Neuropsychologie aantekeningen
Week 1
Hoorcollege 1. Zenuwstelsel.
Organisatie zenuwstelsel
Central nervous system: Omsloten door bot (brein: schedel, ruggenmerg: wervelkolom)
Peripheral nervous system: (ook) buiten de botten.
→ Kan je opdelen in autonome en somatische zenuwstelsel.
Somatic nervous system:
- willekeurig, je hebt controle/wil erover
- perifere zenuwen → interactie lichaam/buitenwereld mogelijk maken
- zintuiglijke waarneming: zintuigelijke prikkels van zintuigen naar brein
- motoriek (aansturing/commando’ s vanuit brein naar de spieren)
Autonomic nervous system:
- onwillekeurig, regelt zichzelf/zelfsturend
- bestuurt o.a. klieren en de gladde spieren van organen (zoals hart en darmen)
↓ o.a.
- vitale levensfuncties (o.a. hartslag, bloeddruk ademhaling)
- spijsvertering & stofwisseling
- verbranding/ energiehuishouding
- slaap-waakritme
- temperatuurregeling, zweten
Sympathetic division: activiteit / fight / flight (zoals bij stress)
Parasympathetic division: herstel, rust & energiebehoud (rest & digest)
,Spijsvertering, stofwisseling en verbranding
Spijsvertering:
→ Verteren van voedsel tot bruikbare, door het lichaam opneembare, bouwstenen (zoals
koolhydraten en eiwitten)
Stofwisseling (metabolisme):
→ Het bewerken en omvormen van deze bruikbare voedingsstoffen (bv koolhydraten in
glucose, of glucose in glycogeen)
Verbranding:
- Met behulp van zuurstof voedingsstoffen omzetten in energie, nodig voor fysieke
actie/inspanningen (spieractiviteit), mentale inspanning (!), vitale functies als hartslag
en ademhaling, spijsvertering & stofwisseling, lichaamstemperatuur, biochemische
celprocessen zoals synthese (aanmaken) en transport van stoffen, etc.
- Glucose kan of worden verbrand of opgeslagen, afhankelijk van je energiebehoefte:
Veel -> sympathisch deel autonome ZS (verbranding) ->....
Weinig -> parasympathisch deel autonome ZS (opslag) ->.....
Sympathisch deel: Met behulp van zuurstof glucose omzetten in energie, bijvoorbeeld
nodig om lichaam in paraatheid/actie te brengen.
- glucose is de snelste energieleverancier
- Spieractiviteit ↑, hartslag ↑, contractiekracht ↑, bloeddruk ↑, ademhaling ↑,
zweetklieren ↑, vernauwing bloedvaten, alertheid ↑/ arousal ↑ /, spijsvertering ↓
- bloedvaten worden vernauwd → bloeddruk omhoog
- Hierdoor ontstaat de fight/flight modus, in beide gevallen veel energie nodig
Het kan zowel hormonaal of neuronaal worden geactiveerd!
- Neuronaal: Betrokken neurotransmitters: (overdracht/signaalstoffen die in de
hersenen worden gebruikt.) → acetylcholine en noradrenaline
- Hormonaal: Via het brein wordt het hypothalamus-hypofyse- bijnier-systeem
(HPA-as) aangezet om adrenaline aan te gaan maken. Dit speelt een belangrijke rol
bij het actief worden van het sympatische deel van de autonomie ZS. Dit gaat dus via
het bloed.
Parasympathisch deel: Wordt beschikbaar als het lichaam tot rust kan komen.
→ Spijsvertering omhoog, reparatiewerkzaamheden omhoog enzovoort.
Dit kan als er meer glucose beschikbaar is dan dat er nodig is voor energie. Dan kan
glucose worden opgeslagen.
- bijvoorbeeld als glycogeen in lever- en spiercellen, als eiwitten in spierweefsel, of als
vet (zuren) in vetcellen. → Hier zit een bovengrens aan! Bij te veel wordt het
omgezet in vetcellen.
→ De omzetting gebeurt onder invloed van het hormoon insuline, dit zorgt ervoor dat
de bloedsuikerspiegel naar beneden gaat, de omzetting vindt plaats.
Ook dit deels hormonaal (insuline), maar ook neuronaal:
- Parasympathische neurale activatie (o.a. via de neurotransmitter acetylcholine) →
o.a. hartslag ↓, vaatverwijding, activiteit maag-darmkanaal ↑
Nervus vagus: regulatie vanuit hersenstam. De dominante zenuw die ontspringt in de
hersenstam en een rol speelt bij activatie van het parasympathische deel van ZS.
,Perifere zenuwstelsel (somatisch als autonoom). Ruggenmerg & hersenzenuwen.
Ruggenmerg zenuwen (spinale zenuwen): via het ruggenmerg uit en in ZS treden.
- 31 paar (een voor de R- en een voor de L-kant van lichaam)
- Zenuwen die via het ruggenmerg UIT- en IN het CZS treden
- UIT: Efferente zenuwen die prikkels vervoeren van de hersenen naar het
lichaam. Meerdere vormen:
● Naar spieren→ motorische zenuwen
● Naar organen en klieren → autonoom efferent
- IN: Afferente zenuwen die prikkels aanvoeren vanuit het lichaam naar de
hersenen. Meerdere vormen:
● Zintuiglijke Informatie → sensorische (afferente) zenuwen
○ Exteroceptieve prikkels vanuit buitenwereld (bv tast, druk, pijn,
temperatuur)
○ Interoceptieve prikkels van binnenuit het lichaam (bv. posities/
beweging/ houding/ balans van lichaam/ ledematen/
gewrichten/ spieren/ ...)
● Informatie uit organen (hart, darmen, etc) → viscerale afferente
zenuwen
Hersenzenuwen (craniale zenuwen of kopzenuwen): via het hoofd uit en in ZS treden.
- 12 paar (één voor R- en één voor L-kant van het hoofd)
- Zenuwen die niet via het ruggenmerg maar via het hoofd UIT- en IN het CZS treden
- UIT: Efferente zenuwen die prikkels vervoeren VANUIT de hersenen
● naar spieren in het hoofd → motorische zenuwen
● naar klieren in het hoofd → autonoom efferent
● naar organen in borst- en buikholte (via de nervus vagus) →
autonoom efferent (parasympatisch)
- IN: Afferente zenuwen die prikkels aanvoeren NAAR de hersenen
● Zintuiglijke informatie uit het hoofd (ogen/oren/neus/tong/huid) →
sensorische (afferente) zenuwen
● Informatie uit organen in borst- en buikholte → → viscerale afferente
vezels (via de nervus vagus)
- De nervus vagus = tiende hersenzenuw die ook (ver) buiten het hoofd werkt
● Wordt "zwervende zenuw" genoemd omdat hij, in tegenstelling tot
andere hersenzenuwen, een lange weg aflegt naar/van de borst- en
buikholte (via de hals)
● Innerveert o.a. hart, longen en maag/darmen
● Belangrijkste parasympathische zenuw
● Het is een hersenzenuw, want hij ontspringt in het brein, maar werkt
wel buiten het hoofd.
, Structuur van de hersenen (neuroanatomie)
Bouwstenen van de hersenen: twee typen cellen:
1. Neuronen: de informatieverwerkers, deze doen het echte werk.
2. Gliacellen: ondersteunende dienst, die steun bieden en voeding aanleveren enz
Het gaat niet om het aantal neuronen in het brein, maar meer om de complexe verbindingen.
Neuronen:
● Functie: signalen ontvangen, verwerken/integreren en vervoeren en doorgeven
● ±100-120 miljard (NB max aantal rond 6 de jaar!)
● Neuron ontvangt input van en stuurt output naar duizenden andere neuronen (30
keer per seconde per contactpunt) ->.......
● 10.000 (input) X 10.000 (output) X 30≈ 3 miljard signaaloverdrachten per seconde
(per actief neuron)!
● “Tezamen kunnen neuronen zo’n 2,6 miljoen gigabyte aan informatie bevatte (≈
45.000 keer zoveel als op de IPhone X ≈ 1000 grote bibliotheken” (maar let op: er is
geen limiet op opslagcapaciteit; ons geheugen ≠ ladenkast!)
● Het geheim van het (bewuste, intelligente, creatieve, talige, etc.) brein? Hoe schept
het brein orde in zijn eigen ‘chaos’? -> Netwerken!!
= de sleutel tot het begrijpen van het begrijpen van het brein
Structuur
- Dendrieten / spines
- Cellichaam / axonheuvel
- Axon → collateralen → Terminale
eindvoet
Terminale eindvoet maken contact met een
dendrietische spine (uitstulping). Deze plek wordt
synaps genoemd: een contactpunt waar
informatie van een neuron wordt doorgegeven
aan het andere neuron.
Zenuw = Een zenuw is niks anders dan een grote
verzameling van axonen die gezamenlijk bij
elkaar gaan liggen en eenzelfde route afleggen in
het perifere zenuwstelsel (BUITEN de botten).
Tractus = Zo'n zelfde grote bundel axonen
genoemd BINNEN het centrale zenuwstelsel
wordt een tractus genoemd.
Week 1
Hoorcollege 1. Zenuwstelsel.
Organisatie zenuwstelsel
Central nervous system: Omsloten door bot (brein: schedel, ruggenmerg: wervelkolom)
Peripheral nervous system: (ook) buiten de botten.
→ Kan je opdelen in autonome en somatische zenuwstelsel.
Somatic nervous system:
- willekeurig, je hebt controle/wil erover
- perifere zenuwen → interactie lichaam/buitenwereld mogelijk maken
- zintuiglijke waarneming: zintuigelijke prikkels van zintuigen naar brein
- motoriek (aansturing/commando’ s vanuit brein naar de spieren)
Autonomic nervous system:
- onwillekeurig, regelt zichzelf/zelfsturend
- bestuurt o.a. klieren en de gladde spieren van organen (zoals hart en darmen)
↓ o.a.
- vitale levensfuncties (o.a. hartslag, bloeddruk ademhaling)
- spijsvertering & stofwisseling
- verbranding/ energiehuishouding
- slaap-waakritme
- temperatuurregeling, zweten
Sympathetic division: activiteit / fight / flight (zoals bij stress)
Parasympathetic division: herstel, rust & energiebehoud (rest & digest)
,Spijsvertering, stofwisseling en verbranding
Spijsvertering:
→ Verteren van voedsel tot bruikbare, door het lichaam opneembare, bouwstenen (zoals
koolhydraten en eiwitten)
Stofwisseling (metabolisme):
→ Het bewerken en omvormen van deze bruikbare voedingsstoffen (bv koolhydraten in
glucose, of glucose in glycogeen)
Verbranding:
- Met behulp van zuurstof voedingsstoffen omzetten in energie, nodig voor fysieke
actie/inspanningen (spieractiviteit), mentale inspanning (!), vitale functies als hartslag
en ademhaling, spijsvertering & stofwisseling, lichaamstemperatuur, biochemische
celprocessen zoals synthese (aanmaken) en transport van stoffen, etc.
- Glucose kan of worden verbrand of opgeslagen, afhankelijk van je energiebehoefte:
Veel -> sympathisch deel autonome ZS (verbranding) ->....
Weinig -> parasympathisch deel autonome ZS (opslag) ->.....
Sympathisch deel: Met behulp van zuurstof glucose omzetten in energie, bijvoorbeeld
nodig om lichaam in paraatheid/actie te brengen.
- glucose is de snelste energieleverancier
- Spieractiviteit ↑, hartslag ↑, contractiekracht ↑, bloeddruk ↑, ademhaling ↑,
zweetklieren ↑, vernauwing bloedvaten, alertheid ↑/ arousal ↑ /, spijsvertering ↓
- bloedvaten worden vernauwd → bloeddruk omhoog
- Hierdoor ontstaat de fight/flight modus, in beide gevallen veel energie nodig
Het kan zowel hormonaal of neuronaal worden geactiveerd!
- Neuronaal: Betrokken neurotransmitters: (overdracht/signaalstoffen die in de
hersenen worden gebruikt.) → acetylcholine en noradrenaline
- Hormonaal: Via het brein wordt het hypothalamus-hypofyse- bijnier-systeem
(HPA-as) aangezet om adrenaline aan te gaan maken. Dit speelt een belangrijke rol
bij het actief worden van het sympatische deel van de autonomie ZS. Dit gaat dus via
het bloed.
Parasympathisch deel: Wordt beschikbaar als het lichaam tot rust kan komen.
→ Spijsvertering omhoog, reparatiewerkzaamheden omhoog enzovoort.
Dit kan als er meer glucose beschikbaar is dan dat er nodig is voor energie. Dan kan
glucose worden opgeslagen.
- bijvoorbeeld als glycogeen in lever- en spiercellen, als eiwitten in spierweefsel, of als
vet (zuren) in vetcellen. → Hier zit een bovengrens aan! Bij te veel wordt het
omgezet in vetcellen.
→ De omzetting gebeurt onder invloed van het hormoon insuline, dit zorgt ervoor dat
de bloedsuikerspiegel naar beneden gaat, de omzetting vindt plaats.
Ook dit deels hormonaal (insuline), maar ook neuronaal:
- Parasympathische neurale activatie (o.a. via de neurotransmitter acetylcholine) →
o.a. hartslag ↓, vaatverwijding, activiteit maag-darmkanaal ↑
Nervus vagus: regulatie vanuit hersenstam. De dominante zenuw die ontspringt in de
hersenstam en een rol speelt bij activatie van het parasympathische deel van ZS.
,Perifere zenuwstelsel (somatisch als autonoom). Ruggenmerg & hersenzenuwen.
Ruggenmerg zenuwen (spinale zenuwen): via het ruggenmerg uit en in ZS treden.
- 31 paar (een voor de R- en een voor de L-kant van lichaam)
- Zenuwen die via het ruggenmerg UIT- en IN het CZS treden
- UIT: Efferente zenuwen die prikkels vervoeren van de hersenen naar het
lichaam. Meerdere vormen:
● Naar spieren→ motorische zenuwen
● Naar organen en klieren → autonoom efferent
- IN: Afferente zenuwen die prikkels aanvoeren vanuit het lichaam naar de
hersenen. Meerdere vormen:
● Zintuiglijke Informatie → sensorische (afferente) zenuwen
○ Exteroceptieve prikkels vanuit buitenwereld (bv tast, druk, pijn,
temperatuur)
○ Interoceptieve prikkels van binnenuit het lichaam (bv. posities/
beweging/ houding/ balans van lichaam/ ledematen/
gewrichten/ spieren/ ...)
● Informatie uit organen (hart, darmen, etc) → viscerale afferente
zenuwen
Hersenzenuwen (craniale zenuwen of kopzenuwen): via het hoofd uit en in ZS treden.
- 12 paar (één voor R- en één voor L-kant van het hoofd)
- Zenuwen die niet via het ruggenmerg maar via het hoofd UIT- en IN het CZS treden
- UIT: Efferente zenuwen die prikkels vervoeren VANUIT de hersenen
● naar spieren in het hoofd → motorische zenuwen
● naar klieren in het hoofd → autonoom efferent
● naar organen in borst- en buikholte (via de nervus vagus) →
autonoom efferent (parasympatisch)
- IN: Afferente zenuwen die prikkels aanvoeren NAAR de hersenen
● Zintuiglijke informatie uit het hoofd (ogen/oren/neus/tong/huid) →
sensorische (afferente) zenuwen
● Informatie uit organen in borst- en buikholte → → viscerale afferente
vezels (via de nervus vagus)
- De nervus vagus = tiende hersenzenuw die ook (ver) buiten het hoofd werkt
● Wordt "zwervende zenuw" genoemd omdat hij, in tegenstelling tot
andere hersenzenuwen, een lange weg aflegt naar/van de borst- en
buikholte (via de hals)
● Innerveert o.a. hart, longen en maag/darmen
● Belangrijkste parasympathische zenuw
● Het is een hersenzenuw, want hij ontspringt in het brein, maar werkt
wel buiten het hoofd.
, Structuur van de hersenen (neuroanatomie)
Bouwstenen van de hersenen: twee typen cellen:
1. Neuronen: de informatieverwerkers, deze doen het echte werk.
2. Gliacellen: ondersteunende dienst, die steun bieden en voeding aanleveren enz
Het gaat niet om het aantal neuronen in het brein, maar meer om de complexe verbindingen.
Neuronen:
● Functie: signalen ontvangen, verwerken/integreren en vervoeren en doorgeven
● ±100-120 miljard (NB max aantal rond 6 de jaar!)
● Neuron ontvangt input van en stuurt output naar duizenden andere neuronen (30
keer per seconde per contactpunt) ->.......
● 10.000 (input) X 10.000 (output) X 30≈ 3 miljard signaaloverdrachten per seconde
(per actief neuron)!
● “Tezamen kunnen neuronen zo’n 2,6 miljoen gigabyte aan informatie bevatte (≈
45.000 keer zoveel als op de IPhone X ≈ 1000 grote bibliotheken” (maar let op: er is
geen limiet op opslagcapaciteit; ons geheugen ≠ ladenkast!)
● Het geheim van het (bewuste, intelligente, creatieve, talige, etc.) brein? Hoe schept
het brein orde in zijn eigen ‘chaos’? -> Netwerken!!
= de sleutel tot het begrijpen van het begrijpen van het brein
Structuur
- Dendrieten / spines
- Cellichaam / axonheuvel
- Axon → collateralen → Terminale
eindvoet
Terminale eindvoet maken contact met een
dendrietische spine (uitstulping). Deze plek wordt
synaps genoemd: een contactpunt waar
informatie van een neuron wordt doorgegeven
aan het andere neuron.
Zenuw = Een zenuw is niks anders dan een grote
verzameling van axonen die gezamenlijk bij
elkaar gaan liggen en eenzelfde route afleggen in
het perifere zenuwstelsel (BUITEN de botten).
Tractus = Zo'n zelfde grote bundel axonen
genoemd BINNEN het centrale zenuwstelsel
wordt een tractus genoemd.
