2024-2025
Neurologie
JAN DE BLEEKER
,HOOFDSTUK 1: HET SENSORIËLE SYSTEEM
1. INLEIDING
De gevoeligheid wordt anatomisch (en dus ook klinisch) opgesplitst in 3
modaliteiten:
1. Pijn- en temperatuurszin
2. Druk en grove tastzin
3. Proprioceptie, fijne tastzin en vibratiezin
Afhankelijk van de plaats van de laesie kunnen ze gescheiden of samen
aangetast zijn.
1.1. PIJN-EN TEMPERATUURSZIN: ROMP EN LEDEMATEN:
1.1.1 Anatomie:
Pijn is 1 van de belangrijkste redenen waarom mensen een arts of
paramedicus raadplegen. Een goed begrip van de betrokken banen is dan
ook belangrijk.
Receptoren voor pijn en temperatuur bevinden zich in de dermis en
epidermis.
Perifere zenuwen brengen prikkels naar dorsale ganglion, waar synaps
wordt genomen.
Naar dorsale hoorn van de grijze stof, synaps met tweede neuron,
kruisen in commissura ventralis naar columne lateralis van de
contralaterale witte stof.
Via tractus spinothalamicus lateralis (benen: ventrolateraal,
armen:dorsomediaal).
Nucleus ventro-postero-lateralis van de thalamus, synaps derde neuron.
Gyrus post-centralis.
1
,Dermatoom:
De vezels van elk dorsaal ganglion komen uit een deel van de huid: een
dermatoom. Hierin is overlapping tussen naburige dermatomen. Ook in de
dorsale hoorn is er overlapping van één segment op of neer.
Relfex:
In de dorsale hoorn neemt een deel van de uitlopers van het dorsaal
ganglion ook synaps met motorische neuronen in de ventrale hoorn van
de grijze stof, vanwaar axonen vertrekken door de ventrale radix naar de
willekeurige spieren. Hierdoor kunnen spieren snel reageren, zonder dat
info eerst doorgaat naar de hersenen. Een deel van die ‘interunciale’
(interneurale verbindingen) neuronen kruist toch, of stijg of daalt aan
dezelfde kant enkele segmenten waardoor een ruimere beweging ontstaat
die beschermt tegen pijn. Kruisende neuronen zorgen ervoor dat beide
delen van het lichaam kunnen reageren tegen de pijn.
Bijv. als je een heet oppervlak aanraakt met je rechterhand, kan je
linkerhand helpen om je lichaam in balans te houden.
Stijgende of dalende interneuronen zorgen ervoor dat er een grotere en
meer gecoördineerde beweging mogelijk is.
Pijnprikkels uit inwendige organen (bv. Maag-darmstelsel) worden via
zenuwvezels van het autonome (onwillekeurige) zenuwstelsel vervoerd.
- Hun banen zijn minder goed omschreven.
- Soms word pijn veroorzaakt thv interne organen, gevoeld op de
huid. Dit noemen we gerefereerde pijn.
Bijvoorbeeld: Hart binnenzijde linkerarm of urether liesstreek.
1.1.2 Klinische test:
Pijn Prik de patiënt met een naaldje op de vermoedelijk
gestoorde plaatsen (‘scherp’ of ‘dof) van de intacte
naar gestoord zone en omgekeerd. Vergelijk de
verschillende zones.
Temperatuur Neem buisjes met warm/ koud water.
2
, 1.2 BAAN VOOR DRUK EN GROVE TASTZIN: ROMP EN
LEDEMATEN:
1.2.1 Anatomie:
Receptoren in dermis.
Vezels nemen synaps in dorsale ganglion.
Axonen naar ipsilaterale columna dorsalis.
Splitsen in twee takken:
1. Tak naar dorsale hoorn, synaps tweede neuron en kruist naar de
contralaterale columna ventralis (= tractus spinothalamicus
ventralis).
2. Stijgt onmiddellijk op in ipsilaterale columna dorsalis, gedurende
10 tal segmenten, synaps tweede neuron, kruist dan naar
contralateraal (= tractus spinothalamicus ventralis).
Ventro-postero-lateralis van de thalamus, derde synaps.
Gyrus postcentralis.
Aangezien de
axonen splitsen, zal een leasie van ruggenmerg zelden een compleet
verlies van druk en grove tast veroorzaken. Als het letsel in de thalamus of
de achterste capsula interna of de gyrus postcentralis is gelokaliseerd, zal
de uitval vaak wel in beide helften voor verlies zorgen van druk en tast.
3
Neurologie
JAN DE BLEEKER
,HOOFDSTUK 1: HET SENSORIËLE SYSTEEM
1. INLEIDING
De gevoeligheid wordt anatomisch (en dus ook klinisch) opgesplitst in 3
modaliteiten:
1. Pijn- en temperatuurszin
2. Druk en grove tastzin
3. Proprioceptie, fijne tastzin en vibratiezin
Afhankelijk van de plaats van de laesie kunnen ze gescheiden of samen
aangetast zijn.
1.1. PIJN-EN TEMPERATUURSZIN: ROMP EN LEDEMATEN:
1.1.1 Anatomie:
Pijn is 1 van de belangrijkste redenen waarom mensen een arts of
paramedicus raadplegen. Een goed begrip van de betrokken banen is dan
ook belangrijk.
Receptoren voor pijn en temperatuur bevinden zich in de dermis en
epidermis.
Perifere zenuwen brengen prikkels naar dorsale ganglion, waar synaps
wordt genomen.
Naar dorsale hoorn van de grijze stof, synaps met tweede neuron,
kruisen in commissura ventralis naar columne lateralis van de
contralaterale witte stof.
Via tractus spinothalamicus lateralis (benen: ventrolateraal,
armen:dorsomediaal).
Nucleus ventro-postero-lateralis van de thalamus, synaps derde neuron.
Gyrus post-centralis.
1
,Dermatoom:
De vezels van elk dorsaal ganglion komen uit een deel van de huid: een
dermatoom. Hierin is overlapping tussen naburige dermatomen. Ook in de
dorsale hoorn is er overlapping van één segment op of neer.
Relfex:
In de dorsale hoorn neemt een deel van de uitlopers van het dorsaal
ganglion ook synaps met motorische neuronen in de ventrale hoorn van
de grijze stof, vanwaar axonen vertrekken door de ventrale radix naar de
willekeurige spieren. Hierdoor kunnen spieren snel reageren, zonder dat
info eerst doorgaat naar de hersenen. Een deel van die ‘interunciale’
(interneurale verbindingen) neuronen kruist toch, of stijg of daalt aan
dezelfde kant enkele segmenten waardoor een ruimere beweging ontstaat
die beschermt tegen pijn. Kruisende neuronen zorgen ervoor dat beide
delen van het lichaam kunnen reageren tegen de pijn.
Bijv. als je een heet oppervlak aanraakt met je rechterhand, kan je
linkerhand helpen om je lichaam in balans te houden.
Stijgende of dalende interneuronen zorgen ervoor dat er een grotere en
meer gecoördineerde beweging mogelijk is.
Pijnprikkels uit inwendige organen (bv. Maag-darmstelsel) worden via
zenuwvezels van het autonome (onwillekeurige) zenuwstelsel vervoerd.
- Hun banen zijn minder goed omschreven.
- Soms word pijn veroorzaakt thv interne organen, gevoeld op de
huid. Dit noemen we gerefereerde pijn.
Bijvoorbeeld: Hart binnenzijde linkerarm of urether liesstreek.
1.1.2 Klinische test:
Pijn Prik de patiënt met een naaldje op de vermoedelijk
gestoorde plaatsen (‘scherp’ of ‘dof) van de intacte
naar gestoord zone en omgekeerd. Vergelijk de
verschillende zones.
Temperatuur Neem buisjes met warm/ koud water.
2
, 1.2 BAAN VOOR DRUK EN GROVE TASTZIN: ROMP EN
LEDEMATEN:
1.2.1 Anatomie:
Receptoren in dermis.
Vezels nemen synaps in dorsale ganglion.
Axonen naar ipsilaterale columna dorsalis.
Splitsen in twee takken:
1. Tak naar dorsale hoorn, synaps tweede neuron en kruist naar de
contralaterale columna ventralis (= tractus spinothalamicus
ventralis).
2. Stijgt onmiddellijk op in ipsilaterale columna dorsalis, gedurende
10 tal segmenten, synaps tweede neuron, kruist dan naar
contralateraal (= tractus spinothalamicus ventralis).
Ventro-postero-lateralis van de thalamus, derde synaps.
Gyrus postcentralis.
Aangezien de
axonen splitsen, zal een leasie van ruggenmerg zelden een compleet
verlies van druk en grove tast veroorzaken. Als het letsel in de thalamus of
de achterste capsula interna of de gyrus postcentralis is gelokaliseerd, zal
de uitval vaak wel in beide helften voor verlies zorgen van druk en tast.
3
