Vraagstukken uit de
penologie en forensische
hulpverlening
1
,Inhoudsopgave
DEEL GEDOCEERD DOOR:............................................................................................................................1
TOM DAEMS.......................................................................................................................................................1
Hoofdstuk 1: Elektronisch toezicht..............................................................................................................2
1. Inleiding......................................................................................................................................................2
1.1. Ontstaan elektronisch toezicht..................................................................................................5
1.2. Behavioral supervision system with wrist carried transceiver.......................................7
2. De ontwikkeling van elektronisch toezicht in België in vogelvlucht......................................9
2.1. Experimentatie (1998 - 2000)...................................................................................................9
2.2. Stabilisering (2000 - 2006).....................................................................................................10
2.3. Intensifiëring (2006 - 2011)....................................................................................................11
2.4. Diversifiëring (2011 - …)...........................................................................................................11
2.4.1. Groei in cijfers......................................................................................................................13
3. Wat is de aantrekkingskracht van elektronisch toezicht?.......................................................14
3.1. Van de functies van de vrijheidsstraf….................................................................................15
3.2. … Naar functies van het elektronisch toezicht...................................................................16
3.2.1. Actiefunctie..........................................................................................................................17
3.2.2. Afschrikking.........................................................................................................................18
3.2.3. Automatisering...................................................................................................................18
3.2.4. Bescherming van slachtoffers.......................................................................................22
3.2.5. Criminaliteitsbestrijding...................................................................................................23
3.2.6. Degradatie............................................................................................................................23
3.2.7. Detectie.................................................................................................................................23
3.2.8. Gedragsopvolging.............................................................................................................24
3.2.9. Herstel...................................................................................................................................25
3.2.10. Humanisering...................................................................................................................25
3.2.11. Kostenbesparing..............................................................................................................26
3.2.12. Leedtoevoeging...............................................................................................................26
3.2.13. Onschadelijkmaking/incapacitatie.............................................................................27
3.2.14. Ontlasting..........................................................................................................................28
3.2.15. Ontvolking/Decarceratie...............................................................................................28
3.2.16. Re-integratie.....................................................................................................................29
3.2.17. Responsabilisering..........................................................................................................29
3.2.18. Schadebeperking.............................................................................................................30
3.2.19. Transcarceratie.................................................................................................................30
3.2.20. Vergroting en verfijning controlenet.........................................................................31
3.2.21. Verificatie...........................................................................................................................32
3.2.22. Winst...................................................................................................................................33
4. Elektronisch toezicht in Europa........................................................................................................34
4.1. Europees onderzoek in 5 jurisdicties.....................................................................................34
2
, 4.2. Elektronisch toezicht - wereldwijd - McDonaldisering?................................................36
5. Ethisch kader: grenzen aan de groei van elektronisch toezicht.............................................37
5.1. Enkele thema’s.............................................................................................................................38
5.2. Europees initiatief: Recommendation CM/Rec (2014)4.................................................41
5.2.1. Raad van Europa- Mensenrechten als leidend kader............................................41
5.2.2. Soft law met reële impact...............................................................................................41
5.3. Appendix........................................................................................................................................42
6. Vragen bij elektronisch toezicht.......................................................................................................43
6.1. Te veel of te weinig elektronisch toezicht?.........................................................................43
6.2. Succes of mislukking?................................................................................................................44
6.3. Apollo of dyonisos?....................................................................................................................45
Hoofdstuk 2: Basiswet gevangeniswezen en rechtspositie van gedetineerden: casus
naaktfouilles.....................................................................................................................................................47
1. Inleiding...................................................................................................................................................47
2. Ontwikkelingen basiswet gevangeniswezen..............................................................................48
2.1. Van inherente beperkingen …..................................................................................................48
2.2. … Naar gelegitimeerde beperkingen.....................................................................................49
2.3. Ontwikkelingen in België in vogelvlucht.............................................................................50
2.4. Basisprincipes van de basiswet gevangeniswezen.........................................................50
2.5. Het hobbelparcours van de basiswet gevangeniswezen..............................................51
2.6. Casus: De regulering en deregulering van de naaktfouilles.........................................52
2.6.1. Inleiding.................................................................................................................................53
2.6.2. Stanley Cohen (1942 - 2013) over ontkenning.......................................................53
2.6.3. Europese regulering van naaktfouilles.......................................................................54
2.6.4. Regulering en deregulering van naaktfouilles in België.......................................56
2.6.5. Interpretatieve ontkenning.............................................................................................59
3. Besluit.......................................................................................................................................................60
Hoofdstuk 3: Toezicht op detentie............................................................................................................62
1. Inleiding: waarom toezicht op gevangenissen?..........................................................................62
2. De preventieve wende........................................................................................................................63
2.1. Het voorstel van Gauthier........................................................................................................63
→ Kernpunten van Gautier’s preventieve voorstel.............................................................64
2.2. De weg naar het voorstel: van Verenigde Naties naar Raad van Europa en terug
...................................................................................................................................................................64
3. Het Europees antifoltercomité.........................................................................................................65
3.1. European Convention for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading
Treatment or Punishment (1987)...................................................................................................65
3.2. The CPT: the story of success.................................................................................................66
...................................................................................................................................................................66
3.3. België en het CPT.......................................................................................................................66
3
, 4. Het VN-antifoltercomité.....................................................................................................................66
4.1. Tweepijlerstructuur....................................................................................................................67
4.1.1. Subcommittee on the prevention of torture (SPT)..................................................67
4.1.2. National Preventive Mechanism...................................................................................68
4.1.3. Cijfers.....................................................................................................................................68
SPT – Subcommittee on Prevention of Torture (VN)..............................................................69
CPT – European Committee for the Prevention of Torture (Raad van Europa)..............69
4.2. Een moeilijke start voor het SPT............................................................................................70
4.3. Malcolm Evans (20 oktober 2015)........................................................................................71
4.4. 12e jaarrapport (maart 2019).................................................................................................72
5. Het dertigersdilemma van het CPT................................................................................................72
5.1. Standbeelden en slaven...........................................................................................................72
5.2. Dialoog: ruis op de lijn? CPT klaagt......................................................................................74
5.3. En opnieuw….................................................................................................................................74
5.4. En ook meer recent (Slovakije)...............................................................................................74
5.5. En zelfs bij Finland......................................................................................................................75
5.6. Wat is er aan de hand?..............................................................................................................75
5.7. Verschillende manieren van antwoorden...........................................................................76
5.7.1. Het instemmende antwoord..........................................................................................76
5.7.2. Het corrigerende antwoord............................................................................................76
5.7.3. Het “de schuld ligt niet bij ons”-antwoord................................................................77
5.7.4. Het “in de praktijk loopt alles op rolletjes”-antwoord..........................................77
5.7.5. Het “kunnen, maar niet willen”-antwoord................................................................77
5.7.6. Het “willen, maar niet kunnen”-antwoord................................................................78
5.7.7. Het onderzoekende antwoord.......................................................................................79
5.7.8. Het antwoord dat een nieuwe vraag oproept..........................................................79
5.7.9. Het partiële antwoord......................................................................................................80
5.7.10. Het ontbrekende antwoord..........................................................................................80
6. Centrale toezichtsraad en commissies van toezicht.................................................................81
7. Tot besluit...............................................................................................................................................81
Hoofdstuk 4: Europese Penologie.............................................................................................................82
1. Inleiding: Europa en de straf.............................................................................................................82
2. Raad van Europa...................................................................................................................................82
2.1. Europees Hof voor de Rechten van de Mens.....................................................................83
2.1.1. Doodstraf..............................................................................................................................83
2.1.2. Behandeling van verdachten of veroordeelden.......................................................84
2.1.3. Gestrengheid van het strafbeleid.................................................................................85
2.1.4. Rechten van het slachtoffer...........................................................................................86
2.2. CPT...................................................................................................................................................86
2.3. Aanbevelingen van Committee of Ministers......................................................................86
4
, 3. Europese Unie........................................................................................................................................87
3.1. EU en gevangenissen.................................................................................................................88
3.2. Arrest gevoegde zaken Aranyosi en Caldaru....................................................................89
3.2.1. Beoordelingskader van het Hof....................................................................................90
3.3. Enkele reflecties...........................................................................................................................91
DEEL GEDOCEERD DOOR:.........................................................................................................................93
ANTHONY PEMBERTON.............................................................................................................................93
Hoofdstuk 5: Introductie narratieve criminologie.................................................................................94
1. Wat is een narratief.............................................................................................................................94
1.1. Overcoming the monster..........................................................................................................95
1.2. Quest...............................................................................................................................................95
1.3. Voyage and return......................................................................................................................95
1.4. Rags to riches...............................................................................................................................96
1.5. Tragedy...........................................................................................................................................96
1.6. Comedy...........................................................................................................................................96
1.7. Rebirth............................................................................................................................................96
1.8. Irony.................................................................................................................................................96
2. Narratieve persoonlijkheidspsychologie.......................................................................................96
2.1. McAdams 2013...........................................................................................................................97
3. Shadd Marun’s “Making good”......................................................................................................100
3.1. Sociale betekenis van levensverhalen...............................................................................101
3.2. Visie op verantwoordelijkheid..............................................................................................102
3.3. Continuïteit in het zelfbeeld..................................................................................................102
4. Lois Presser en de narratieve criminologie................................................................................102
4.1. Narratives of offenders: “startpunt” voor de narratieve criminologie.....................102
4.2. Het probleem van authenticiteit..........................................................................................103
4.3. Interpretatie van verhalen in criminologie........................................................................103
4.4. Verschil tussen de tweede en de derde interpretatie..................................................103
4.5. Aanpalende gezichtspunten in de criminologie.............................................................104
4.6. Bijdragen narratieve criminologie.......................................................................................104
Hoofdstuk 6: Narratieven Criminologie; dadertypologie, victimologie en culturele
criminologie....................................................................................................................................................106
1. Cultuur in narratieve criminologie................................................................................................106
2. Dadertypologie in de narratieven.................................................................................................108
2.1. Aanvullende narratieve aanpak...........................................................................................109
2.2. Een klein beetje achtergrond................................................................................................109
2.3. Op weg naar hun ‘narrative roles questionnaire’...........................................................111
2.4. Vragenlijst...................................................................................................................................111
2.5. Vier rollen....................................................................................................................................112
2.6. Twee vragen...............................................................................................................................113
5
, 3. Narratieven van huiselijk geweld - victimologie.....................................................................113
3.1. Welke verhaallijn......................................................................................................................113
3.2. Belang van verhalen in sociale bewegingen...................................................................114
3.3. Verwijzing naar het werk van Strak over geweld tegen vrouwen...........................115
3.4. Battered women syndrome...................................................................................................115
4. Narratieve victimologie - tegenstellingen tussen narratieven...........................................118
4.1. Belang van verhalen voor slachtoffers..............................................................................118
4.2. De impact van slachtofferschap op (levens)verhalen..................................................119
4.3. Verwerking van slachtofferschap.......................................................................................120
4.4. Spanningen tussen de verhalen van het slachtoffer en die van anderen..............120
4.4.1. Moralization gap..............................................................................................................121
4.4.2. Het geloof in een rechtvaardige wereld..................................................................121
4.4.3. Framing en stereotiep....................................................................................................122
Hoofdstuk 7: Narratieven in en na detentie.........................................................................................124
1. Introductie.............................................................................................................................................124
2. Wat is normaal...................................................................................................................................125
2.1. Centrale boodschap:................................................................................................................125
2.2. Normalisering.............................................................................................................................125
3. Narratieven van voormalige plegers van seksuele delicten................................................128
3.1. Centrale boodschap.................................................................................................................128
3.2. Studie naar levensverhalen...................................................................................................129
3.3. Twee narratieve profielen in onderzoek...........................................................................130
4. Narratieven van detentie.................................................................................................................131
4.1. Centrale boodschap.................................................................................................................131
4.2. Detentie als aanslag op identiteit.......................................................................................132
4.3. Onderzoeksresultaten Warr.................................................................................................133
4.4. Nog een uitdaging: “two mans”...........................................................................................133
4.5. Conclusie: narratieve uitdaging van detentie: Warr’s narrative labour..................134
Hoofdstuk 8: Maatschappelijke narratieven over straf en criminaliteit......................................135
1. Hoe praten we over “nieuwe” vormen van slachtofferschap en “nieuwe” vormen van
criminaliteit...............................................................................................................................................135
1.1. Drie verschillende soorten bekende slachtoffers..........................................................135
1.2. De ontdekking van ‘nieuwe slachtoffers’..........................................................................136
1.2.1. Het ideale slachtoffer.....................................................................................................138
1.2.2. Mythe van puur kwaad..................................................................................................138
1.2.3. Waarom mensen criminaliteitsnieuws tot zich nemen.......................................138
1.2.4. Moral Workout: What makes crime news? (Jack Katz, 1987):.........................139
1.2.5. Katz en durkheim.............................................................................................................140
1.2.6. Veranderingen in media................................................................................................140
1.3. In narratieve termen.................................................................................................................141
6
, 1.4. Om over verder te denken.....................................................................................................141
2. De reactie op onderzoek: het verhaal van Alyn Walker.......................................................141
2.1. Misvattingen over MAP’s.......................................................................................................141
2.2. Identiteitsontwikkeling bij MAP’s (Walker & Troiden).................................................142
2.3. Ball over Walker (2022)........................................................................................................144
2.4. Plotlijnen rond MAP’S (narratieve analyse).....................................................................144
2.5. De backlash tegen Walker (2023)......................................................................................145
2.6. Moral panic (Walker, 2023)..................................................................................................145
2.6.1. Resultaten..........................................................................................................................145
2.7. Koppeling met eerdere hoofdstukken...............................................................................146
3. Het veranderende strafklimaat.....................................................................................................147
3.1. Veranderingen in het strafklimaat......................................................................................147
3.1.1. Punitieve verschuiving sinds de jaren ’80...............................................................147
3.1.2. Paradox van dalende criminaliteit.............................................................................147
3.1.3. Strafpopulisme en rechtsverschuiving.....................................................................147
3.1.4. Dynamiek van publieke opinie....................................................................................148
3.2. Hoe moeten we deze ontwikkeling begrijpen?..............................................................148
3.2.1. Morele woede en verontwaardiging.........................................................................148
3.2.2. Morele woede en de intuïtieve aanklager...............................................................150
3.2.3. De conservatieve wending: het geloof in een gevaarlijke wereld..................150
3.2.4. Punitieve houdingen: criminologische duidingen.................................................151
3.3. Een aantal gedachten vanuit narratief perspectief.......................................................152
Gastcollege Herstelgerichte detentie....................................................................................................154
1. Herstelrecht en herstel: de basis..................................................................................................154
1.1. Definitie........................................................................................................................................154
1.2. Vier Aartsvaders.......................................................................................................................154
1.2.1. Abolitionisme (. Julsman, 1986).................................................................................154
1.2.2. ‘Conflict as property (N. Christie, 1977)..................................................................155
1.2.3. ‘Reintegrative schaming’ (J. Braithwaite, 1989)....................................................155
1.2.4. ‘Changing lenses’ (H. Zehr, 1990).............................................................................156
1.3. Samenvattend............................................................................................................................156
1.4. Principes herstelrecht..............................................................................................................156
1.5. Types herstelrecht....................................................................................................................156
1.6. Verhouding tussen herstelrecht en strafrecht......................................................................157
1.7. Belang van narratieven in herstel.......................................................................................158
2. Herstelgerichte detentie: wat en waarom?...............................................................................158
2.1. Problemen met detentie.........................................................................................................158
2.2. Herstelgerichte detentie.........................................................................................................159
2.3. Doelen voor herstelrecht in detentie.................................................................................159
3. Herstelgerichte detentie: theoretische en praktische uitdagingen...................................160
7
, 3.1. Is de onderliggende filosofie niet tegenstrijdig..............................................................160
3.2. Theoretische tegenstellingen en uitdagingen......................................................................161
3.3. Praktische uitdagingen...........................................................................................................161
4. Herstelgerichte detentie in België...............................................................................................162
4.1. Van waar komen we?..............................................................................................................162
4.2. Wetgeving..................................................................................................................................162
4.3. Waar staan we nu?..................................................................................................................162
5. Conclusie..............................................................................................................................................163
Hoofdstuk 10: De waarde van fictie in narratieve criminologie....................................................164
1. Fictionaliseren in verhalen over gedetineerde familieleden................................................164
1.1. De centrale probleemstelling: de puzzel van de misdrijven van een geliefde.....164
1.2. Het fictionaliseren als narratieve strategie......................................................................165
1.3. Functionaliseren en filosofische duiding:..........................................................................165
1.4. Fictie en levensverhalen: een gevaarlijk grensgebied..................................................166
1.5. Vier fictionaliserende tendensen.........................................................................................166
1.6. Functies, opbrengsten en risico’s........................................................................................168
1.7. Opbrengsten en risico’s..........................................................................................................168
1.8. Casussen.....................................................................................................................................169
2. Het belang van functie voor de criminologie............................................................................169
2.1. Weer verwijzing naar Maruna..............................................................................................169
2.2. Literaire fictie als alternatief narratief in een detentiecontext:..................................170
2.3. Narratieve veerkracht..............................................................................................................171
3. Het bestuderen van detentie in autobiografische romans...................................................173
3.1. Waarom fictie nodig is............................................................................................................173
3.2. Carceral habitus........................................................................................................................173
3.3. Ras, gender en lichamelijkheid in de gevangenis..........................................................175
3.4. Ron decker - The animal factory (Edward Bunker).......................................................176
3.5. Bijdrage van fictie aan de criminologie (Page en Goodman).....................................177
3.6. Bijdrage volgens McGregor...................................................................................................177
3.7. Praktische criminologische toepassingen van fictie......................................................177
4. De waarde van ‘ghost criminology’: het begrijpen van intieme relaties in detentie door
romans........................................................................................................................................................178
4.1. De impact van gevangenisstraf op relaties......................................................................178
4.2. Beperkingen van huidige perspectieven...........................................................................179
4.3. Ghost criminology als inspiratie..........................................................................................179
4.4. Kernprincipes van ghost criminology.................................................................................180
4.5. An american Marriage (Tayari Jones, 2018)....................................................................180
8
,9
, DEEL GEDOCEERD DOOR:
TOM DAEMS
1
penologie en forensische
hulpverlening
1
,Inhoudsopgave
DEEL GEDOCEERD DOOR:............................................................................................................................1
TOM DAEMS.......................................................................................................................................................1
Hoofdstuk 1: Elektronisch toezicht..............................................................................................................2
1. Inleiding......................................................................................................................................................2
1.1. Ontstaan elektronisch toezicht..................................................................................................5
1.2. Behavioral supervision system with wrist carried transceiver.......................................7
2. De ontwikkeling van elektronisch toezicht in België in vogelvlucht......................................9
2.1. Experimentatie (1998 - 2000)...................................................................................................9
2.2. Stabilisering (2000 - 2006).....................................................................................................10
2.3. Intensifiëring (2006 - 2011)....................................................................................................11
2.4. Diversifiëring (2011 - …)...........................................................................................................11
2.4.1. Groei in cijfers......................................................................................................................13
3. Wat is de aantrekkingskracht van elektronisch toezicht?.......................................................14
3.1. Van de functies van de vrijheidsstraf….................................................................................15
3.2. … Naar functies van het elektronisch toezicht...................................................................16
3.2.1. Actiefunctie..........................................................................................................................17
3.2.2. Afschrikking.........................................................................................................................18
3.2.3. Automatisering...................................................................................................................18
3.2.4. Bescherming van slachtoffers.......................................................................................22
3.2.5. Criminaliteitsbestrijding...................................................................................................23
3.2.6. Degradatie............................................................................................................................23
3.2.7. Detectie.................................................................................................................................23
3.2.8. Gedragsopvolging.............................................................................................................24
3.2.9. Herstel...................................................................................................................................25
3.2.10. Humanisering...................................................................................................................25
3.2.11. Kostenbesparing..............................................................................................................26
3.2.12. Leedtoevoeging...............................................................................................................26
3.2.13. Onschadelijkmaking/incapacitatie.............................................................................27
3.2.14. Ontlasting..........................................................................................................................28
3.2.15. Ontvolking/Decarceratie...............................................................................................28
3.2.16. Re-integratie.....................................................................................................................29
3.2.17. Responsabilisering..........................................................................................................29
3.2.18. Schadebeperking.............................................................................................................30
3.2.19. Transcarceratie.................................................................................................................30
3.2.20. Vergroting en verfijning controlenet.........................................................................31
3.2.21. Verificatie...........................................................................................................................32
3.2.22. Winst...................................................................................................................................33
4. Elektronisch toezicht in Europa........................................................................................................34
4.1. Europees onderzoek in 5 jurisdicties.....................................................................................34
2
, 4.2. Elektronisch toezicht - wereldwijd - McDonaldisering?................................................36
5. Ethisch kader: grenzen aan de groei van elektronisch toezicht.............................................37
5.1. Enkele thema’s.............................................................................................................................38
5.2. Europees initiatief: Recommendation CM/Rec (2014)4.................................................41
5.2.1. Raad van Europa- Mensenrechten als leidend kader............................................41
5.2.2. Soft law met reële impact...............................................................................................41
5.3. Appendix........................................................................................................................................42
6. Vragen bij elektronisch toezicht.......................................................................................................43
6.1. Te veel of te weinig elektronisch toezicht?.........................................................................43
6.2. Succes of mislukking?................................................................................................................44
6.3. Apollo of dyonisos?....................................................................................................................45
Hoofdstuk 2: Basiswet gevangeniswezen en rechtspositie van gedetineerden: casus
naaktfouilles.....................................................................................................................................................47
1. Inleiding...................................................................................................................................................47
2. Ontwikkelingen basiswet gevangeniswezen..............................................................................48
2.1. Van inherente beperkingen …..................................................................................................48
2.2. … Naar gelegitimeerde beperkingen.....................................................................................49
2.3. Ontwikkelingen in België in vogelvlucht.............................................................................50
2.4. Basisprincipes van de basiswet gevangeniswezen.........................................................50
2.5. Het hobbelparcours van de basiswet gevangeniswezen..............................................51
2.6. Casus: De regulering en deregulering van de naaktfouilles.........................................52
2.6.1. Inleiding.................................................................................................................................53
2.6.2. Stanley Cohen (1942 - 2013) over ontkenning.......................................................53
2.6.3. Europese regulering van naaktfouilles.......................................................................54
2.6.4. Regulering en deregulering van naaktfouilles in België.......................................56
2.6.5. Interpretatieve ontkenning.............................................................................................59
3. Besluit.......................................................................................................................................................60
Hoofdstuk 3: Toezicht op detentie............................................................................................................62
1. Inleiding: waarom toezicht op gevangenissen?..........................................................................62
2. De preventieve wende........................................................................................................................63
2.1. Het voorstel van Gauthier........................................................................................................63
→ Kernpunten van Gautier’s preventieve voorstel.............................................................64
2.2. De weg naar het voorstel: van Verenigde Naties naar Raad van Europa en terug
...................................................................................................................................................................64
3. Het Europees antifoltercomité.........................................................................................................65
3.1. European Convention for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading
Treatment or Punishment (1987)...................................................................................................65
3.2. The CPT: the story of success.................................................................................................66
...................................................................................................................................................................66
3.3. België en het CPT.......................................................................................................................66
3
, 4. Het VN-antifoltercomité.....................................................................................................................66
4.1. Tweepijlerstructuur....................................................................................................................67
4.1.1. Subcommittee on the prevention of torture (SPT)..................................................67
4.1.2. National Preventive Mechanism...................................................................................68
4.1.3. Cijfers.....................................................................................................................................68
SPT – Subcommittee on Prevention of Torture (VN)..............................................................69
CPT – European Committee for the Prevention of Torture (Raad van Europa)..............69
4.2. Een moeilijke start voor het SPT............................................................................................70
4.3. Malcolm Evans (20 oktober 2015)........................................................................................71
4.4. 12e jaarrapport (maart 2019).................................................................................................72
5. Het dertigersdilemma van het CPT................................................................................................72
5.1. Standbeelden en slaven...........................................................................................................72
5.2. Dialoog: ruis op de lijn? CPT klaagt......................................................................................74
5.3. En opnieuw….................................................................................................................................74
5.4. En ook meer recent (Slovakije)...............................................................................................74
5.5. En zelfs bij Finland......................................................................................................................75
5.6. Wat is er aan de hand?..............................................................................................................75
5.7. Verschillende manieren van antwoorden...........................................................................76
5.7.1. Het instemmende antwoord..........................................................................................76
5.7.2. Het corrigerende antwoord............................................................................................76
5.7.3. Het “de schuld ligt niet bij ons”-antwoord................................................................77
5.7.4. Het “in de praktijk loopt alles op rolletjes”-antwoord..........................................77
5.7.5. Het “kunnen, maar niet willen”-antwoord................................................................77
5.7.6. Het “willen, maar niet kunnen”-antwoord................................................................78
5.7.7. Het onderzoekende antwoord.......................................................................................79
5.7.8. Het antwoord dat een nieuwe vraag oproept..........................................................79
5.7.9. Het partiële antwoord......................................................................................................80
5.7.10. Het ontbrekende antwoord..........................................................................................80
6. Centrale toezichtsraad en commissies van toezicht.................................................................81
7. Tot besluit...............................................................................................................................................81
Hoofdstuk 4: Europese Penologie.............................................................................................................82
1. Inleiding: Europa en de straf.............................................................................................................82
2. Raad van Europa...................................................................................................................................82
2.1. Europees Hof voor de Rechten van de Mens.....................................................................83
2.1.1. Doodstraf..............................................................................................................................83
2.1.2. Behandeling van verdachten of veroordeelden.......................................................84
2.1.3. Gestrengheid van het strafbeleid.................................................................................85
2.1.4. Rechten van het slachtoffer...........................................................................................86
2.2. CPT...................................................................................................................................................86
2.3. Aanbevelingen van Committee of Ministers......................................................................86
4
, 3. Europese Unie........................................................................................................................................87
3.1. EU en gevangenissen.................................................................................................................88
3.2. Arrest gevoegde zaken Aranyosi en Caldaru....................................................................89
3.2.1. Beoordelingskader van het Hof....................................................................................90
3.3. Enkele reflecties...........................................................................................................................91
DEEL GEDOCEERD DOOR:.........................................................................................................................93
ANTHONY PEMBERTON.............................................................................................................................93
Hoofdstuk 5: Introductie narratieve criminologie.................................................................................94
1. Wat is een narratief.............................................................................................................................94
1.1. Overcoming the monster..........................................................................................................95
1.2. Quest...............................................................................................................................................95
1.3. Voyage and return......................................................................................................................95
1.4. Rags to riches...............................................................................................................................96
1.5. Tragedy...........................................................................................................................................96
1.6. Comedy...........................................................................................................................................96
1.7. Rebirth............................................................................................................................................96
1.8. Irony.................................................................................................................................................96
2. Narratieve persoonlijkheidspsychologie.......................................................................................96
2.1. McAdams 2013...........................................................................................................................97
3. Shadd Marun’s “Making good”......................................................................................................100
3.1. Sociale betekenis van levensverhalen...............................................................................101
3.2. Visie op verantwoordelijkheid..............................................................................................102
3.3. Continuïteit in het zelfbeeld..................................................................................................102
4. Lois Presser en de narratieve criminologie................................................................................102
4.1. Narratives of offenders: “startpunt” voor de narratieve criminologie.....................102
4.2. Het probleem van authenticiteit..........................................................................................103
4.3. Interpretatie van verhalen in criminologie........................................................................103
4.4. Verschil tussen de tweede en de derde interpretatie..................................................103
4.5. Aanpalende gezichtspunten in de criminologie.............................................................104
4.6. Bijdragen narratieve criminologie.......................................................................................104
Hoofdstuk 6: Narratieven Criminologie; dadertypologie, victimologie en culturele
criminologie....................................................................................................................................................106
1. Cultuur in narratieve criminologie................................................................................................106
2. Dadertypologie in de narratieven.................................................................................................108
2.1. Aanvullende narratieve aanpak...........................................................................................109
2.2. Een klein beetje achtergrond................................................................................................109
2.3. Op weg naar hun ‘narrative roles questionnaire’...........................................................111
2.4. Vragenlijst...................................................................................................................................111
2.5. Vier rollen....................................................................................................................................112
2.6. Twee vragen...............................................................................................................................113
5
, 3. Narratieven van huiselijk geweld - victimologie.....................................................................113
3.1. Welke verhaallijn......................................................................................................................113
3.2. Belang van verhalen in sociale bewegingen...................................................................114
3.3. Verwijzing naar het werk van Strak over geweld tegen vrouwen...........................115
3.4. Battered women syndrome...................................................................................................115
4. Narratieve victimologie - tegenstellingen tussen narratieven...........................................118
4.1. Belang van verhalen voor slachtoffers..............................................................................118
4.2. De impact van slachtofferschap op (levens)verhalen..................................................119
4.3. Verwerking van slachtofferschap.......................................................................................120
4.4. Spanningen tussen de verhalen van het slachtoffer en die van anderen..............120
4.4.1. Moralization gap..............................................................................................................121
4.4.2. Het geloof in een rechtvaardige wereld..................................................................121
4.4.3. Framing en stereotiep....................................................................................................122
Hoofdstuk 7: Narratieven in en na detentie.........................................................................................124
1. Introductie.............................................................................................................................................124
2. Wat is normaal...................................................................................................................................125
2.1. Centrale boodschap:................................................................................................................125
2.2. Normalisering.............................................................................................................................125
3. Narratieven van voormalige plegers van seksuele delicten................................................128
3.1. Centrale boodschap.................................................................................................................128
3.2. Studie naar levensverhalen...................................................................................................129
3.3. Twee narratieve profielen in onderzoek...........................................................................130
4. Narratieven van detentie.................................................................................................................131
4.1. Centrale boodschap.................................................................................................................131
4.2. Detentie als aanslag op identiteit.......................................................................................132
4.3. Onderzoeksresultaten Warr.................................................................................................133
4.4. Nog een uitdaging: “two mans”...........................................................................................133
4.5. Conclusie: narratieve uitdaging van detentie: Warr’s narrative labour..................134
Hoofdstuk 8: Maatschappelijke narratieven over straf en criminaliteit......................................135
1. Hoe praten we over “nieuwe” vormen van slachtofferschap en “nieuwe” vormen van
criminaliteit...............................................................................................................................................135
1.1. Drie verschillende soorten bekende slachtoffers..........................................................135
1.2. De ontdekking van ‘nieuwe slachtoffers’..........................................................................136
1.2.1. Het ideale slachtoffer.....................................................................................................138
1.2.2. Mythe van puur kwaad..................................................................................................138
1.2.3. Waarom mensen criminaliteitsnieuws tot zich nemen.......................................138
1.2.4. Moral Workout: What makes crime news? (Jack Katz, 1987):.........................139
1.2.5. Katz en durkheim.............................................................................................................140
1.2.6. Veranderingen in media................................................................................................140
1.3. In narratieve termen.................................................................................................................141
6
, 1.4. Om over verder te denken.....................................................................................................141
2. De reactie op onderzoek: het verhaal van Alyn Walker.......................................................141
2.1. Misvattingen over MAP’s.......................................................................................................141
2.2. Identiteitsontwikkeling bij MAP’s (Walker & Troiden).................................................142
2.3. Ball over Walker (2022)........................................................................................................144
2.4. Plotlijnen rond MAP’S (narratieve analyse).....................................................................144
2.5. De backlash tegen Walker (2023)......................................................................................145
2.6. Moral panic (Walker, 2023)..................................................................................................145
2.6.1. Resultaten..........................................................................................................................145
2.7. Koppeling met eerdere hoofdstukken...............................................................................146
3. Het veranderende strafklimaat.....................................................................................................147
3.1. Veranderingen in het strafklimaat......................................................................................147
3.1.1. Punitieve verschuiving sinds de jaren ’80...............................................................147
3.1.2. Paradox van dalende criminaliteit.............................................................................147
3.1.3. Strafpopulisme en rechtsverschuiving.....................................................................147
3.1.4. Dynamiek van publieke opinie....................................................................................148
3.2. Hoe moeten we deze ontwikkeling begrijpen?..............................................................148
3.2.1. Morele woede en verontwaardiging.........................................................................148
3.2.2. Morele woede en de intuïtieve aanklager...............................................................150
3.2.3. De conservatieve wending: het geloof in een gevaarlijke wereld..................150
3.2.4. Punitieve houdingen: criminologische duidingen.................................................151
3.3. Een aantal gedachten vanuit narratief perspectief.......................................................152
Gastcollege Herstelgerichte detentie....................................................................................................154
1. Herstelrecht en herstel: de basis..................................................................................................154
1.1. Definitie........................................................................................................................................154
1.2. Vier Aartsvaders.......................................................................................................................154
1.2.1. Abolitionisme (. Julsman, 1986).................................................................................154
1.2.2. ‘Conflict as property (N. Christie, 1977)..................................................................155
1.2.3. ‘Reintegrative schaming’ (J. Braithwaite, 1989)....................................................155
1.2.4. ‘Changing lenses’ (H. Zehr, 1990).............................................................................156
1.3. Samenvattend............................................................................................................................156
1.4. Principes herstelrecht..............................................................................................................156
1.5. Types herstelrecht....................................................................................................................156
1.6. Verhouding tussen herstelrecht en strafrecht......................................................................157
1.7. Belang van narratieven in herstel.......................................................................................158
2. Herstelgerichte detentie: wat en waarom?...............................................................................158
2.1. Problemen met detentie.........................................................................................................158
2.2. Herstelgerichte detentie.........................................................................................................159
2.3. Doelen voor herstelrecht in detentie.................................................................................159
3. Herstelgerichte detentie: theoretische en praktische uitdagingen...................................160
7
, 3.1. Is de onderliggende filosofie niet tegenstrijdig..............................................................160
3.2. Theoretische tegenstellingen en uitdagingen......................................................................161
3.3. Praktische uitdagingen...........................................................................................................161
4. Herstelgerichte detentie in België...............................................................................................162
4.1. Van waar komen we?..............................................................................................................162
4.2. Wetgeving..................................................................................................................................162
4.3. Waar staan we nu?..................................................................................................................162
5. Conclusie..............................................................................................................................................163
Hoofdstuk 10: De waarde van fictie in narratieve criminologie....................................................164
1. Fictionaliseren in verhalen over gedetineerde familieleden................................................164
1.1. De centrale probleemstelling: de puzzel van de misdrijven van een geliefde.....164
1.2. Het fictionaliseren als narratieve strategie......................................................................165
1.3. Functionaliseren en filosofische duiding:..........................................................................165
1.4. Fictie en levensverhalen: een gevaarlijk grensgebied..................................................166
1.5. Vier fictionaliserende tendensen.........................................................................................166
1.6. Functies, opbrengsten en risico’s........................................................................................168
1.7. Opbrengsten en risico’s..........................................................................................................168
1.8. Casussen.....................................................................................................................................169
2. Het belang van functie voor de criminologie............................................................................169
2.1. Weer verwijzing naar Maruna..............................................................................................169
2.2. Literaire fictie als alternatief narratief in een detentiecontext:..................................170
2.3. Narratieve veerkracht..............................................................................................................171
3. Het bestuderen van detentie in autobiografische romans...................................................173
3.1. Waarom fictie nodig is............................................................................................................173
3.2. Carceral habitus........................................................................................................................173
3.3. Ras, gender en lichamelijkheid in de gevangenis..........................................................175
3.4. Ron decker - The animal factory (Edward Bunker).......................................................176
3.5. Bijdrage van fictie aan de criminologie (Page en Goodman).....................................177
3.6. Bijdrage volgens McGregor...................................................................................................177
3.7. Praktische criminologische toepassingen van fictie......................................................177
4. De waarde van ‘ghost criminology’: het begrijpen van intieme relaties in detentie door
romans........................................................................................................................................................178
4.1. De impact van gevangenisstraf op relaties......................................................................178
4.2. Beperkingen van huidige perspectieven...........................................................................179
4.3. Ghost criminology als inspiratie..........................................................................................179
4.4. Kernprincipes van ghost criminology.................................................................................180
4.5. An american Marriage (Tayari Jones, 2018)....................................................................180
8
,9
, DEEL GEDOCEERD DOOR:
TOM DAEMS
1