering
De arbeids- en organisatiepsychologie (A&O) bestudeert menselijk gedrag in een professionele context. Ze
wil dat gedrag begrijpen, voorspellen en verbeteren.
Afbakening van het vakgebied
Het veld situeert zich tussen de werknemer en de organisatie en valt uiteen in twee klemtonen:
• Arbeidspsychologie: focus op de kenmerken van het werk zelf en de impact ervan op werknemers
(taakverdeling, veiligheid, werktijden…).
• Organisatiepsychologie: begrijpen van menselijk gedrag binnen de context van een organisatie (motivatie,
leiderschap, teams…).
Synoniemen/verwante termen: A&O-psychologie, bedrijfspsychologie, Work and Organizational Psychology,
Industrial-Organizational (I-O) Psychology.
Historische achtergrond: wetenschappelijke evoluties
De A&O-psychologie werkt volgens de natuurwetenschappelijke methode: observatie → hypothese →
toetsing → verwerping/aanvaarding (vb. Milgram-experiment).
Eerste academische ontwikkelingen
• Wilhelm Wundt – fundamenteel psychologische processen (aandacht, geheugen) via experimentele methode
en introspectie. Zijn studenten worden de echte grondleggers van de A&O-psychologie.
• Hugo Münsterberg – switch van fundamentele naar toegepaste psychologie: past de empirisch-
natuurwetenschappelijke methode toe op selectie.
• McKeen Cattell – sterke interesse in individuele verschillen (tegenover Wundt).
• Scott & Bingham – grootschalige intelligentietesting (WO II). Scott linkt als eerste een commerciële
activiteit (reclame) aan psychologische inzichten.
Het veranderende mensbeeld in de arbeidssituatie
Doorheen de geschiedenis evolueerde het maatschappelijke beeld over de werkende mens:
4
Knowledge, Structured.
