Geschiedenis leerlijn rechtsstaat en democratie
Hoofdstuk 1 – Het ontstaan van vrijheidsrechten en politieke rechten in
Nederland (tot 1800)
1.1. Je kunt uitleggen waarom waterschappen rechten kregen van
de graven en welk belang zij daarbij hadden.
Boeren gingen vanaf de tijd van steden en staten meer de grond
ontginnen. Ze groeven kanalen en sloten om het water weg te laten lopen
en de grond geschikt te maken voor landbouw. Ook dijken en dammen
werden gemaakt om overstromingen tegen te gaan. Zo ontstonden
polders, gebieden achter dijken war de waterstand door de mensen
geregeld werd. Later moest dit ook allemaal onderhouden worden en
sluizen komen, voor de scheepsvaart. Maar dit waterbeheer was alleen
mogelijk als er werd samengewerkt. Er waren organisaties nodig die
toezicht hielden en beslissingen namen over het waterbeheer.
Hieruit ontstonden waterschappen. Deze vorming werd gesteund door de
graven van Holland, zij hadden belang bij een bloeiende landbouw en
handel. De graven beschouwden zichzelf aanvankelijk als enige eigenaar
van de grond, maar hadden tegelijkertijd onderdanen nodig om de grond
te ontginnen en het water te beheersen.
1.1. Je kunt beschrijven hoe burgers vrijheidsrechten en politieke
rechten kregen in de hoge en late middeleeuwen.
De graven beschouwden zichzelf aanvankelijk als enige eigenaar van de
grond, maar hadden tegelijkertijd onderdanen nodig om de grond te
ontginnen en het water te beheersen. Ze gaven hun daarom
vrijheidsrechten zoals eigendomsrechten op de grond, en politieke rechten
zoals inspraak bij het waterbeheer.
De landheer gaf de bewoners het recht om dit zelf te regelen. Dit is een
van de oudste vormen van democratisch zelfbestuur in Nederland. Burgers
kregen het recht om hun eigen functionarissen te kiezen, zoals
de dijkgraaf (de voorzitter) en de heemraden (het bestuur).
Om het water in een groot gebied te beheren was veel overleg nodig en
moest iedereen het eens worden en meewerken. Dit is nog altijd een
kenmerk van Nederlandse democratie. Veel overleg is dat mensen
inspraak hebben en dat ze proberen met elkaar eens te worden.
Poldermodel.
1.1. Je kunt uitleggen op welke manier stadsrechten de macht van
vorsten enerzijds versterkte en anderzijds verzwakten.
Stadsrechten versterkten de macht van vorsten doordat steden
economische groei brachten via handel en nijverheid. Vorsten kregen
hierdoor meer belastinginkomsten en konden met dat geld bijvoorbeeld
een leger betalen. Ook hielpen steden de vorst om zijn gebied beter te
besturen. Tegelijkertijd verzwakten stadsrechten de macht van vorsten,
omdat steden veel zelfstandigheid kregen. Burgers mochten vaak hun
, eigen bestuur kiezen, rechtspreken en muren bouwen, waardoor de vorst
minder directe controle had over de stad.
1.1. Je kunt uitleggen waarom staatsvorming en centralisatie voor
de vrijheidsrechten en politieke rechten van steden een
bedreiging vormden.
Staatsvorming en centralisatie waren een bedreiging voor de
vrijheidsrechten en politieke rechten van steden, omdat vorsten steeds
meer macht naar zich toe trokken. Ze wilden één centraal bestuur en
probeerden de zelfstandigheid van steden te beperken. Daardoor verloren
steden rechten zoals eigen wetten maken, zelf belasting regelen en hun
eigen bestuur kiezen. De macht van de stedelijke burgerij nam hierdoor af,
terwijl de macht van de vorst juist groter werd.
1.2. Je kunt de oorzaken voor het Plakkaat van Verlatinghe (1581)
beschrijven en in de context van de Nederlandse Opstand
plaatsen. Gebruik in je beschrijving:
- Eerste bijeenkomst Staten-Generaal (1464)
- De Nederlanden onderdeel van Habsburgse rijk
- Centralisatiepolitiek Karel V en Filips II
- Hagenpreken en beeldenstorm
- Unie van Atrecht, Unie van Utrecht (1579)
- Plakkaat van Verlatinghe (1581)
- Uitroepen Nederlandse Republiek (1588)
De Staten-Generaal van de opstandige Nederlandse gewesten besloten in
1581 om Filips II als hun vorst af te zweren. Dit legde ze vast in een
plakkaat een open brief van de overheid. Dit plakkaat heette het
Plakkaat van Verlatinge. Hierin werd gesteld dat de Spaanse koning niet
langer de trouw van zijn Nederlandse onderdanen verdiende. Volgens de
Staten-Generaal kwam Filips de plicht om zijn onderdanen te beschermen
niet na, hij zou hen juist onderdrukken. Hij was een tiran en mochten de
vertegenwoordigers van zijn onderdanen hem afzweren en een andere
leider kiezen.
De Nederlandse gewesten waren in de loop van bijna twee eeuwen onder
één vorst gekomen. Dat was begonnen in de 14e eeuw toen de hertog van
Bourgondië ook graaf van Vlaanderen werd. Zijn nakomeling Filips de
goede verwierf in de 15e eeuw onder meer Brabant, Holland en Zeeland. In
1464 riep hij als eerste vertegenwoordigers van alle gewesten bijeen in de
Staten-Generaal. Nadat zijn opvolger op het slagveld gesneuveld was,
veroverde de Franse koning Bourgondië, terwijl de bourgondische
Nederlanden onder het Habsburgse huis kwamen.
Karel V was leider van et Habsburgse vorst, en ook koning van Spanje. Hij
veroverde alle Nederlanden boven de rivieren. Hij versterkte het centrale
bestuur en bestreed protestanten met centrale rechtbanken. Dit ging ten
Hoofdstuk 1 – Het ontstaan van vrijheidsrechten en politieke rechten in
Nederland (tot 1800)
1.1. Je kunt uitleggen waarom waterschappen rechten kregen van
de graven en welk belang zij daarbij hadden.
Boeren gingen vanaf de tijd van steden en staten meer de grond
ontginnen. Ze groeven kanalen en sloten om het water weg te laten lopen
en de grond geschikt te maken voor landbouw. Ook dijken en dammen
werden gemaakt om overstromingen tegen te gaan. Zo ontstonden
polders, gebieden achter dijken war de waterstand door de mensen
geregeld werd. Later moest dit ook allemaal onderhouden worden en
sluizen komen, voor de scheepsvaart. Maar dit waterbeheer was alleen
mogelijk als er werd samengewerkt. Er waren organisaties nodig die
toezicht hielden en beslissingen namen over het waterbeheer.
Hieruit ontstonden waterschappen. Deze vorming werd gesteund door de
graven van Holland, zij hadden belang bij een bloeiende landbouw en
handel. De graven beschouwden zichzelf aanvankelijk als enige eigenaar
van de grond, maar hadden tegelijkertijd onderdanen nodig om de grond
te ontginnen en het water te beheersen.
1.1. Je kunt beschrijven hoe burgers vrijheidsrechten en politieke
rechten kregen in de hoge en late middeleeuwen.
De graven beschouwden zichzelf aanvankelijk als enige eigenaar van de
grond, maar hadden tegelijkertijd onderdanen nodig om de grond te
ontginnen en het water te beheersen. Ze gaven hun daarom
vrijheidsrechten zoals eigendomsrechten op de grond, en politieke rechten
zoals inspraak bij het waterbeheer.
De landheer gaf de bewoners het recht om dit zelf te regelen. Dit is een
van de oudste vormen van democratisch zelfbestuur in Nederland. Burgers
kregen het recht om hun eigen functionarissen te kiezen, zoals
de dijkgraaf (de voorzitter) en de heemraden (het bestuur).
Om het water in een groot gebied te beheren was veel overleg nodig en
moest iedereen het eens worden en meewerken. Dit is nog altijd een
kenmerk van Nederlandse democratie. Veel overleg is dat mensen
inspraak hebben en dat ze proberen met elkaar eens te worden.
Poldermodel.
1.1. Je kunt uitleggen op welke manier stadsrechten de macht van
vorsten enerzijds versterkte en anderzijds verzwakten.
Stadsrechten versterkten de macht van vorsten doordat steden
economische groei brachten via handel en nijverheid. Vorsten kregen
hierdoor meer belastinginkomsten en konden met dat geld bijvoorbeeld
een leger betalen. Ook hielpen steden de vorst om zijn gebied beter te
besturen. Tegelijkertijd verzwakten stadsrechten de macht van vorsten,
omdat steden veel zelfstandigheid kregen. Burgers mochten vaak hun
, eigen bestuur kiezen, rechtspreken en muren bouwen, waardoor de vorst
minder directe controle had over de stad.
1.1. Je kunt uitleggen waarom staatsvorming en centralisatie voor
de vrijheidsrechten en politieke rechten van steden een
bedreiging vormden.
Staatsvorming en centralisatie waren een bedreiging voor de
vrijheidsrechten en politieke rechten van steden, omdat vorsten steeds
meer macht naar zich toe trokken. Ze wilden één centraal bestuur en
probeerden de zelfstandigheid van steden te beperken. Daardoor verloren
steden rechten zoals eigen wetten maken, zelf belasting regelen en hun
eigen bestuur kiezen. De macht van de stedelijke burgerij nam hierdoor af,
terwijl de macht van de vorst juist groter werd.
1.2. Je kunt de oorzaken voor het Plakkaat van Verlatinghe (1581)
beschrijven en in de context van de Nederlandse Opstand
plaatsen. Gebruik in je beschrijving:
- Eerste bijeenkomst Staten-Generaal (1464)
- De Nederlanden onderdeel van Habsburgse rijk
- Centralisatiepolitiek Karel V en Filips II
- Hagenpreken en beeldenstorm
- Unie van Atrecht, Unie van Utrecht (1579)
- Plakkaat van Verlatinghe (1581)
- Uitroepen Nederlandse Republiek (1588)
De Staten-Generaal van de opstandige Nederlandse gewesten besloten in
1581 om Filips II als hun vorst af te zweren. Dit legde ze vast in een
plakkaat een open brief van de overheid. Dit plakkaat heette het
Plakkaat van Verlatinge. Hierin werd gesteld dat de Spaanse koning niet
langer de trouw van zijn Nederlandse onderdanen verdiende. Volgens de
Staten-Generaal kwam Filips de plicht om zijn onderdanen te beschermen
niet na, hij zou hen juist onderdrukken. Hij was een tiran en mochten de
vertegenwoordigers van zijn onderdanen hem afzweren en een andere
leider kiezen.
De Nederlandse gewesten waren in de loop van bijna twee eeuwen onder
één vorst gekomen. Dat was begonnen in de 14e eeuw toen de hertog van
Bourgondië ook graaf van Vlaanderen werd. Zijn nakomeling Filips de
goede verwierf in de 15e eeuw onder meer Brabant, Holland en Zeeland. In
1464 riep hij als eerste vertegenwoordigers van alle gewesten bijeen in de
Staten-Generaal. Nadat zijn opvolger op het slagveld gesneuveld was,
veroverde de Franse koning Bourgondië, terwijl de bourgondische
Nederlanden onder het Habsburgse huis kwamen.
Karel V was leider van et Habsburgse vorst, en ook koning van Spanje. Hij
veroverde alle Nederlanden boven de rivieren. Hij versterkte het centrale
bestuur en bestreed protestanten met centrale rechtbanken. Dit ging ten
