Samenvatting Psychologie Studiemateriaal | Criminologie | VUB | 2025/2026 (geslaagd eerste zit)

PSYCHOLOGIE
Hoofdstuk 1: Geest, Gedrag, en Psychologie als
wetenschap
1.1 Wat is psychologie (en wat is het niet)?
Core concept:
Fundamenteel, is psychologie de wetenschap van gedrag en geestelijke
processen.
1.1.1 Achtergrond
 Psyche
 Grieks voor “geest”
 -ologie
 Studie gebied
 Betekenis: “studie van de geest” (gedrag ook mee in rekening brengen)
 Interne & externe mentale processen, observeerbare gedragingen
 Gebaseerd op objectieve & testbare wetenschappelijke
evidentie
Psychologie  Niet zuiver speculeren over menselijke aard
 Ook geen samenraapsel van volkswijsheid over mensen waarvan
‘iedereen’ weet dat het waar is
Pseudowetenschap:
Elke poging om fenomenen in de fysieke wereld te verklaren zonder
gebruik te maken van empirische observatie of een andere
wetenschappelijke methode (astrologie, toekomst voorspellen)
 Denk kritisch na over beweringen
1.1.2 Kritisch nadenken
Vragen:
 Wat is de bron?
 Relevant? betrouwbaar?
 Is de bewering redelijk of extreem?
 Extreem meestal niet bruikbaar
 Wat is het bewijsmateriaal?
 Kan de conclusie beïnvloed zijn door bias?
 Worden veel voorkomende denkfouten vermeden?
 Zij voor het oplossen van probleem verschillende invalshoeken
nodig?

,1.2 Wat doen psychologen?
Core concept:
Psychologie is een breed domein met vele specialisaties, onderverdeeld in
drie grote categorieën/groepen: experimentele psychologie, psychologie in
het onderwijs (docenten) en toegepaste psychologie.
1.2.1 Categorieën
Experimentele psychologen:
 Voeren meeste onderzoek op terrein van psychologie uit
 Kunnen in privébedrijf of voor overheid werken
Psychologie in het onderwijs:
 Geven vaak les aan hogeschool of universiteit
 Overlap met experimentele psychologen
Toegepaste psychologie:
 Gebruiken kennis van experimentele psychologen om problemen van
mensen op te lossen
 Aan hand van trainingen of therapieën mensen gaan helpen
 Kan in verschillende domeinen voorkomen
 Arbeid/organisatie (werkomgeving verbeteren)
 Forensisch (expertise verlenen aan rechtssystemen)
 Omgeving (milieu verbeteren door gedrag van mensen te sturen)
 Sport (atleten helpen prestaties verbeteren)
 School (problemen op vak van prestatie voorkomen)
 Klinisch/counseling (relatie & zingeving)
 Gerontologie (ouderen, onderzoek naar leeftijdsspecifieke
problemen)
1.2.2 Psychologie VS Psychiatrie
Psychologie:
 Breed studiegebied
 Master in psychologie
Psychiatrie:
 Medische specialisatie
 Eerst basisopleiding arts
 Specialisatie in behandeling mentale & gedragsproblemen
 Voorschrijven medicatie is mogelijk
1.3 Vanuit welke perspectieven werken hedendaagse
psychologen?
Core concept:
Het snel veranderende veld van de moderne psychologie wordt
gedomineerd door zes verschillende perspectieven: de biologische, de
cognitieve, de behavioristische, de gehele-persoon, de ontwikkeling, en de
socio-culturele invalshoek.

,1.4 Waar liggen de historische wortels van psychologie?
Core concept:
De moderne psychologie is ontstaan uit vele, dikwijls tegenstrijdige
tradities, zoals structuralisme, functionalisme, Gestalt psychologie,
behaviorisme, en psychoanalyse.
1.4.1 Zes moderne perspectieven van psychologie
Biologisch:
René Descartes (17de eeuw)  Scheiding tussen spirituele geest & fysieke
lichaam
 Leidt tot modern biologisch perspectief
 Ziet geest als product van hersenen & voegt lichaam & geest
weer samen
 Wortels in medische wetenschappen
Neurowetenschappen  Biologische psychologie, biologie & neurologie
hebben interesse voor processen in hersenen
 Evolutionaire psychologie ook (Darwin)




Cognitief:
Modern cognitief perspectief ontstaan door:
 Structuralisme (Wilhelm Wundt)
 Tracht basisstructuren van geest in gedachten te ontrafelen
 1879: eerste laboratorium voor experimentele psychologie
(Leipzig)
 Introspectie: elementen van bewustzijn vinden
 Functionalisme (William James) (reactie op structuralisme)
 Psychische processen best begrepen in termen van hun adaptieve
nut & functie
 Sluit aan bij Darwin: organismen passen zich aan aan hun
omgeving
 Gestaltpsychologie (reactie op structuralisme)

,  Interesse in hoe we “perceptuele gehelen” opbouwen
 Gehelen/gestalten zijn belangrijk
 Zo kan iets enkel begrepen worden




Behavioristisch:
Behaviorisme  Vond dat psychologie zich alleen bezig moet houden met
observeerbare gebeurtenissen
 Psychologie moet wetenschap van gedrag worden (tegen
structuralisme)
Aanhangers:
 Watson
 Experiment met witte laboratorium rat
 Aanleren om er bang van te zijn door het te koppelen aan
iets waar je al bang van bent
 Na een tijd vertoon je een reactie bij het zien van de
rat
 Skinner
 Skinnerbox
 Verandering van dierengedrag onderzoeken door klassieke
operante conditionering