Aantekeningen Ondernemingsstrafrecht
Inhoud
College 1 – Introductie......................................................................................................................................2
College 2 – Daderschap RP..............................................................................................................................11
College 3 – Opzet, schuld en strafuitsluitingsgronden rechtspersoon............................................................24
College 4 – Aansprakelijkheid leidinggevenden..............................................................................................38
College 5 – Onderzoek en opsporing, rechtspositie RP..................................................................................50
College 6 – Vervolgbaarheid ...........................................................................................................................68
College 7 – Berechting RP (incl. alternatieven)...............................................................................................75
College 8 – Bestraffing RP (incl. bijkomende gevolgen)..................................................................................84
1
,College 1 – Introductie
In dit introductiecollege worden de thema’s kort besproken die verder worden behandeld in latere colleges.
Waarschuwing van de docent: hij is wetenschapper en is kritisch. In zijn colleges geeft die regelmatig aan dat hij
het niet eens is met gevolgde lijn van het OM.
Meeste bedrijven zijn een eenmanszaak (68%) of een BV (21%).
- Een eenmanszaak is geen rechtspersoon; meer risico. Een BV is wel een rechtspersoon; minder risico.
Wat houdt ondernemingsstrafrecht in? Dit is anders dan het reguliere strafrecht. In dit geval gaat het om de
onderneming in het strafrecht. De onderneming staat centraal: wie/wat is de onderneming en hoe kan de
onderneming in aanraking komen met het strafrecht?
Wie/Wat is de onderneming? Moeilijk te definiëren. Een onderneming is grof gezegd een samenhang
van kapitaal, mensen en middelen. Omdat een onderneming moeilijk te definiëren is, wordt er veelal
overgestapt van het begrip onderneming naar het begrip rechtspersoon, want dan heb je in ieder geval
een rechtssubject. De onderneming kan ook wel door de wet worden geadresseerd, maar dan blijft
toch altijd de vraag wie de onderneming is. Daarom val je terug op de rechtspersoon omdat die
rechtssubject is.
Hoe kan de onderneming in aanraking komen met het strafrecht? De rechtspersoon komt vaak in
aanraking met het strafrecht (vaker dan een natuurlijk persoon). Het ondernemingsstrafrecht gaat dus
niet specifiek over criminele organisaties, omdat bijna elke rechtspersoon wel in aanmerking (kan)
komen met het strafrecht Waarom? Omdat er heel veel wetten en regels zijn voor rechtspersonen
(Nederland is een overgereguleerd land). Je kan in Nederland niet ondernemen zonder dat daarbij een
wet, beleid, etc. voor is.
o Zie bijvoorbeeld de Wet op Economische Delicten en wetboek van Sr. In de WED staan heel
veel wetten en daarin wordt verwezen naar lagere regelgeving (milieuwetgeving,
Arbowetgeving, etc.). Een overtreding van al die regelgeving genoemd in de WED leveren een
strafbaar feit op. WED is dus bijzondere wetgeving van Wetboek van Sr.
o Ander voorbeeld: V&D rond 1940: prijsverhoging is een economisch delict. Zie jp volgende
week.
Een andere reden waarom de onderneming makkelijker in aanmerking komt voor een strafbaar feit?
Omdat de regelgeving ingewikkeld, niet duidelijk of vaag kan zijn. Een rechtspersoon en diens
vertegenwoordigers moeten weten dat een strafbare regel bestaat, wat het inhoudt en ze moeten het
begrijpen. Een ondernemer kan niet al die normen kennen. Bovendien hebben ze ook te maken met
zorgplichten (ingewikkeld).
o Voorbeeld zorgplicht: de BRZO (zie Hof Chemie-Pack). In Hof Chemie-Pack is een grote brand
geweest en het hele bedrijf is afgebrand. Er kwam een onderzoek naar hoe dat kon gebeuren.
De BRZO is wetgeving gericht op Milieudelict (= voorkomen dat milieudelicten voorkomen in
industriebedrijven). Een van de verwijten die hier speelde was: zorgplicht uit de BRZO
geschonden door Chemie-Pack. Definitie zorgplicht: als onderneming moet je alle
maatregelen nemen om te voorkomen dat een zwaar ongeval plaatsvindt. Wat betekent dat
en wat betekenen die maatregelen? Dat staat niet in de wet opgenomen en daarom is de
zorgvuldigheidsplicht moeilijk te begrijpen dan wel na te leven. OM zegt: Chemie-Pack heeft
niet alle nodige maatregelen getroffen, dus Chemie-Pack heeft haar zorgplicht geschonden.
Chemie-Pack moest aantonen dat zij wel alle maatregelen heeft getroffen om de brand te
voorkomen.
Dit illustreert dat ook al doen bedrijven er alles aan om strafbare feiten te voorkomen, toch
kunnen ze makkelijk in de sfeer komen van het strafrecht.
Bijenkorf is de eerste onderneming waar het ging over de vraag waarbij de rechtspersoon opzet heeft over
overtreden van regels.
Van Gendt/Loos rond 1950: ook via een ander orgaan kan er aansprakelijkheid ontstaan bij de rechtspersoon.
Zie jp volgende week.
2
,Kortom: elke grote onderneming komt vroeg of laat terug op het ondernemingsstrafrecht. Hiervoor hoeft het
niet te gaan om een criminele organisatie.
Voorbeelden van bedrijven die die met strafrecht te maken hebben gehad: ING, Jumbo, NS, ASML.
Waarom van belang: je wil de rechtspersoon zelf kunnen bestraffen in plaats van een hoge functionaris in dienst
bij de rechtspersoon, want daar heeft de rechtspersoon geen last van.
Er zijn ook mensen die juist vinden dat je de leidinggevenden moet aanspreken i.p.v. de rechtspersoon, zodat zij
de rechtspersoon een andere koers kunnen laten varen zodat de rechtspersoon het strafbare feit niet meer gaat
plegen.
2026 bijzonder jaar: 75 jaar geleden dat de WED in werking trad. WED is de eerste regeling waarin de
rechtspersoon in vrij brede zin als potentiële dader werd neergezet met eigen strafarsenaal; hierdoor kon de
rechtspersoon strafbare feiten plegen op grond van de WED.
Pas in 1976 werd daderschap van de rechtspersoon in het strafrecht ingevoerd. Vanaf dat moment was het pas
mogelijk dat de rechtspersoon werd vervolgd en gestraft op basis van Wetboek van Strafrecht, i.p.v. de
natuurlijk personen.
- Nederland was hier vroeg bij. In Duitsland kan een rechtspersoon geen misdrijf plegen; Een GmbH
bijvoorbeeld kan dus niet worden vervolgd en gestraft in Duitsland.
Hoe kan een rechtspersoon een delict plegen? Kan een rechtspersoon een moord plegen? Volgens de docent
wel, want de rechtspersoon kan strafbare feiten plegen sinds 1976 en daar zitten geen beperkingen aan. Een
rechtspersoon kan dus ook brand stichten en daarvoor vervolgd worden, zoals blijkt uit Hof Chemie-Pack. De
rechtspersoon Chemie-Pack is dus uiteindelijk veroordeeld voor culpoze brandstichting van hun eigen bedrijf:
Chemie-pack heeft met grote verwijtbaarheid ervoor gezorgd dat hun bedrijf is afgebrand door het gebruik van
een brandbaar apparaat in een industriegebied waar veel brandgevaar is. Dus op basis hiervan kan een
rechtspersoon in principe een gasbrander gebruiken om het bedrijf in de fik te zetten. De rechtspersoon is wel
een constructie ( dus de rp heeft het niet zelf gedaan, maar een werknemer heeft dat gedaan en dat betekent
dat het wordt toegerekend aan de rechtspersoon en de werknemer ertussenuit valt). Dus de werknemer is
slechts getuige (hij vertelt wat die heeft gedaan) en wordt beschermd tegen de rechtspersoon waardoor de
rechtspersoon het culpoze delict heeft gepleegd.
Doodslag van een rechtspersoon op zijn werknemer speelde ook bij het asbestbedrijf Eternit. De gedragingen
van Eternit hebben zich al in de vorige eeuw afgespeeld; toen was nog weinig gereguleerd over asbest en dus
was er toen nog geen sprake van een strafbare gedraging. De ziekte openbaarde zich bij de werknemers pas na
ongeveer 40 jaar na de gedragingen. Dus Eternit wordt vervolgd op doodslag van (ex-)zieke werknemers voor
iets dat 40 jaar geleden plaatsvond. Kortom de essentie: OM gaat zover dat zij een bedrijf voor doodslag
vervolgen. (De zaak speelt nu nog, dus nog geen uitspraak.)
- Kan dit ook bij sigarettenbedrijven? Nee, zij plegen geen doodslag op de mensen die de sigaretten
kopen. De mensen accepteren hun lot.
Wat als de werknemer niet de richtlijnen van de rechtspersoon in acht neemt om de schade te voorkomen? Kan
alsnog tot aansprakelijkheid van de rechtspersoon leiden omdat de rechtspersoon dan wellicht niet goed
toezicht heeft gehouden. (in Chemie-Pack is bewezen geacht dat de werkgever nalatig is geweest in toezicht
houden op schade te voorkomen.)
Volgende week gaat het over functioneel daderschap en corporatief daderschap.
- Functioneel daderschap: daderschap van de eenmanszaak. Wie reken je een bepaalde delictsgedraging
toe; een rechtspersoon of een natuurlijk persoon? Als de baas van de eenmanszaak geen toezicht
houdt of roekeloos werkt, dan wordt het snel toegerekend aan de natuurlijk persoon.
- Corporatief daderschap: daderschap van de rechtspersoon. Hoe reken je gedrag toe aan de
rechtspersoon?
Als de rechtspersoon dader is, kan je dan de leidinggevende van de rechtspersoon aansprakelijk stellen? Ja.
Reden: leidinggevende aanspraken zodat zij de rechtspersoon een andere koers kunnen laten varen
zodat de rechtspersoon het strafbare feit niet meer gaat plegen.
3
, Gevolg: een rechtspersoon kan eenvoudig strafrechtelijk worden vervolgd, dus leidinggevende zijn dan
snel gespannen voor aansprakelijkheid van hunzelf.
Strafprocesrechtelijke thema’s: Hoe kan een onderneming zich verdedigen in het strafrecht? Wat is zijn
rechtspositie? (wordt later in de cursus behandeld)
De rechtspersoon kan bepalen wie hem vertegenwoordigd. De rechtspersoon kan bepalen of dat
bijvoorbeeld bestuurders zijn of werknemers. De rechtspersoon heeft veel vrijheid. Het OM mag niet
zeggen wie moet spreken over de rechtspersoon; het OM mag dus niet zomaar zeggen dat de CEO
openheid van zaken moet geven.
Zwijgrecht van de rechtspersoon? Ja rechtspersoon heeft zwijgrecht. Rechtspersoon kan ook opleggen
dat alle werknemers zwijgrecht moeten toepassen in strafrechtelijk onderzoek.
Medewerkingsplicht? Kan je werknemers gijzelen?
Welke dwangmiddelen kunnen jegens verdachte rechtspersonen worden ingezet?
De mogelijkheid van de rechtspersoon om te ontbinden of te laten overnemen. De rechtspersoon
verdwijnt, maar de activiteiten verdwijnen niet. De activiteiten worden voortgezet in een andere
rechtspersoon, ben je dan van je strafrechtelijke vervolging af in je vorige rechtspersoon? Nee. Als een
rechtspersoon vandaag wordt opgericht, dan kan die worden vervolgd en gestraft voor daden die
eerder door de rechtsvoorganger zijn gepleegd. Deze overgang speelt niet bij natuurlijk personen.
Zie uitgebreider hieronder.
Afdoening: de rechtspersoon is verdacht en heeft zich verdedigt, ga je dan naar de zitting of ga je de zaak
anders afdoen? In de praktijk wordt de zaak vaak afgedaan met een grote geldboete, daarom is het wenselijk
om de zaak te schikken zodat de rechtspersoon (de vertegenwoordigers) niet naar de zaak hoeven maar
gewoon de boete betalen.
Krijgen rechtspersonen een strafblad? Ja. Een rechtspersoon heeft dus wel last van een strafrechtelijke zaak.
Het begrip “rechtspersoon”: het begrip rechtspersoon staat centraal in het Strafrecht inzake diens vervolging
(art. 51 Sr). Het is een ruim begrip (art. 51 lid 3 Sr) (deels gelijk als in civiel recht):
Publieke rechtspersoon: gemeente en waterschappen etc.
Kerkgenootschappen.
Privaatrechtelijke rechtspersoon: BV, NV, stichting, vereniging.
Europese rechtspersonen: GmbH. Dus in Duitsland kan een GmbH niet strafrechtelijk worden vervolgd
(want daar kunnen rechtspersonen niet worden vervolgd), maar in Nederland kan de GmbH wel
worden vervolgd als het iets strafbaars doet in Nederland.
Buitenlandse rechtspersonen. Dus ook een buitenlandse rechtspersoon vallen onder art. 51 Sr.
Personenvennootschappen. Op basis van civiel recht geen rechtspersoon, maar wel in strafrecht.
Rederijen. Op basis van civiel recht geen rechtspersoon, maar wel in strafrecht.
Doelvermogens. Het staat niet vast wat onder doelvermogen wordt verstaan (nog geen rechtspraak
over). Dit is een vaag begrip, dus vage rechtsvormen kan je onder het begrip doelvermogen schuiven
(autonomie), bijvoorbeeld een trust. De docent is tegen deze open definitie van de rechtspersoon door
het begrip doelvermogen; er moet een strakker begrip zijn: enkel de civielrechtelijke rechtspersonen +
personenvennootschappen en rederijen.
D.R. Doorenbos, Meer aandacht voor de rechtspersoon, DD 2024/8, p. 79-99
Historische ontwikkeling
Sinds 1976 stelt artikel 51 Sr expliciet dat strafbare feiten kunnen worden begaan door zowel natuurlijke
personen als rechtspersonen. Een rechtspersoon is dus nu ook volgens het strafrecht een rechtssubject en kan
worden vervolgd en bestraft.
Art. 140 Sr zou ook kunnen worden gebruikt om schimmige organisatievormen te vervolgen.
Het begrip rechtspersoon
In het strafrecht is het begrip rechtspersoon ruimer dan in het civiele recht; het omvat ook
personenvennootschappen, rederijen en het zogenoemde doelvermogen.
4
Inhoud
College 1 – Introductie......................................................................................................................................2
College 2 – Daderschap RP..............................................................................................................................11
College 3 – Opzet, schuld en strafuitsluitingsgronden rechtspersoon............................................................24
College 4 – Aansprakelijkheid leidinggevenden..............................................................................................38
College 5 – Onderzoek en opsporing, rechtspositie RP..................................................................................50
College 6 – Vervolgbaarheid ...........................................................................................................................68
College 7 – Berechting RP (incl. alternatieven)...............................................................................................75
College 8 – Bestraffing RP (incl. bijkomende gevolgen)..................................................................................84
1
,College 1 – Introductie
In dit introductiecollege worden de thema’s kort besproken die verder worden behandeld in latere colleges.
Waarschuwing van de docent: hij is wetenschapper en is kritisch. In zijn colleges geeft die regelmatig aan dat hij
het niet eens is met gevolgde lijn van het OM.
Meeste bedrijven zijn een eenmanszaak (68%) of een BV (21%).
- Een eenmanszaak is geen rechtspersoon; meer risico. Een BV is wel een rechtspersoon; minder risico.
Wat houdt ondernemingsstrafrecht in? Dit is anders dan het reguliere strafrecht. In dit geval gaat het om de
onderneming in het strafrecht. De onderneming staat centraal: wie/wat is de onderneming en hoe kan de
onderneming in aanraking komen met het strafrecht?
Wie/Wat is de onderneming? Moeilijk te definiëren. Een onderneming is grof gezegd een samenhang
van kapitaal, mensen en middelen. Omdat een onderneming moeilijk te definiëren is, wordt er veelal
overgestapt van het begrip onderneming naar het begrip rechtspersoon, want dan heb je in ieder geval
een rechtssubject. De onderneming kan ook wel door de wet worden geadresseerd, maar dan blijft
toch altijd de vraag wie de onderneming is. Daarom val je terug op de rechtspersoon omdat die
rechtssubject is.
Hoe kan de onderneming in aanraking komen met het strafrecht? De rechtspersoon komt vaak in
aanraking met het strafrecht (vaker dan een natuurlijk persoon). Het ondernemingsstrafrecht gaat dus
niet specifiek over criminele organisaties, omdat bijna elke rechtspersoon wel in aanmerking (kan)
komen met het strafrecht Waarom? Omdat er heel veel wetten en regels zijn voor rechtspersonen
(Nederland is een overgereguleerd land). Je kan in Nederland niet ondernemen zonder dat daarbij een
wet, beleid, etc. voor is.
o Zie bijvoorbeeld de Wet op Economische Delicten en wetboek van Sr. In de WED staan heel
veel wetten en daarin wordt verwezen naar lagere regelgeving (milieuwetgeving,
Arbowetgeving, etc.). Een overtreding van al die regelgeving genoemd in de WED leveren een
strafbaar feit op. WED is dus bijzondere wetgeving van Wetboek van Sr.
o Ander voorbeeld: V&D rond 1940: prijsverhoging is een economisch delict. Zie jp volgende
week.
Een andere reden waarom de onderneming makkelijker in aanmerking komt voor een strafbaar feit?
Omdat de regelgeving ingewikkeld, niet duidelijk of vaag kan zijn. Een rechtspersoon en diens
vertegenwoordigers moeten weten dat een strafbare regel bestaat, wat het inhoudt en ze moeten het
begrijpen. Een ondernemer kan niet al die normen kennen. Bovendien hebben ze ook te maken met
zorgplichten (ingewikkeld).
o Voorbeeld zorgplicht: de BRZO (zie Hof Chemie-Pack). In Hof Chemie-Pack is een grote brand
geweest en het hele bedrijf is afgebrand. Er kwam een onderzoek naar hoe dat kon gebeuren.
De BRZO is wetgeving gericht op Milieudelict (= voorkomen dat milieudelicten voorkomen in
industriebedrijven). Een van de verwijten die hier speelde was: zorgplicht uit de BRZO
geschonden door Chemie-Pack. Definitie zorgplicht: als onderneming moet je alle
maatregelen nemen om te voorkomen dat een zwaar ongeval plaatsvindt. Wat betekent dat
en wat betekenen die maatregelen? Dat staat niet in de wet opgenomen en daarom is de
zorgvuldigheidsplicht moeilijk te begrijpen dan wel na te leven. OM zegt: Chemie-Pack heeft
niet alle nodige maatregelen getroffen, dus Chemie-Pack heeft haar zorgplicht geschonden.
Chemie-Pack moest aantonen dat zij wel alle maatregelen heeft getroffen om de brand te
voorkomen.
Dit illustreert dat ook al doen bedrijven er alles aan om strafbare feiten te voorkomen, toch
kunnen ze makkelijk in de sfeer komen van het strafrecht.
Bijenkorf is de eerste onderneming waar het ging over de vraag waarbij de rechtspersoon opzet heeft over
overtreden van regels.
Van Gendt/Loos rond 1950: ook via een ander orgaan kan er aansprakelijkheid ontstaan bij de rechtspersoon.
Zie jp volgende week.
2
,Kortom: elke grote onderneming komt vroeg of laat terug op het ondernemingsstrafrecht. Hiervoor hoeft het
niet te gaan om een criminele organisatie.
Voorbeelden van bedrijven die die met strafrecht te maken hebben gehad: ING, Jumbo, NS, ASML.
Waarom van belang: je wil de rechtspersoon zelf kunnen bestraffen in plaats van een hoge functionaris in dienst
bij de rechtspersoon, want daar heeft de rechtspersoon geen last van.
Er zijn ook mensen die juist vinden dat je de leidinggevenden moet aanspreken i.p.v. de rechtspersoon, zodat zij
de rechtspersoon een andere koers kunnen laten varen zodat de rechtspersoon het strafbare feit niet meer gaat
plegen.
2026 bijzonder jaar: 75 jaar geleden dat de WED in werking trad. WED is de eerste regeling waarin de
rechtspersoon in vrij brede zin als potentiële dader werd neergezet met eigen strafarsenaal; hierdoor kon de
rechtspersoon strafbare feiten plegen op grond van de WED.
Pas in 1976 werd daderschap van de rechtspersoon in het strafrecht ingevoerd. Vanaf dat moment was het pas
mogelijk dat de rechtspersoon werd vervolgd en gestraft op basis van Wetboek van Strafrecht, i.p.v. de
natuurlijk personen.
- Nederland was hier vroeg bij. In Duitsland kan een rechtspersoon geen misdrijf plegen; Een GmbH
bijvoorbeeld kan dus niet worden vervolgd en gestraft in Duitsland.
Hoe kan een rechtspersoon een delict plegen? Kan een rechtspersoon een moord plegen? Volgens de docent
wel, want de rechtspersoon kan strafbare feiten plegen sinds 1976 en daar zitten geen beperkingen aan. Een
rechtspersoon kan dus ook brand stichten en daarvoor vervolgd worden, zoals blijkt uit Hof Chemie-Pack. De
rechtspersoon Chemie-Pack is dus uiteindelijk veroordeeld voor culpoze brandstichting van hun eigen bedrijf:
Chemie-pack heeft met grote verwijtbaarheid ervoor gezorgd dat hun bedrijf is afgebrand door het gebruik van
een brandbaar apparaat in een industriegebied waar veel brandgevaar is. Dus op basis hiervan kan een
rechtspersoon in principe een gasbrander gebruiken om het bedrijf in de fik te zetten. De rechtspersoon is wel
een constructie ( dus de rp heeft het niet zelf gedaan, maar een werknemer heeft dat gedaan en dat betekent
dat het wordt toegerekend aan de rechtspersoon en de werknemer ertussenuit valt). Dus de werknemer is
slechts getuige (hij vertelt wat die heeft gedaan) en wordt beschermd tegen de rechtspersoon waardoor de
rechtspersoon het culpoze delict heeft gepleegd.
Doodslag van een rechtspersoon op zijn werknemer speelde ook bij het asbestbedrijf Eternit. De gedragingen
van Eternit hebben zich al in de vorige eeuw afgespeeld; toen was nog weinig gereguleerd over asbest en dus
was er toen nog geen sprake van een strafbare gedraging. De ziekte openbaarde zich bij de werknemers pas na
ongeveer 40 jaar na de gedragingen. Dus Eternit wordt vervolgd op doodslag van (ex-)zieke werknemers voor
iets dat 40 jaar geleden plaatsvond. Kortom de essentie: OM gaat zover dat zij een bedrijf voor doodslag
vervolgen. (De zaak speelt nu nog, dus nog geen uitspraak.)
- Kan dit ook bij sigarettenbedrijven? Nee, zij plegen geen doodslag op de mensen die de sigaretten
kopen. De mensen accepteren hun lot.
Wat als de werknemer niet de richtlijnen van de rechtspersoon in acht neemt om de schade te voorkomen? Kan
alsnog tot aansprakelijkheid van de rechtspersoon leiden omdat de rechtspersoon dan wellicht niet goed
toezicht heeft gehouden. (in Chemie-Pack is bewezen geacht dat de werkgever nalatig is geweest in toezicht
houden op schade te voorkomen.)
Volgende week gaat het over functioneel daderschap en corporatief daderschap.
- Functioneel daderschap: daderschap van de eenmanszaak. Wie reken je een bepaalde delictsgedraging
toe; een rechtspersoon of een natuurlijk persoon? Als de baas van de eenmanszaak geen toezicht
houdt of roekeloos werkt, dan wordt het snel toegerekend aan de natuurlijk persoon.
- Corporatief daderschap: daderschap van de rechtspersoon. Hoe reken je gedrag toe aan de
rechtspersoon?
Als de rechtspersoon dader is, kan je dan de leidinggevende van de rechtspersoon aansprakelijk stellen? Ja.
Reden: leidinggevende aanspraken zodat zij de rechtspersoon een andere koers kunnen laten varen
zodat de rechtspersoon het strafbare feit niet meer gaat plegen.
3
, Gevolg: een rechtspersoon kan eenvoudig strafrechtelijk worden vervolgd, dus leidinggevende zijn dan
snel gespannen voor aansprakelijkheid van hunzelf.
Strafprocesrechtelijke thema’s: Hoe kan een onderneming zich verdedigen in het strafrecht? Wat is zijn
rechtspositie? (wordt later in de cursus behandeld)
De rechtspersoon kan bepalen wie hem vertegenwoordigd. De rechtspersoon kan bepalen of dat
bijvoorbeeld bestuurders zijn of werknemers. De rechtspersoon heeft veel vrijheid. Het OM mag niet
zeggen wie moet spreken over de rechtspersoon; het OM mag dus niet zomaar zeggen dat de CEO
openheid van zaken moet geven.
Zwijgrecht van de rechtspersoon? Ja rechtspersoon heeft zwijgrecht. Rechtspersoon kan ook opleggen
dat alle werknemers zwijgrecht moeten toepassen in strafrechtelijk onderzoek.
Medewerkingsplicht? Kan je werknemers gijzelen?
Welke dwangmiddelen kunnen jegens verdachte rechtspersonen worden ingezet?
De mogelijkheid van de rechtspersoon om te ontbinden of te laten overnemen. De rechtspersoon
verdwijnt, maar de activiteiten verdwijnen niet. De activiteiten worden voortgezet in een andere
rechtspersoon, ben je dan van je strafrechtelijke vervolging af in je vorige rechtspersoon? Nee. Als een
rechtspersoon vandaag wordt opgericht, dan kan die worden vervolgd en gestraft voor daden die
eerder door de rechtsvoorganger zijn gepleegd. Deze overgang speelt niet bij natuurlijk personen.
Zie uitgebreider hieronder.
Afdoening: de rechtspersoon is verdacht en heeft zich verdedigt, ga je dan naar de zitting of ga je de zaak
anders afdoen? In de praktijk wordt de zaak vaak afgedaan met een grote geldboete, daarom is het wenselijk
om de zaak te schikken zodat de rechtspersoon (de vertegenwoordigers) niet naar de zaak hoeven maar
gewoon de boete betalen.
Krijgen rechtspersonen een strafblad? Ja. Een rechtspersoon heeft dus wel last van een strafrechtelijke zaak.
Het begrip “rechtspersoon”: het begrip rechtspersoon staat centraal in het Strafrecht inzake diens vervolging
(art. 51 Sr). Het is een ruim begrip (art. 51 lid 3 Sr) (deels gelijk als in civiel recht):
Publieke rechtspersoon: gemeente en waterschappen etc.
Kerkgenootschappen.
Privaatrechtelijke rechtspersoon: BV, NV, stichting, vereniging.
Europese rechtspersonen: GmbH. Dus in Duitsland kan een GmbH niet strafrechtelijk worden vervolgd
(want daar kunnen rechtspersonen niet worden vervolgd), maar in Nederland kan de GmbH wel
worden vervolgd als het iets strafbaars doet in Nederland.
Buitenlandse rechtspersonen. Dus ook een buitenlandse rechtspersoon vallen onder art. 51 Sr.
Personenvennootschappen. Op basis van civiel recht geen rechtspersoon, maar wel in strafrecht.
Rederijen. Op basis van civiel recht geen rechtspersoon, maar wel in strafrecht.
Doelvermogens. Het staat niet vast wat onder doelvermogen wordt verstaan (nog geen rechtspraak
over). Dit is een vaag begrip, dus vage rechtsvormen kan je onder het begrip doelvermogen schuiven
(autonomie), bijvoorbeeld een trust. De docent is tegen deze open definitie van de rechtspersoon door
het begrip doelvermogen; er moet een strakker begrip zijn: enkel de civielrechtelijke rechtspersonen +
personenvennootschappen en rederijen.
D.R. Doorenbos, Meer aandacht voor de rechtspersoon, DD 2024/8, p. 79-99
Historische ontwikkeling
Sinds 1976 stelt artikel 51 Sr expliciet dat strafbare feiten kunnen worden begaan door zowel natuurlijke
personen als rechtspersonen. Een rechtspersoon is dus nu ook volgens het strafrecht een rechtssubject en kan
worden vervolgd en bestraft.
Art. 140 Sr zou ook kunnen worden gebruikt om schimmige organisatievormen te vervolgen.
Het begrip rechtspersoon
In het strafrecht is het begrip rechtspersoon ruimer dan in het civiele recht; het omvat ook
personenvennootschappen, rederijen en het zogenoemde doelvermogen.
4
