Rechtsvergelijking - Nederland 3
3.1 Historisch kader
REPUBLIEK DER 7 VERENIGDE NEDERLANDEN (niet diep op ingegaan in les)
● Bestuurd door de Staten-Generaal.
➔ Vertegenwoordigers van verenigde gewesten: verregaande autonomie.
● In gewesten: rol voor stadhouder in dagelijks bestuur.
● Gouden eeuw: bloei van handel, kunst en wetenschap
➔ 17de eeuw, VOC.
➔ Nederlandse Republiek bouwde koloniaal imperium uit via handelsposten en
nederzettingen in o.a. Indonesië, Japan, Ghana, Brazilië enzovoort.
EINDE REPUBLIEK DER 7 VERENIGDE NEDERLANDEN (niet diep op ingegaan in les)
● Einde door verspreiding van revolutionair gedachtegoed door Franse legers in 1795.
● Politieke instabIele periode met regimewissels tot aan val Napoleon: Franse invloed bleef een
constante.
VERENIGD KONINKRIJK DER NEDERLANDEN (niet diep op ingegaan in les)
● Verenigd Koninkrijk Der Nederlanden kwam officieel met het congres van Wenen in 1815.
● Huis Oranje-Nassau (koninklijke familie) hersteld en werd hoofd van monarchie met
grondgebied hedendaags Nederland en België.
● 1830: Belgische revolutie en onafhankelijkheid, Noord en Zuid gingen uit elkaar. Koninkrijk
der nederlanden blijft over
KONINKRIJK DER NEDERLANDEN (niet diep op ingegaan in les)
● in 1944: Nederland als stichtend lid van Benelux als douane unie.
● Stichtend lid van EU en Navo.
● Koninkrijk der Nederlanden vandaag nog steeds overzeese gebieden: Aruba, Curaçao, Sint
Maarten, Nederland.
3.2 Staatsstructuur en rechtsbronnen
● Het koninkrijk der nederlanden samengesteld uit 4 autonome landen: basisdocument is
Statuut voor Koninkrijk der Nederlanden
1. Aruba
2. Curaçao
3. Sint Maarten
Selis L. 1
, 4. Nederland
NEDERLAND=GEDECENTRALISEERDE EENHEIDSSTAAT
● Nederland is een gedecentraliseerde eenheidsstaat waarbij deel bestuursbevoegdheid werd
verschoven naar twee niveaus van territoriale eenheden
● Nederland: naast centrale overheid, 12 provincies, meer dan 300 gemeenten
● Bijzonder: waterschappen! Vorm van functionele decentralisatie, bijzondere overheden die
specifieke bevoegdheid om alles betreffende water te regelen.
Nederlandse provincies Nederlandse gemeenten Nederlandse waterschappen
Bestuursbevoegdheden in Bestuursbevoegdheden van Bestuursbevoegdheden:
domeinen: ruimtelijke ordening gemeentelijk belang: verkeer regeling van waterhuishouding
en milieu, openbare werken, en vervoer, welzijn en in bepaald gebied.
infrastructuur, economie en stadsontwikkeling
cultuur
Wetgevend orgaan: Wetgevend orgaan: Wetgevend orgaan: algemeen
Provinciale staten gemeenteraad, rechtstreeks bestuur
verkozen
Uitvoerend orgaan: Uitvoerend orgaan: college Uitvoerend orgaan: college
gedeputeerde staten van burgemeester en van heemraden, verkozen door
wethouders het volk
Hoofd van uitvoerend Hoofd van uitvoerend Hoofd van uitvoerend
orgaan: commissaris van de orgaan: burgemeester orgaan: dijkgraaf, aangesteld
koning door centrale overheid
FORMELE RECHTSBRONNEN
Formele rechtsbronnen
1. Wetgeving
2. Verdragen
3. Rechtspraak
4. Gewoonte en algemene rechtsbeginselen
NEDERLANDSE GRONDWET
● Nederlandse grondwet: verankert belangrijkste regels inzake de organisatie van de staat.
➔ Legt herzieningsprocedure vast
● Eerste hoofdstuk Nederlandse grondwet: grondrechtenbescherming prominente rol
➔ Waarborgen autonomie van individu tegenover de overheid
➔ Vormen grondbeginselen van menselijke waardigheid
Selis L. 2
, ➔ Geven gestalte aan rechtsstaat door universele toepassing in Nederlandse
samenleving
● Artikel 94 van de Nederlandse grondwet: voorrang van internationale rechtsorde boven de
nationale rechtsorde
● Meeste grondrechten: klassieke grondrechten
➔ beogen garanties voor menselijke vrijheid door bevoegdheden van overheid
tegenover individu te beperken.
● MAAR, ook sociale grondrechten: inspanningsverbintenis.
➔ er wordt actief gestreefd naar de volle ontplooiing van de burgers via verschillende
voorzieningen:
➢ kwalitatieve medische verzorging,
➢ woon en werkgelegenheid,
➢ levensstandaard,
➢ sociale zekerheid,
➢ aangenaam leefmilieu
Nederlands College voor de Rechten van de Mens
● Taak: mensenrechten in de Nederlandse samenleving te beschermen, te bewaken en te
bevorderen.
● WANT: geen grondwettelijk hof!
WETGEVENDE MACHT
● Staten generaal (=nederlands parlement) is bicameraal samengesteld
● Leden van Staten generaal vertegenwoordigen het gehele Nederlandse volk
Eerste kamer ● Telt 75 zetels
● Verdeling o.b.v. verkiezingen georganiseerd onder leden
provinciale staten en kiescollege Caraïbisch Nederland.
● Geen initiatiefrecht of amenderingsrecht
● Kan enkel goedkeuren of afwijzen voor teksten van de tweede
kamer.
Tweede kamer ● Telt 150 zetels
● WEL initiatiefrecht.
● Verkozen voor periode van 4 jaar
● Rechtstreeks op landelijke lijsten verkozen
● Ratione materiae onbeperkt bevoegd
Monarch ● Loutere ceremoniële functie: parallel met België, wel sterkere
ceremoniële rol dan in België, bij ons komt de koning nog
tussen in regeringsvorming, hier NIET!
● Onschendbaar
● Staat formeel in voor bekrachtiging wetten.
Selis L. 3
, UITVOERENDE MACHT
● Uitvoerende macht ligt bij de regering :
➔ regering bestaande uit koning en ministers.
● Regeringsleider=minister president, Dick Schoof
➔ voorzitter van ministerraad, bij KB benoemd
● Kabinet=ministerraad + staatssecretarissen
➔ Wetgevend initiatief in Staten Generaal
● Ministers zijn verantwoording verschuldigd aan beide kamers voor alles wat uit hoofde van
regering komt.
● Publicatie na bekrachtiging in Staatsblad
WETGEVING AFKOMSTIG VAN UITVOERENDE MACHT
Algemene maatregelen van bestuur Regelgeving op initiatief van de uitvoerende macht
Beschikking Individuele bestuursbeslissingen, meer op niveau van
minister
Koninklijk besluit Iedere beslissing van de regering
Ministeriële regeling (niet veel in de Individuele ministers kunnen ook bevoegd zijn tot
les besproken) wetgeving: mits delegatie van formele wetgever of
regering
=materiële wetten uitgaande van een minister
Komt in Staatscourant
VERORDENINGEN
Wat is een verordening? Algemeen verbindende gedragsvoorschriften van
gedecentraliseerde besturen
Provincies Provinciale verordeningen
Gemeenten Gemeentelijke verordeningen
Waterschappen Waterschapsverordeningen
Delegatie verordenende bevoegdheid ● Grondwet laat formele wetgever en regering
aan openbare lichamen toe om bevoegdheden te delegeren aan
openbare lichamen.
● Onder bestuurlijk toezicht
● Nederlandse regering: kan alle besluiten van
lagere overheden en openbare lichamen
Selis L. 4
3.1 Historisch kader
REPUBLIEK DER 7 VERENIGDE NEDERLANDEN (niet diep op ingegaan in les)
● Bestuurd door de Staten-Generaal.
➔ Vertegenwoordigers van verenigde gewesten: verregaande autonomie.
● In gewesten: rol voor stadhouder in dagelijks bestuur.
● Gouden eeuw: bloei van handel, kunst en wetenschap
➔ 17de eeuw, VOC.
➔ Nederlandse Republiek bouwde koloniaal imperium uit via handelsposten en
nederzettingen in o.a. Indonesië, Japan, Ghana, Brazilië enzovoort.
EINDE REPUBLIEK DER 7 VERENIGDE NEDERLANDEN (niet diep op ingegaan in les)
● Einde door verspreiding van revolutionair gedachtegoed door Franse legers in 1795.
● Politieke instabIele periode met regimewissels tot aan val Napoleon: Franse invloed bleef een
constante.
VERENIGD KONINKRIJK DER NEDERLANDEN (niet diep op ingegaan in les)
● Verenigd Koninkrijk Der Nederlanden kwam officieel met het congres van Wenen in 1815.
● Huis Oranje-Nassau (koninklijke familie) hersteld en werd hoofd van monarchie met
grondgebied hedendaags Nederland en België.
● 1830: Belgische revolutie en onafhankelijkheid, Noord en Zuid gingen uit elkaar. Koninkrijk
der nederlanden blijft over
KONINKRIJK DER NEDERLANDEN (niet diep op ingegaan in les)
● in 1944: Nederland als stichtend lid van Benelux als douane unie.
● Stichtend lid van EU en Navo.
● Koninkrijk der Nederlanden vandaag nog steeds overzeese gebieden: Aruba, Curaçao, Sint
Maarten, Nederland.
3.2 Staatsstructuur en rechtsbronnen
● Het koninkrijk der nederlanden samengesteld uit 4 autonome landen: basisdocument is
Statuut voor Koninkrijk der Nederlanden
1. Aruba
2. Curaçao
3. Sint Maarten
Selis L. 1
, 4. Nederland
NEDERLAND=GEDECENTRALISEERDE EENHEIDSSTAAT
● Nederland is een gedecentraliseerde eenheidsstaat waarbij deel bestuursbevoegdheid werd
verschoven naar twee niveaus van territoriale eenheden
● Nederland: naast centrale overheid, 12 provincies, meer dan 300 gemeenten
● Bijzonder: waterschappen! Vorm van functionele decentralisatie, bijzondere overheden die
specifieke bevoegdheid om alles betreffende water te regelen.
Nederlandse provincies Nederlandse gemeenten Nederlandse waterschappen
Bestuursbevoegdheden in Bestuursbevoegdheden van Bestuursbevoegdheden:
domeinen: ruimtelijke ordening gemeentelijk belang: verkeer regeling van waterhuishouding
en milieu, openbare werken, en vervoer, welzijn en in bepaald gebied.
infrastructuur, economie en stadsontwikkeling
cultuur
Wetgevend orgaan: Wetgevend orgaan: Wetgevend orgaan: algemeen
Provinciale staten gemeenteraad, rechtstreeks bestuur
verkozen
Uitvoerend orgaan: Uitvoerend orgaan: college Uitvoerend orgaan: college
gedeputeerde staten van burgemeester en van heemraden, verkozen door
wethouders het volk
Hoofd van uitvoerend Hoofd van uitvoerend Hoofd van uitvoerend
orgaan: commissaris van de orgaan: burgemeester orgaan: dijkgraaf, aangesteld
koning door centrale overheid
FORMELE RECHTSBRONNEN
Formele rechtsbronnen
1. Wetgeving
2. Verdragen
3. Rechtspraak
4. Gewoonte en algemene rechtsbeginselen
NEDERLANDSE GRONDWET
● Nederlandse grondwet: verankert belangrijkste regels inzake de organisatie van de staat.
➔ Legt herzieningsprocedure vast
● Eerste hoofdstuk Nederlandse grondwet: grondrechtenbescherming prominente rol
➔ Waarborgen autonomie van individu tegenover de overheid
➔ Vormen grondbeginselen van menselijke waardigheid
Selis L. 2
, ➔ Geven gestalte aan rechtsstaat door universele toepassing in Nederlandse
samenleving
● Artikel 94 van de Nederlandse grondwet: voorrang van internationale rechtsorde boven de
nationale rechtsorde
● Meeste grondrechten: klassieke grondrechten
➔ beogen garanties voor menselijke vrijheid door bevoegdheden van overheid
tegenover individu te beperken.
● MAAR, ook sociale grondrechten: inspanningsverbintenis.
➔ er wordt actief gestreefd naar de volle ontplooiing van de burgers via verschillende
voorzieningen:
➢ kwalitatieve medische verzorging,
➢ woon en werkgelegenheid,
➢ levensstandaard,
➢ sociale zekerheid,
➢ aangenaam leefmilieu
Nederlands College voor de Rechten van de Mens
● Taak: mensenrechten in de Nederlandse samenleving te beschermen, te bewaken en te
bevorderen.
● WANT: geen grondwettelijk hof!
WETGEVENDE MACHT
● Staten generaal (=nederlands parlement) is bicameraal samengesteld
● Leden van Staten generaal vertegenwoordigen het gehele Nederlandse volk
Eerste kamer ● Telt 75 zetels
● Verdeling o.b.v. verkiezingen georganiseerd onder leden
provinciale staten en kiescollege Caraïbisch Nederland.
● Geen initiatiefrecht of amenderingsrecht
● Kan enkel goedkeuren of afwijzen voor teksten van de tweede
kamer.
Tweede kamer ● Telt 150 zetels
● WEL initiatiefrecht.
● Verkozen voor periode van 4 jaar
● Rechtstreeks op landelijke lijsten verkozen
● Ratione materiae onbeperkt bevoegd
Monarch ● Loutere ceremoniële functie: parallel met België, wel sterkere
ceremoniële rol dan in België, bij ons komt de koning nog
tussen in regeringsvorming, hier NIET!
● Onschendbaar
● Staat formeel in voor bekrachtiging wetten.
Selis L. 3
, UITVOERENDE MACHT
● Uitvoerende macht ligt bij de regering :
➔ regering bestaande uit koning en ministers.
● Regeringsleider=minister president, Dick Schoof
➔ voorzitter van ministerraad, bij KB benoemd
● Kabinet=ministerraad + staatssecretarissen
➔ Wetgevend initiatief in Staten Generaal
● Ministers zijn verantwoording verschuldigd aan beide kamers voor alles wat uit hoofde van
regering komt.
● Publicatie na bekrachtiging in Staatsblad
WETGEVING AFKOMSTIG VAN UITVOERENDE MACHT
Algemene maatregelen van bestuur Regelgeving op initiatief van de uitvoerende macht
Beschikking Individuele bestuursbeslissingen, meer op niveau van
minister
Koninklijk besluit Iedere beslissing van de regering
Ministeriële regeling (niet veel in de Individuele ministers kunnen ook bevoegd zijn tot
les besproken) wetgeving: mits delegatie van formele wetgever of
regering
=materiële wetten uitgaande van een minister
Komt in Staatscourant
VERORDENINGEN
Wat is een verordening? Algemeen verbindende gedragsvoorschriften van
gedecentraliseerde besturen
Provincies Provinciale verordeningen
Gemeenten Gemeentelijke verordeningen
Waterschappen Waterschapsverordeningen
Delegatie verordenende bevoegdheid ● Grondwet laat formele wetgever en regering
aan openbare lichamen toe om bevoegdheden te delegeren aan
openbare lichamen.
● Onder bestuurlijk toezicht
● Nederlandse regering: kan alle besluiten van
lagere overheden en openbare lichamen
Selis L. 4
