Samenvatting Cheat Sheet Nierfysiologie | Systeemfysiologie | KU Leuven | 2026/27

Deze "cheat sheet" voor Nierfysiologie (Systeemfysiologie, KU Leuven) biedt een compacte samenvatting van de volledige leerstof met focus op de concepten, formules, afkortingen en fysiologische mechanismen die het meest relevant zijn voor het examen. De nadruk ligt op het begrijpen van de fundamentele principes achter glomerulaire filtratie, tubulair transport, water- en elektrolytenhomeostase, zuur-base-evenwicht en de hormonale regulatie van de nierfunctie. De samenvatting behandelt de belangrijkste onderwerpen uit de cursus, waaronder de functionele anatomie van het nefron, de filtratiebarrière, de principes van glomerulaire filtratie (GFR), renale plasmaflow (RPF), filtratiefractie (FF) en de toepassing van klaring (clearance) voor het bepalen van nierfunctie. Daarnaast komen ook de verschillende componenten van de filtratiebarrière, de regulatie van de GFR via het myogene mechanisme en de tubuloglomerulaire feedback, evenals de rol van de macula densa en het juxtaglomerulaire apparaat uitgebreid aan bod. Verder bevat de cheat sheet een overzicht van het tubulaire transport langs het volledige nefron, inclusief de belangrijkste transporters en kanalen zoals NHE3, NKCC2, NCC, ENaC, ROMK, TRPV5 en aquaporines. Ook de segmentspecifieke functies van de proximale tubulus, lis van Henle, distale tubulus en verzamelbuis worden samengevat, met bijzondere aandacht voor natrium-, kalium-, calcium-, glucose- en watertransport. De belangrijkste diuretica (acetazolamide, lisdiuretica, thiaziden, amiloride en spironolacton) worden gekoppeld aan hun specifieke aangrijpingspunt in het nefron. Daarnaast behandelt de samenvatting de regulatie van de water- en zoutbalans, inclusief de rol van ADH (vasopressine), aquaporine-2, osmoreceptoren, volumereceptoren en de mechanismen van tegenstroommultiplicatie en tegenstroomuitwisseling die verantwoordelijk zijn voor de concentratie van urine. Ook de hormonale controle van extracellulair volume en bloeddruk komt uitgebreid aan bod, met bijzondere aandacht voor het renine-angiotensine-aldosteronsysteem (RAAS), angiotensine II, aldosteron, ANP en de interactie tussen deze systemen. Ten slotte bevat de cheat sheet een overzicht van het zuur-base-evenwicht, inclusief de Henderson-Hasselbalchvergelijking, de reabsorptie van bicarbonaat, de excretie van waterstofionen, de rol van carbonic anhydrase, titreerbare zuren, ammoniagenese en het NH₃/NH₄⁺-buffersysteem. Ook de belangrijkste klinisch relevante aandoeningen en examenvragen worden samengevat, waaronder Bartter-syndroom, Gitelman-syndroom, Fanconi-syndroom, renale tubulaire acidose, pseudohypoaldosteronisme, nefrotisch syndroom en Alport-syndroom. Deze cheat sheet is specifiek opgesteld als laatste-herhalingsdocument vlak vóór het examen. Daarom bevat ze uitsluitend de belangrijkste definities, formules, afkortingen, transporters, hormonale systemen, ziektebeelden en examengevoelige concepten die je moet kunnen herkennen, uitleggen, interpreteren of toepassen. Minder essentiële details werden bewust weggelaten om een zo efficiënt mogelijk overzicht te creëren waarmee je de volledige nierfysiologie snel kunt opfrissen in de dagen of uren voor het examen.