Samenvatting Sociologie & Rechtssociologie | VUB | 2025/2026

SOCIOLOGIE &
RECHTSSOCIOLOGIE
Hoofdstuk 1: Wat is rechtssociologie?
1.1 Wat is recht?
Juristen à Kijken naar geheel van regels die neerslag vinden in bronnen
à Die regels vinden toepassing in de praktijk van rechtsspraak & rechtsleer
à Recht heeft een consistente structuur & hiërarchische ordening
Sociologen à Recht als sociaal fenomeen & constructie
à Maatschappelijke controle uitgeoefend door systematische aanwending
van macht
à Geheel van collectieve gedragingen & normen die social eleven
structureren
1.1.1 Law in books vs Law in action
Roscoe pound à Verschil tussen law in books & law in action
Law in books à Juristen die puzzels oplossen volgens rechtsbronnen
à Geeft ideaal beeld maar in praktijk is dat niet zo
Law in action à Functioneren van juridische instituties in maatschappij
à Praktijk van het recht (structuren & personen)




1.2 Rechtssociologie als academische discipline
Academische discipline à Hoe krijgt recht een betekenis in de
maatschappij
à Kijken naar achterliggende context bij totstandkoming van effecten van
recht
1.2.1 Sociale productie
Sociale productie à Factoren & actoren relevant voor totstandkoming recht
Rechtsgeleerdheid à Interne formele bronnen van Recht
 Wetgeving

,  Rechtspraak
 Doctrine
 Gewoonte recht
 Algemene Rechtsbeginselen
Rechtssociologie à Maatschappelijke bronnen van Recht
Maatschappelijke bronnen van Recht
Politieke machtsverhoudingen:
Recht à Product van bestaande politieke besluitvormingsprocessen in land
of tussen verschillende landen
Publieke machtsfactoren:
 Politieke partijen
 Ambtenaren
 Bestuurders
Private machtsfactoren:
 Lobby Bedrijfsleven
 Vakbonden
 Belangenorganisaties (milieu & mensenrechtenorganisaties)
Internationale politiek à Ontwikkelingen die gebeuren op dit moment (over
hele wereld)
Economisch-Technologische Ontwikkelingen:
Economisch-Technologische Ontwikkelingen à Bepalend voor inrichting
rechtssysteem
Economie à Geeft recht vorm
à Bedrijven hebben juridische zaken nodig om te kunnen draaien
Economie (kapitalistische productiewijze):
 Contract & eigendom
 Vrije-markt economie
 Multinationals
Technologische ontwikkelingen à Hebben destructief effect op samenleving
à Nieuwe wetgeving is nodig
Juridische professionals:
Rechtspraak à Wat rechters doen in de praktijk (realisten)
à Abstracte wetten krijgen pas betekenis in hun toepassing
Advocatuur à Verzakelijking & internationalisering
à Vaak invloed van private bedrijven
Ambtenaren à Rechtsvormers & regeltoepassers bij overheid
à Hebben een rol in wetgeving
Rechtsopvattingen burgers:
Burgers à Kennen vaak de wet niet (zou wel moeten)
à Via opeisen van rechten hebben ze invloed

, à Oefenen druk uit op de overheid



Rechtssociologisch onderzoek naar:
 Welke kennis burgers hebben over het recht
 Opvattingen over functioneren van instituties van rechtstaat
 Vertrouwen in recht als oplossing van geschillen
Invloed burgers op recht via:
 Opeisen van rechten (vraagzijde)
 Verkiezingen
 Betogingen
Rechtscultuur à Cultuur verschilt in verschillende landen
à Hier kijk je naar de juridische instituties (aanbodzijde)
1.2.2 Sociale werking
Sociale werking à Effecten van recht in samenleving
Burgers à Hebben moeite met de wet door juridische taal
Anti-Instrumentalism:
Anti-instrumentalisme à Tegen internationalisme van wetgever
Wetten à Vaak andere gevolge dan wetgever beoogd
à Gebruikt door mensen om andere redenen dan wetgever voor ogen
stond
à Doordat wetten gemaakt zijn zonder rekening te houden met de
samenleving
Wet à Bereikt de burger vaak op manier waarop een vertekent beeld kan
ontstaan
à Voorbeeld: TV, Radio, Kranten, Internet
à Zorgt ervoor dat mensen een eigen interpretatie hebben van
boodschap wetgever
Semiautonome velden à Hebben eigen doelen en formuleren en
handhaven eigen formele en informele normen voor leden
à Hebben hoge mate van autonomie, met beperkte invloed overheid
Maatschappelijke middenvelden à Bemoeilijken centrale sturing overheid
à Maar ook basis voor maatschappelijk draagvlak voor handhaving recht
à Soms nemen zij deze taak ook in handen
Rol van sociale verbanden op het recht:
Jurist à Voor hen geldt het recht
à Socioloog kijkt of het recht een verschil maakt
Recht à Minder effectief als gedragssturing dan mensen denken
Bottom-up perspectief à Sociale werking vanuit maatschappij

, Top-down perspectief à Sociale werking vanuit bestuurder
Spanningen à Tussen juristen en sociologen
à Door andere visie


1.3 Juridisering:
Juridisering à Toenemend rol van recht in de maatschappij
à Relatie met opkomst en uitbouw van:
 Rechtstaat
 Verzorgingsstaat
1.3.1 Rechtstaat
Rechtstaat à Acties staat gebonden aan wet
à Zaken juridisch vastgelegd om staatsmacht te legitimeren (Weber)
Nationale rechtstaat à Belangrijkste producent van recht
à Steeds grotere rol in Europa
Private instellingen à zelfregulatie
à Contracten, polissen, veiligheidsvoorschriften
1.3.2 Verzorgingsstaat
Verzorgingsstaat à Regulering welzijn van burgers (ppt)
à Regels en wetten die dit kaderen
Positieve rol à Emancipatie zwakke groepen, inperking private macht +
publieke macht
Kritiek op juridisering à Formalisme, kosten, administratieve lasten
à Roep om deregulering
1.3.3 Samenleving
Samenleving à Belang recht neemt toe
à Te bekijken vanuit extern perspectief naar interactie recht &
samenleving
à Vooral regelgeving & procesvoering
Overheid à Sterkere juridische greep op samenleving & alle verschillende
domeinen
Structurele verschijnselen:
Structurele verschijnselen à Toename van aantallen
Aantallen nemen toe bij:
 Juridische actoren
 Afgestudeerde juristen
 Rechtszaken
 Wettelijke regels
 Verzet tegen overheidsbeslissingen
 Regeldruk