samenvatting Filosofie van de Pedagogische Wetenschappen | KULeuven | | Andreas de Block |

Inhoud
1. Wat is filosofie?.............................................................................................................. 8
Een definitie (van filosofie).......................................................................................... 8
1.1. Wat is filosofie? Een methode..................................................................................9
Wat zijn typische filosofische methodes?.....................................................................9
Enkele methodologische instrumenten.........................................................................10
Conceptuele analyse.................................................................................................. 11
Gedachtenexperimenten...........................................................................................12
Intuïtie....................................................................................................................... 12
1.2. Wat is filosofie? Een domein..................................................................................13
Wat is het domein?.................................................................................................... 13
Vaagheid van ‘onbeantwoordbaar’ en ‘fundamenteel’...............................................13
MC 1.......................................................................................................................... 14
1.3. Wat is filosofie? Filosofie is haar geschiedenis.......................................................14
Filosofie = geschiedenis van de filosofie....................................................................14
Geschiedenis van de filosofie.....................................................................................15
2. Waarom zo moeilijk?.................................................................................................... 15
3. Zin en Onzin van de filosofie........................................................................................16
Wat is filosofie? Een verzameling van deeldisciplines......................................................17
Metafysica..................................................................................................................... 18
Een onvolledige poging:.............................................................................................18
Logica........................................................................................................................... 19
Een volledige poging:.................................................................................................19
Epistemologie............................................................................................................... 20
Een onvolledige poging:.............................................................................................20
Moraalfilosofie (of ethiek)..............................................................................................20
Combinaties (v/d deeldisciplines)..................................................................................22
Wetenschapsfilosofie....................................................................................................... 22
Wetenschapsfilosofie: descriptief en normatief.............................................................22
MC 1................................................................................................................................. 23
2. Wetenschapsfilosofie................................................................................................... 23
Algemene wetenschapsfilosofie....................................................................................23
Specifieke wetenschapsfilosofie....................................................................................24
Kritisch over wetenschap.............................................................................................. 24
1.Kritiek is niet afbreken/vernietigen.........................................................................25
2.Meta-vragen over wetenschap worden vaak niet goed doordacht door
wetenschappers (contra Weinberg/Feynman)............................................................25

, 3.Wetenschap en filosofie hebben vaak een gemeenschappelijk verleden:...............26
4.Soms gaat het fout in wetenschap (replicatiecrisis)................................................26
Filosofie v/d wetenschap of filosofie voor/in de wetenschap.........................................27
Filosofie v/d pedagogische wetenschappen....................................................................27
Wat is pedagogie?......................................................................................................... 27
Deels geesteswetenschappen….................................................................................28
… en deels gedragswetenschap................................................................................28
Pedagogische wetenschappen: verbonden met praktijken........................................29
MC2.................................................................................................................................. 29
inleiding........................................................................................................................... 29
Geest en de zoektocht naar de mens...............................................................................30
Descartes’ schaduw......................................................................................................... 31
Moderne wijsbegeerte................................................................................................... 31
Descartes: op zoek naar een eerste zekerheid.............................................................32
Cogito........................................................................................................................... 33
Na afbreken komt opbouwen........................................................................................33
Dualisme van Descartes...............................................................................................35
‘Ik’ behoort tot een substantie!..................................................................................36
MC1.................................................................................................................................. 36
Een materiële geest?....................................................................................................... 36
Problemen met Descartes’ dualisme (1)....................................................................36
Problemen met Descartes’ dualisme (2)....................................................................37
Problemen met Descartes’ dualisme (3)....................................................................37
Dus fysicalisme?........................................................................................................... 38
Twee versies.............................................................................................................. 38
MC2.................................................................................................................................. 43
Aangeboren of verworven................................................................................................43
Menswetenschappen ....................................................................................................... 44
Wolfskinderen.................................................................................................................. 44
Psammeticus................................................................................................................. 45
Kasper Hauser............................................................................................................... 46
Victor van Aveyron ....................................................................................................... 46
Genie, een modern wolfskind........................................................................................46
Waarom interesse?...................................................................................................... 47
Waarom zijn resultaten van onderzoek wetenschappelijk betwistbaar?........................47
Hoe zinvol is de vraag?.................................................................................................... 48
Zinloze vraag................................................................................................................ 48
Interactie-consensus (1)................................................................................................ 48

, Interactie-consensus (2)................................................................................................ 49
MC1.................................................................................................................................. 49
Dobzahansky................................................................................................................ 49
Juiste vraag: niet ‘nurture’/’nature’..................................................................................49
Sociaal leren (1)............................................................................................................ 50
Sociaal leren (2)............................................................................................................ 50
aangeboren................................................................................................................... 51
Probleem 1: sommige invullingen van ‘aangeboren’ sluiten ‘aangeleerd’ niet uit........52
Probleem 2: ‘verschillende invullingen van ‘aangeboren’ impliceren elkaar niet (altijd)
..................................................................................................................................... 53
De ethische inzet v/h debat............................................................................................. 53
Grote interesse in thema.............................................................................................. 54
Is het natuurlijke ook onveranderlijk.............................................................................54
Is het aangeleerde ook veranderlijk?............................................................................54
Nuances........................................................................................................................ 55
Volkswijsheid?............................................................................................................... 55
Filosofische wijsheid?.................................................................................................... 55
Probleem: de naturalistische drogreden.......................................................................56
MC2.................................................................................................................................. 56
Aflijnen (=definiëren)....................................................................................................... 57
Het demarcatieprobleem..............................................................................................57
Enkele voorbeelden................................................................................................... 58
Drie problematische oplossingen (1/3)..........................................................................58
Drie problematische oplossingen (2/3)..........................................................................59
Drie problematische oplossingen( 3/3)..........................................................................59
Popper: zoeken naar weerlegging....................................................................................60
Karl Popper................................................................................................................... 60
Veel waarheid in pseudo-wetenschap: Popper en Freud...............................................61
Probleem met verificatie............................................................................................... 61
Popper en Einstein........................................................................................................ 61
Falsifieerbaarheid!!!...................................................................................................... 62
Evolutie van wetenschap.............................................................................................. 63
Enkele problemen met Poppers criterium....................................................................64
Grootste probleem met Poppers criterium: legitieme uitwegen na falsificatie..............64
MC 1:................................................................................................................................ 65
Paradigma’s en revoluties................................................................................................65
Thomas Kuhn................................................................................................................ 65
Normale wetenschap.................................................................................................66

, Pseudowetenschap.................................................................................................... 68
De menswetenschappen............................................................................................... 68
Fysica als prototype van wetenschap........................................................................68
Menswetenschappen: pre-paradigmatisch.................................................................69
MC2.................................................................................................................................. 69
Wetenschap ≠ wetenschap........................................................................................ 70
Verschillende wetenschappen....................................................................................70
1.Verstehen of erklären.................................................................................................... 71
Geesteswetenschappen vs. Natuurwetenschappen......................................................71
Voorbeeld: voedseltaboes (bv. varkensvlees)............................................................72
Voorbeeld: hanengevechten op Bali..........................................................................73
‘Thick descriptions’ en ‘verhalend’................................................................................73
Niet exclusief............................................................................................................. 73
Niet objectief?............................................................................................................ 74
Succes van het verklaren.................................................................................................74
No miracles argument................................................................................................... 74
Antirealisten en sceptici................................................................................................75
MC1:................................................................................................................................. 75
Het probleem van inductie............................................................................................... 75
Twee manieren van redeneren.....................................................................................75
Meer over inductie (1)................................................................................................76
Meer over inductie (2)................................................................................................77
Meer over inductie (3)................................................................................................78
Onderdeterminering van theorie door observaties.......................................................78
Feiten en wetenschap...................................................................................................... 79
Weg v/h naïeve beeld................................................................................................... 79
Theoriegeladenheid van observaties.........................................................................80
Relativeer relativiteit.................................................................................................81
Pessimistische meta-inductie........................................................................................... 81
Meta.............................................................................................................................. 81
Pessimisme................................................................................................................... 82
MC2:................................................................................................................................. 82
Recente krantenkoppen................................................................................................82
COI................................................................................................................................ 83
0.Hoe werkt wetenschap.................................................................................................. 83
Hoe werken ze(wetenschappers) echt? (‘A day in the life’)...........................................84
Waarom nadruk op belang van ‘the nature of science’.................................................85
I.Objectiviteit en waarden................................................................................................86

, Recente ontwikkelingen................................................................................................86
Objectiviteit.................................................................................................................. 86
Is objectiviteit een waarde?.......................................................................................87
Waardenvrijheid en objectiviteit...................................................................................87
Vooringenomenheid en wetenschap.............................................................................88
II.Waarden, ontdekking en verantwoording......................................................................89
Wat we onderzoeken.................................................................................................... 89
Hoe we onderzoeken..................................................................................................... 89
Inzet/gebruik van wetenschappelijke resultaten...........................................................90
Objectief en toch waardengeladen................................................................................90
Objectiviteit als onpartijdigheid....................................................................................91
MC1:................................................................................................................................. 91
III.Inductief risico.............................................................................................................. 91
Wetenschappers zijn mensen.......................................................................................91
Probleem van inductie.................................................................................................. 92
Inductief risico.............................................................................................................. 93
Voorbeeld van individueel onderzoek...........................................................................93
Voorbeeld van wetenschappelijk onderzoek................................................................94
Oplossingen?................................................................................................................. 94
MC2:................................................................................................................................. 95
Fraude en slechte wetenschap......................................................................................96
Slechte wetenschap omwille van slechte invloed van waarden....................................97
1.Achtergrond.................................................................................................................. 97
Onhoudbaarheid v/h waardenvrije ideaal......................................................................97
Slechte waarden........................................................................................................... 98
Centrale stellingen les..................................................................................................98
2.belangenconflicten........................................................................................................ 99
Medische wetenschap................................................................................................... 99
Is dat wantrouwen rationeel....................................................................................100
Waarom epistemisch problematisch? (1/2)............................................................100
Waarom epistemisch problematisch (2/2)................................................................100
Mechanismen van vertekening................................................................................101
OPLOSSING: Transparantie?.....................................................................................102
MC1: Waarom is transparantie over COI geen wonderoplossing?..................................102
3.Industriële of institutionele selectie............................................................................102
Epistemische engelen................................................................................................. 102
Industriële selectie...................................................................................................... 103
Niet enkel bij industriële financier!..........................................................................103

, Institutionele selectie.................................................................................................. 103
4.Wat we denken bepaalt wat we vinden (en wat we aanvaarden)................................104
Mensen zijn gehecht aan hun ideeën..........................................................................104
Ook bij wetenschappers.............................................................................................. 104
Meningen rond waardegeladen thema’s.....................................................................105
Van Merton tot Mandeville.............................................................................................105
Robert merton............................................................................................................. 105
Onpartijdigheid als ideaal (heeft in els overgeslagen).............................................106
Maar: Mandeville......................................................................................................... 106
Toepassing: ‘adversial collaborations’.....................................................................107
MC2: Wat betekent de toepassing van Mandeville op de verhouding tss wetenschap en
waarden?....................................................................................................................... 107
Wat zijn normen?........................................................................................................... 108
Morele normen............................................................................................................ 109
Medisch normale en abnormale.....................................................................................110
Natuurlijk/onnatuurlijk en normaal/abnormaal?..........................................................110
Normaal als wenselijk (normativisme)........................................................................111
Normativisme naar een hoger niveau.........................................................................111
Naturalisme................................................................................................................ 112
Het statisch naturalisme.............................................................................................112
Naturalistisch alternatief: voorbij de statistiek............................................................114
Ziekte als disfunctie.................................................................................................... 115
Hybridisme: ziekte als schadelijk disfunctie................................................................115
Problemen met wakefields visie..................................................................................116
MC1................................................................................................................................ 116
Medicaliseren en pathologiseren....................................................................................116
maatschappijkritiek..................................................................................................... 117
Geneeskunde die niet geneest....................................................................................117
Voorbeeld: sovjet psychiatrie...................................................................................118
Medicalisering: 2 betekenissen...................................................................................118
Twee ingrepen die leiden tot pathologisering.............................................................119
Voor- en nadelen..................................................................................................... 119
Waarom wenselijk?..................................................................................................119
Waarom onwenselijk?.............................................................................................. 120
MC2................................................................................................................................ 120
X is een sociale constructie......................................................................................... 121
‘Wetenschap is een sociale constructie’.........................................................................122
Realisten vs sociaal-constructivisme...........................................................................122

, Wetenschap als een sociale constructie......................................................................123
Implicatie................................................................................................................. 123
Natuurlijke en andere soorten........................................................................................124
Racisme en seksisme..................................................................................................124
Natuurlijke soort......................................................................................................... 125
Kripke-Putnam visie op natuurlijke soorten..............................................................125
Boyds visie op natuurlijke soorten...........................................................................126
MC1................................................................................................................................ 127
Arbitraire soorten........................................................................................................ 127
Sociale soort............................................................................................................... 128
‘C is een sociale constructie’ (Volgens Hacking)......................................................129
Interactive kinds............................................................................................................ 130
Sociale soorten zijn interactieve soorten.....................................................................131
Voorbeeld: ADHD (voorbeeld v/d prof).....................................................................131
Voorbeeld MPS (Hacking)......................................................................................... 132
Voorbeeld: het kind (1/3)......................................................................................... 132
Voorbeeld: het kind (2/3)......................................................................................... 133
Voorbeeld: het kind (3/3)......................................................................................... 133
MC2................................................................................................................................ 134




P0R46A - FILOSOFIE VAN DE PEDAGOGISCHE WETENSCHAPPEN
COLLEGE 1: FILOSOFIE VAN DE PEDAGOGISCHE
WETENSCHAPPEN: INLEIDING
 Wat is de menselijke geest?
 Wat is cultuur?
 Wat onderscheidt wetenschap van niet-wetenschap?

,  Moeten wetenschappers hun onderzoek laten bepalen door wat niet-
wetenschappers willen?
 Is er een duidelijk onderscheid tussen gezond en gestoord gedrag?
=> Veel vragen die heel verschillend zijn, maar toch gaan we ze allemaal
behandelen binnen filosofie. En straffer nog filosofie gaat ons wijsmaken dat ze
allemaal iets met elkaar te maken hebben.

Wat ze gemeenschappelijk hebben: Het zijn filosofische vragen die relevant zijn
voor pedagogische wetenschappen.
p.1: filosoferen= je distantieert je van datgene waarover je denkt

1. WAT IS FILOSOFIE?


EEN DEFINITIE (VAN FILOSOFIE)

 Etymologie: af-bakenen, af-grenzen, wat valt binnen de grenzen en wat
buiten
 Definitie: de – fini(einde/grenzen)
 Als je in woordenboek zoekt naar definitie. Is het een definitie die
een diep inzicht geeft van het gene wat gedefinieerd wordt.
 Typisch voor intensionele definities-> waar wij naar opzoek zijn in de
filosofie, wiskunde,… (itt extensionele definities)
- Intensionele definitie: geven van betekenis van een verzameling.
Vb. Alle mensen die zich in het auditorium bevinden.
- Extensionele definitie: je somt alle elementen van die verzameling op,
geeft extensie aan, geeft elementen aan die er toe horen.
Vb. alle individuen opgesomd die zich hier in auditorium bevinden
 Wat doet zo’n intensionele definitie? Je geeft alle kenmerken of
eigenschappen die te vinden zijn bij alle filosofen/filosofieën en uitsluitend
bij filosofen/filosofieën.
- probeert kenmerken en eigenschappen te geven die aanwezig zijn bij
alles wat we filosofisch noemen en afwezig bij alles wat niet filosofisch
is. Dus uitsluitend bij filosofie.
 Wat is filosofie? = op grond waarvan noemen we iets (een boek, een
theorie, …) filosofie/filosofisch?


p.3: Een definitie van filosofie probeert te verduidelijken wat het uniek karakter
ervan is, zowel in inhoud als in aanpak.
p.3 De kernvraag bij deze zoektocht blijft: op grond waarvan noemen we iets
filosofie/filosofisch?
Ambrose Bierce (Amerikaanse satiricus) omschreef filosofie als: een stelsel van
heel veel wegen die van nergens naar niets leiden. -> belangrijk punt dat die
duidelijk maakt: veel filosofen houden zich bezig met onmogelijke vragen, geen
vragen waar éénduidig antwoord op mogelijk is. -> In die zin is de vraag Wat is
filosofie? Typisch filosofisch, want ‘onmogelijk’ vraag.

,Enige consensus al si dat filosofie geen wetenschap en geen religie is.
Nigel Warburton (Britse filosoof): “philosophy is an unusual subject in that its
practitioners don’t agree what it’s about.”


W.Sellars
 Filosofie= Poging om begrip te krijgen op dingen in de breeds
mogelijke zin van het woord en hoe de dingen samenhangen in de
breeds mogelijke zin in de term.
 Dit geldt voor alles.
 Dus dit kan niet waar zijn. Het kan niet dat wiskunde studeren hetzelfde is
als aardrijkskunde.
 DUS we hebben preciezere definitie nodig.


1.1. WAT IS FILOSOFIE? EEN METHODE

Wat maakt iets een bepaalde discipline -> de inzet van bepaalde methodes. Vb.
observatie, experimenten,…




WAT ZIJN TYPISCHE FILOSOFISCHE METHODES?

Alfred North Whitehead (1861-1947)
 Eigen aan filosofie is de basisattitude, daar begint
filosofie mee. Die attitude maakt filosofie tot
filosofie.
 Hij zegt: We zijn verwonderd over de dingen en die verwondering blijft
hangen/sluimeren doorheen de hele activiteit tot op het einde. Dus
verwondering is de basisattitude die filosofie tot filosofie maakt.


Louis C.K. (1967-)
 Kinderen lijken de hele tijd verwonderd te
zijn. Dus je kan zeggen van ja kinderen
kunnen niet allemaal filosofen zijn dan zou
de term te veel voorkomen. Als je kast
opentrekt je verwacht dat er kous in zit en
er ligt hond is dan ben je verwonderd, maar
dat is niet echt een filosofische vraag.
Bovendien zit die verwondering ook in veel andere disciplines.
 DUS blijkt geen goede definitie.

,  Dus: verwondering. Anderen vertwijfeling: Schopenhauer, Kierkegaard
 Vertwijfeling bij de meeste mensen op sommige momenten in het leven.
 Filosofie begint bij de vertwijfeling: dus op ogenblik dat je gevoel hebt dat
de zaken niet meer werken en dat je geplaatst wordt voor een bepaalde
keuze. Je kan niet in routine verder gaan de gewone wereld verliest
vanzelfsprekendheid. En dat je daardoor bepaalde keuzes zal moeten
maken. (Het masker wordt van de realiteit weggetrokken en daar onder
staat de echte wereld je aan te staren.)
 De meeste mensen ervaren die vertwijfeling. Vb. echt slecht nieuws,
relatie breuk, iets dat niet lukt dan voel je grond onder je bestaan
wegschuiven, maar betekent niet dat we op dat moment filosofisch
worden dus meer nodig dan die vertwijfeling


René Descartes (1596-1650)
Kritisch denken
 Filosofie is kritisch denken
 Voorbeeld: Descartes’ twijfel
- René Descartes die zegt: We moeten betwijfelen
wat de autoriteiten ons zeggen. Dat gaat dan over
religie, wereld, zintuigen, de autoriteit van
lesgevers enzovoort. Niet zomaar aanvaarden wat
op het eerste gezicht juist lijkt. Dat ga je
betwijfelen.

- Probleem is dat zelfs Descartes op een bepaald ogenblik stopt met
twijfelen en op dat moment een andere methode inzet namelijk de
wiskundige methode dus het is niet enkel twijfel, maar ook een
centrale methode.

 Maar:
- filosofie is niet enkel kritisch
- In de mate dat kritiek toch heel filosofie kenmerkt, is de attitude toch
niet uniek voor filosofen -> Kritiek is heel algemeen in de wetenschap.
Wetenschap is eigenlijk georganiseerde kritiek. Dus niet enkel de
filosofie is kritisch ook geografie, scheikunde,… allemaal kritisch.
 Ook dat is niet voldoende definiërend.


ENKELE METHODOLOGISCHE INSTRUMENTEN

Wat we net zagen zijn grondhoudingen. Grondhoudingen zijn geen echte
methodes(zeggen sommigen)
De weg waarlangs je tot een bepaald doel komt. Vb. vertwijfeling, verwondering
is veel te breed als methode. Als we het hebben over methode gaat het over een
concreet instrument.
Wat maakt filosofie tot filosofie?