Samenvatting Toegepaste Plantkunde | Hogeschool Gent | 2025/2026

TOEGEPASTE PLANTKUNDE
MORFOLOGIE
HOOFDSTUK 1: SYSTEMATIEK

DEFINITIE MORFOLOGIE

 Morfè  vorm
 Logia  leer
 Bestudeert en beschrijft de uitwendige bouw van planten

Synoniemen: vormleer en organografie

1. Vegetatieve organen  fotosynthese = wortel, stengel en bladeren
2. Generatieve organen  voortplanting = bloeiwijze, zaden en vruchten

KENMERKEN VAN LEVENDE WEZENS

1. Celvormige structuur
2. Voortplanting (geslachtelijk – ongeslachtelijk)
3. Groei (cellen groeien zowel in lengte als volume als gewicht)
4. Ontwikkeling = verschillende stadia’s
5. Afsterven = beperkte levensduur

DOEL

1. Indelen, ordenen en groeperen in klassen (classificatie)
2. Inzicht krijgen in evolutie van de natuur
3. Inschatting biodiversiteit

HOOFDSTUK 2: MONOCOTYLEN

Kiemwit = energievoorraad

EENZAADLOBBIGEN OF MONOCOTYLEN

 Kiem in het zaad heeft 1 zaadlob
 Bloembekleedsels  kransen van 3
 Bladeren zijn parallel of kromnervig
 Bezitten geen houtachtige stengel en geen hoofdstengel
 Bv. gramineae, grassen of poaceae

TWEEZAADLOBBIGEN OF DICOTYLEN

 Kiem heft 2 zaadlobben
 Bloembekleedsels  kransen van 2,4 of 5

,  Bladeren veer- of handnervig
 Meestal Hout- of kruidachtige stengels
 Bv. Madeliefje

GRASLAND

 1 of enkele kiemwortels
 Halmheffer met knopenstapel = punt waar nieuwe scheuten ontstaan
o Planten houden hun groeipunt tegen de grond  mensen/ dieren raken dit niet aan dus de
kop blijft onaangetast
o Functie groeipunt  voortplanting  aanmaak van zaden en vruchten
 Meerjarige grasplant = verzameling van parallelle scheuten
 Wortels voor 70% in bovenste 5 cm
 Stengel met knopen

Weetje: bladeren mogen altijd verloren gaan, beschadigd worden maar niet dood gaan! Als de apex dood is
sterft ze.

BLOEIWIJZE

 Bloemen zijn zeer klein
 Tweeslachtig
 Met 1-3 meeldraden en 2 stijlen
 Omgeven door 2 schutbladachtige kroonkalfjes
 Aar of pluimvormige bloeiwijzen

EENHUIZIG/ TWEEHUIZIG – EENSLACHTIG/ TWEESLACHTIG

1. Eenhuizig  beide geslachten op 1 plant
2. Tweehuizig  beide geslachten op een andere plant
3. Eenslachtig  1 van beide geslachten aanwezig op plant
4. Tweeslachtig  bevat beide geslachten op de plant

Plant B  tussenvorm (geslacht apart)

GRASSEN OF GRAMINEAE OF POACEAE

Voorbeelden van grassen  rogge, gerst, haver, tarwe, sorghum, rijst en maïs

SITUERING GRASSEN


3 VERSCHILLENDE UITBATINGSVORMEN

1. Gras als voedingsstof voor grazers
2. Gras als gazon  siergazon, speelgazon
3. Gras als indicatorplant in natuurgebied of extensief uitgebaat grasland


BELANGRIJKE KENMERKEN

1. Morfologie blaadjes: breed/smal? Lang/kort? Behaard/onbehaard?

, 2. Betredingsgevoeligheid
3. Maaitolerantie
4. Bloeiwijze belangrijk  esthetisch?
5. Groeisnelheid/ontwikkeling
6. Hoe reageren de planten op bemesting?

SEIZOENSVARIATIE IN GRASLAND

 Sterke groeipiek in voorjaar
 Verminderde zomergroei  Veebezetting aanpassen aan zomergroei + maaien

WEIDEGRASSEN  1 CYCLUS PER JAAR MET GENERATIEWISSEL HALF MEI-JUNI

 Voorjaarsspruiten en zomerspruiten
 Elke spruit doorloopt een eigen cyclus met bloei op een welbepaald moment
 Voorjaarsgras is metabolisch verschillend van najaarsgras
 Generatiewisseling: Overlapping → midzomerdepressie of zomersterfte

Uitleg bij figuur:

 Seizoensinvloeden
o Winter: geen groei → kou, wind, fysiologisch “dood” → hibernatie (rustfase, plant leeft maar
groeit niet).
o Vernalizatie: proces in de winter waarbij de plant zich “instelt” op de lente/zomer.
o Plant voelt koude → groeit niet.
o Bij stijgende temperatuur: sterke groeistart.
 Voorjaar en vroege zomer
o Vanaf mei/juni gaat de plant inzetten op voortplanting.
o Het groeipunt wordt naar boven verplaatst om bloei en zaadvorming mogelijk te maken.
 Maaien en generaties
o Wanneer het groeipunt boven maaigewashoogte komt en wordt afgemaaid, sterft die
generatie af.
o Dit leidt tot een groeiwissel:
o Volgende generatie scheuten neemt over.
o Deze heeft meestal minder groeikracht.


MIDZOMERDEPRESSIE

 In de zomer (na juni) kan er een terugval in groei optreden
 Gevolg: kale plekken in grasmatten
 = fase waar gazon geel komt te staan

VOORNAAMSTE GRASSEN VOOR GRAZEN/ MAAIEN
Engels raaigras
 Grazen en maaien
 Lange duur
 Weidegras bij uitstek
 Bij bemesting betere groei
 Zeer smakelijk voor dieren

, Italiaans raaigras
 Vooral maaien
 Korte duur (1-2 jaar)
 Maaien om in te kuilen
 Zeer smakelijk
Westerwolds raaigras
 Vooral maaien
 Zeer kort
 Intensief
Gekruist raaigras
 Maaien
 Eerder korte duur
Veldbeemdgras
 Zodevormer om te begrazen
 Weinig productief maar zodevormend
 Goed bestand tegen koude
Beemdlangbloem
 Maaien  lage betredingstolerantie
 Productief
 Minder bestand tegen koude
 Goede appreciatie door het dier
Timothee of lammerstaart
 Vooral maaien
 Hooiland
 Zwak bij droogte
 Goed gelust
 Lage n-bemesting
Rietzwenkgras
 Vooral maaien
 Lage betredingstolerantie
 Matige appreciatie
Kropaar
 Vooral maaien
 Goed bestand tegen koude
 Goede appreciatie

Zodevormer  netwerk aanleggen van uitlopers over de grond om planten te verbinden met elkaar.

MAAIEN EN INKUILEN

 Wintervoorraad
 Vers gras: 15-17% droge stof
 Maaien, schudden…
 Voor koeien: 30 - 45% droge stof  inkuilen
 Voor paarden: 55 – 75% droge stof , voordroog
 Oprapen en inkuilen in grote sleufsilo’s of in gewikkelde balen
 Via trekker kuil aandrukken
 Afdekken met plastiek folie, om af te sluiten van lucht
 Verankeren via aarde, banden en/of zandzakken
 Anaërobe melkzuurbacteriën ontwikkelen zich en starten verzuringsproces

MAAIEN EN HOOI MAKEN