Sociale zekerheid samenvatting
Hoofdstuk 1: inleiding
- Na de Tweede Wereldoorlog heeft het socialezekerheidsbegrip wereldwijd gelding gekregen.
Het houdt in dat armoede geen natuurlijk verschijnsel is waarin de mens moet berusten, maar
dat iedereen recht heeft op bestaanszekerheid en dat de overheid hierin een bepaalde
verantwoordelijkheid toekomt. De meningen over wat het precies inhoudt zijn verdeeld.
- Er wordt vaak gewezen op het belang van bepaalde waarden die aan de sociale zekerheid ten
grondslag liggen. Een daarvan is solidariteit-> de sterken leveren een bijdrage aan de
bescherming van de zwakkeren. Je hebt horizontale solidariteit-> leden van een groep verdelen
onderling risico’s. En verticale solidariteit-> de eenzijdige steun van rijken ten opzichte van
armen.
- De sociale zekerheid bedient zich van verschillende methoden van inkomensbescherming. Bij
sociale verzekeringen-> de verzekering is verplicht gesteld en worden de geldbedragen
uitgekeerd in de vorm van uitkeringen (werkloosheidsuitkering of
arbeidsongeschiktheidsuitkering). Er zijn ook sociale voorzieningen-> de uitkering wordt
versterkt als men op enig moment aan de wettelijke voorwaarden voldoet.
- Er zijn publieke- en private regelingen. Collectieve sociale zekerheid-> de sociale zekerheid is het
voorwerp van afspraken tussen werkgevers en werknemers. Fiscale sociale zekerheid-> het
fiscale stelsel is van belang. Prestaties-> het stelsel van sociale zekerheid kent een waaier van
uitkeringsvormen. Ze hebben verschillende benamingen-> pensioenen, toeslagen, aanvullingen,
bijdragen, verstrekkingen, etc. Middelentoets-> je komt alleen in aanmerking voor de bijstand
als de eigen middelen onder het bestaansminimum liggen.
- Sociale verzekeringen worden uit premies gefinancierd, sociale voorzieningen uit algemene
middelen.
- Waarborgfunctie-> minimumbescherming (afgestemd op het sociaal minimum)(AOW) en
bescherming tegen inkomensderving (vormt een percentage van het loon dat de werknemer
verdiende voordat hij werkloos werd) (WW).
- Activeringsfunctie-> uitkeringsgerechtigden re-integreren (terugbrengen naar de arbeidsmarkt).
- Sociaal risico-> bepaalde gebeurtenissen in het (werkzame) leven van de mensen die aanleiding
hebben gegeven tot de opkomst van sociale verzekeringen. Het risico dat aan deze
gebeurtenissen verbonden is, heeft vaak te maken met het wegvallen van arbeidsinkomsten
(medische zorg, ziekte, werkloosheid, ouderdom, gezinslasten, moederschap, invaliditeit,
overlijden en arbeidsongevallen en beroepsziekten).
- De erkenning van het recht op sociale zekerheid-> sociaal grondrecht (art. 20 lid 2 GW)-> de
overheid moet inspanning tonen.
- Sociaalzekerheidsregelingen geven aanspraak op bepaalde prestaties. Als deze aanspraak
rechtstreeks is gefundeerd op een publiekrechtelijke regeling, is er sprake van publieke sociale
zekerheid.
- Private sociale zekerheid-> de aanspraak op de desbetreffende prestatie is gebaseerd op een
civielrechtelijke overeenkomst. Bij wet is bijv. de minimumomvang van de afspraak (70% van het
loon en in het eerste jaar het minimumloon) dwingend voorgeschreven-> een werkgever mag
niet minder betalen bij ziekte.
- De sociale zekerheid van worden voorgesteld als een driepijlerstelsel->
De eerste laag wordt gevormd door het wettelijke socialezekerheidsstelsel.
, De prestaties hiervan worden aangevuld door aanspraken die de werknemer heeft ten
opzichte van de werkgever (collectieve zekerheid). Deze aanspraken vinden hun grondslag in
de collectieve arbeidsovereenkomst-> tweede laag.
De derde laag is opgebouwd uit private voorzieningen die een burger voor zichzelf kan
treffen in de vorm van bijv. spaarregelingen.
- In 2021 bedroegen de totale rijksuitgaven 337 miljard euro, ruim de helft daarvan ging naar de
sociale zekerheid (incl. zorg).
- Aan het eind van de 19e eeuw ging de overheid maatregelen treffen tegen de slechte
arbeidsomstandigheden. Er kwamen daardoor sociale verzekeringen tot stand-> de
Ongevallenwet (1901), Invaliditeitswet (1919), ZW (1930), Kinderbijslagwet (1941), de verplichte
ziekenfondsverzekering (1941), al deze verzekeringen werden ook wel arbeidsverzekeringen
genoemd. Na de Tweede Wereldoorlog werd de sociale zekerheid uitgebouwd-> de WW (1952),
AOW (1957) en de AWW (1959).
- In de jaren 70 werd het socialezekerheidsstelsel als voltooid beschouwd.
- Het sociaalzekerheidsrecht is een onderdeel van het bestuursrecht, het recht dat de activiteiten
van de overheid ten behoeve van de samenleving reguleert.
- Sociaal recht-> bestaanszekerheid van de burger op het terrein van arbeid en inkomen. De
sociale zekerheid bemoeit zich ook met zaken die voor het arbeidsrecht niet relevant zijn.
Hoofdstuk 2: het socialezekerheidsstelsel
- Het stelsel van sociale zekerheid-> het geheel van regelingen gericht op het bevorderen van
bestaanszekerheid en van de instanties die bij die regelingen als uitvoerder, toezichthouder of
rechter betrokken zijn. De socialezekerheidsdefinitie heeft betrekking op regelingen die een
bestaansminimum garanderen.
- De belangrijkste sociale voorziening is de bijstand. Sociale verzekeringen geven een wettelijk
gegarandeerde aanspraak op een uitkering als tegenprestatie voor de betaalde premies bij een
vooraf gedefinieerde onzekere gebeurtenis.
- Sociale verzekeringen-> AOW, Anw, AKW, Wlz, Zvw, WAO, Wet WIA, WAZ, WW en ZW. Worden
betaald uit de premies die de verzekerden en de werkgevers van de verzekerden betalen.
- Sociale voorzieningen-> Participatiewet, IOAW, IOAZ, IOW, TW, Wajong, Wsw, Wmo 2015, Wet
KB en Wzt. Worden betaald uit de laste van de algemene middelen (belastingen).
- Verzekeringsbeginsel-> er moet evenredigheid bestaan tussen de hoogte van de aan een
verzekeraar te betalen premie en het risico (de kans op het optreden van schade als gevolg van
een onzeker voorval).
- Personele werkingssfeer-> de doelgroep van de regeling. De belangrijkste doelgroep van de
sociale verzekeringen-> de verzekerden. Je hebt volksverzekeringen (algemene regelingen) en
werknemersverzekeringen (categoriale regelingen voor werknemers).
Volksverzekeringen richten zich op ingezetenen (personen die in Nederland wonen), maar
ook mensen die niet in NL wonen, maar hier als werknemer of zelfstandige werken. AOW,
Anw, AKW, Wlz en Zvw.
Werknemersverzekeringen omvat in de eerste plaats werknemers die in een
dienstbetrekking of een daarmee gelijkgestelde arbeidsverhouding werkzaam zijn. WAO,
Wet WIA, WW en ZW.
- De uitkeringen die worden verstrekt o.g.v. de werknemersverzekeringen vormen een
percentage van het dagloon dat een persoon heeft genoten, dat percentage is max. 70%.
- Volksverzekeringen zijn minimumbehoefteregelingen, die uitgaan van een middelentoets. Het
sociaal minimum is uitgedrukt als een percentage van het minimumloon. 70% voor een
Hoofdstuk 1: inleiding
- Na de Tweede Wereldoorlog heeft het socialezekerheidsbegrip wereldwijd gelding gekregen.
Het houdt in dat armoede geen natuurlijk verschijnsel is waarin de mens moet berusten, maar
dat iedereen recht heeft op bestaanszekerheid en dat de overheid hierin een bepaalde
verantwoordelijkheid toekomt. De meningen over wat het precies inhoudt zijn verdeeld.
- Er wordt vaak gewezen op het belang van bepaalde waarden die aan de sociale zekerheid ten
grondslag liggen. Een daarvan is solidariteit-> de sterken leveren een bijdrage aan de
bescherming van de zwakkeren. Je hebt horizontale solidariteit-> leden van een groep verdelen
onderling risico’s. En verticale solidariteit-> de eenzijdige steun van rijken ten opzichte van
armen.
- De sociale zekerheid bedient zich van verschillende methoden van inkomensbescherming. Bij
sociale verzekeringen-> de verzekering is verplicht gesteld en worden de geldbedragen
uitgekeerd in de vorm van uitkeringen (werkloosheidsuitkering of
arbeidsongeschiktheidsuitkering). Er zijn ook sociale voorzieningen-> de uitkering wordt
versterkt als men op enig moment aan de wettelijke voorwaarden voldoet.
- Er zijn publieke- en private regelingen. Collectieve sociale zekerheid-> de sociale zekerheid is het
voorwerp van afspraken tussen werkgevers en werknemers. Fiscale sociale zekerheid-> het
fiscale stelsel is van belang. Prestaties-> het stelsel van sociale zekerheid kent een waaier van
uitkeringsvormen. Ze hebben verschillende benamingen-> pensioenen, toeslagen, aanvullingen,
bijdragen, verstrekkingen, etc. Middelentoets-> je komt alleen in aanmerking voor de bijstand
als de eigen middelen onder het bestaansminimum liggen.
- Sociale verzekeringen worden uit premies gefinancierd, sociale voorzieningen uit algemene
middelen.
- Waarborgfunctie-> minimumbescherming (afgestemd op het sociaal minimum)(AOW) en
bescherming tegen inkomensderving (vormt een percentage van het loon dat de werknemer
verdiende voordat hij werkloos werd) (WW).
- Activeringsfunctie-> uitkeringsgerechtigden re-integreren (terugbrengen naar de arbeidsmarkt).
- Sociaal risico-> bepaalde gebeurtenissen in het (werkzame) leven van de mensen die aanleiding
hebben gegeven tot de opkomst van sociale verzekeringen. Het risico dat aan deze
gebeurtenissen verbonden is, heeft vaak te maken met het wegvallen van arbeidsinkomsten
(medische zorg, ziekte, werkloosheid, ouderdom, gezinslasten, moederschap, invaliditeit,
overlijden en arbeidsongevallen en beroepsziekten).
- De erkenning van het recht op sociale zekerheid-> sociaal grondrecht (art. 20 lid 2 GW)-> de
overheid moet inspanning tonen.
- Sociaalzekerheidsregelingen geven aanspraak op bepaalde prestaties. Als deze aanspraak
rechtstreeks is gefundeerd op een publiekrechtelijke regeling, is er sprake van publieke sociale
zekerheid.
- Private sociale zekerheid-> de aanspraak op de desbetreffende prestatie is gebaseerd op een
civielrechtelijke overeenkomst. Bij wet is bijv. de minimumomvang van de afspraak (70% van het
loon en in het eerste jaar het minimumloon) dwingend voorgeschreven-> een werkgever mag
niet minder betalen bij ziekte.
- De sociale zekerheid van worden voorgesteld als een driepijlerstelsel->
De eerste laag wordt gevormd door het wettelijke socialezekerheidsstelsel.
, De prestaties hiervan worden aangevuld door aanspraken die de werknemer heeft ten
opzichte van de werkgever (collectieve zekerheid). Deze aanspraken vinden hun grondslag in
de collectieve arbeidsovereenkomst-> tweede laag.
De derde laag is opgebouwd uit private voorzieningen die een burger voor zichzelf kan
treffen in de vorm van bijv. spaarregelingen.
- In 2021 bedroegen de totale rijksuitgaven 337 miljard euro, ruim de helft daarvan ging naar de
sociale zekerheid (incl. zorg).
- Aan het eind van de 19e eeuw ging de overheid maatregelen treffen tegen de slechte
arbeidsomstandigheden. Er kwamen daardoor sociale verzekeringen tot stand-> de
Ongevallenwet (1901), Invaliditeitswet (1919), ZW (1930), Kinderbijslagwet (1941), de verplichte
ziekenfondsverzekering (1941), al deze verzekeringen werden ook wel arbeidsverzekeringen
genoemd. Na de Tweede Wereldoorlog werd de sociale zekerheid uitgebouwd-> de WW (1952),
AOW (1957) en de AWW (1959).
- In de jaren 70 werd het socialezekerheidsstelsel als voltooid beschouwd.
- Het sociaalzekerheidsrecht is een onderdeel van het bestuursrecht, het recht dat de activiteiten
van de overheid ten behoeve van de samenleving reguleert.
- Sociaal recht-> bestaanszekerheid van de burger op het terrein van arbeid en inkomen. De
sociale zekerheid bemoeit zich ook met zaken die voor het arbeidsrecht niet relevant zijn.
Hoofdstuk 2: het socialezekerheidsstelsel
- Het stelsel van sociale zekerheid-> het geheel van regelingen gericht op het bevorderen van
bestaanszekerheid en van de instanties die bij die regelingen als uitvoerder, toezichthouder of
rechter betrokken zijn. De socialezekerheidsdefinitie heeft betrekking op regelingen die een
bestaansminimum garanderen.
- De belangrijkste sociale voorziening is de bijstand. Sociale verzekeringen geven een wettelijk
gegarandeerde aanspraak op een uitkering als tegenprestatie voor de betaalde premies bij een
vooraf gedefinieerde onzekere gebeurtenis.
- Sociale verzekeringen-> AOW, Anw, AKW, Wlz, Zvw, WAO, Wet WIA, WAZ, WW en ZW. Worden
betaald uit de premies die de verzekerden en de werkgevers van de verzekerden betalen.
- Sociale voorzieningen-> Participatiewet, IOAW, IOAZ, IOW, TW, Wajong, Wsw, Wmo 2015, Wet
KB en Wzt. Worden betaald uit de laste van de algemene middelen (belastingen).
- Verzekeringsbeginsel-> er moet evenredigheid bestaan tussen de hoogte van de aan een
verzekeraar te betalen premie en het risico (de kans op het optreden van schade als gevolg van
een onzeker voorval).
- Personele werkingssfeer-> de doelgroep van de regeling. De belangrijkste doelgroep van de
sociale verzekeringen-> de verzekerden. Je hebt volksverzekeringen (algemene regelingen) en
werknemersverzekeringen (categoriale regelingen voor werknemers).
Volksverzekeringen richten zich op ingezetenen (personen die in Nederland wonen), maar
ook mensen die niet in NL wonen, maar hier als werknemer of zelfstandige werken. AOW,
Anw, AKW, Wlz en Zvw.
Werknemersverzekeringen omvat in de eerste plaats werknemers die in een
dienstbetrekking of een daarmee gelijkgestelde arbeidsverhouding werkzaam zijn. WAO,
Wet WIA, WW en ZW.
- De uitkeringen die worden verstrekt o.g.v. de werknemersverzekeringen vormen een
percentage van het dagloon dat een persoon heeft genoten, dat percentage is max. 70%.
- Volksverzekeringen zijn minimumbehoefteregelingen, die uitgaan van een middelentoets. Het
sociaal minimum is uitgedrukt als een percentage van het minimumloon. 70% voor een
