DEEL 1: Wetenschap & maatschappij, ontstaan wetenschappelijk denken
HOOFDSTUK 1: Wetenschap & maatschappij
1. Wat is wetenschap?
science – scienta – kennis
= het verzamelen v kennis dr bestuderen ve verschijnsel: wetenschappers zoeken nr verklaringen en proberen bewijzen
te vinden
-> alle kennis die we hebben rond een bepaald gebied en de systematische manier waarop we
verdere kennis hierrond kunnen verkrijgen
2. Wetenschap en innovatie (!!!!!)
hoe maken we een impact op de maatschappij/economie adhv. wetenschap?
=> Schumpeter model
1. initiële ontdekking/inventie
-> mag niet blijven bij zo’n ontdekking (anders geen impact)
2. innovatie: de inventie toepassen tot een product/nieuwe technologie/nieuw proces
3. diffusie in de maatschappij: de innovatie verspreiden in de maatschappij/economie
3. Vraagstelling vanuit verschillende wetenschappelijke disciplines
-> als wetenschappers: VEEL VRAGEN STELLEN die men tracht te beantwoorden
- farma/biomedische
- biomedische
- bioloog/bio-ingenieur
- socioloog
=> onderzoeksvragen die men dient te beantwoorden via een ONDERZOEKSPROCES
4. Wetenschap is vaak interdisciplinair
-> inzichten v disciplines samenbrengen om bepaalde onderzoeksvragen te beantwoorden
vb. de klimaatopwarming
- exacte wetenschappen: problemen in kaart brengen/begrijpen
- sociale wetenschappen: hoe wijzigen v menselijk gedrag
- toegepaste wetenschappen: hoe ontwikkel we betere isolatie, energie generatie
=> geïntegreerde aanpak verhoog EFFICIËNTIE
5. Wetenschap is internationaal
• landen, onderzoeksgroepen met bepaalde kennis zijn betrokken
vb. KUL: GM vr tropische ziektes; publicatie met auteurs v landen
• wetenschappers en expertise groeperen over landen heen
vb. Europese commissie: gaat zich bezighouden met problemen binnen/buiten EUR
-> experts aanstellen welke problemen en hoe ze kunnen aangepakt worden via onderzoek
, -> doen oproepen aan wetenschappers (+ financiering uitsturen)
-> Horizon Europe
vb. International Council: experts samenkomen om te stemmen vr globale wet problemen
-> onderverdeeld 150 groepjes
vb. International Union of Basic en Clinical pharmacology (IUPHAR): groeperen v kennis
over de grenzen heen
6. Wetenschap: motor van innovatie
• impact op levensduur, levenskwaliteit, gezondheid, comfort
• doorbraken in geneeskunde/farmaceutische wetenschappen
vb. vaccinatie, antibiotica, prothetische ledematen, nucleaire geneeskunde, orgaan transplantatie, medicatie,..
• doorbraken in chemie
vb. voedselbewaring
• doorbraken in technologie
vb. gsm, stoommachine, gloeilamp
• !! men weet niet altijd op voorhand hoe groot de impact zal zijn van een ontdekking
vb. Marie Curie – ontdekking radioactiviteit tot kankertherapie
-> 2 Nobelprijzen (!!)
vb. Watson & Crick – ontdekking DNA structuur tot gentherapie
7. Bekende wetenschappers - FFW auditoria
• Claudius Galenus
- experimenten op dieren -> urine wordt in nieren gevormd
- theorie v Hippocrates: het lichaam is gevuld met lichaamssappen
-> bij onbalans: ziekte en stoornissen
- grondlegger galenische geneeskunde: preparaten v dieren en planten vr ontwikkeling v GM
• Andreas Vesalius
- grondlegger vd anatomie
• Rosalyn Yalow
- ontwikkeling radioimmunoassay: obv radio isotopen gelabelde moleculen die je in lage hoeveelheden kunt
detecteren
-> linken v bepaalde verstoringen met ziekte
• Gertrude Elion
- ontdekken v een nieuwe werkwijze om GM te ontwikkelen
-> via namaak moleculen: obv bepaalde factoren die opgenomen worden dr kankercellen (door
namaakcellen gefopt)
- ontwikkeling azathioprine: afstoting getransplanteerde organen, reumatoïde artritis,..
• Alexander Fleming
- ontdekking penicilline (antibiotica)
• Friedrich Sertürner
- morfine isoleren uit opium
-> toepassen op vele ingrepen
8. Ontdekkingen door Vlaamse universiteiten
• tissue plasminogen activator ontdekking (KUL): enzyme dat bloedklonters kan oplossen
-> ontwikkeling v alteplase: behandeling v hartinfarcten en beroerten
• nanobody-based drugs (VIB/VUB/UGent): kleine antilichamen (intieel dr kamelen geproduceerd)
-> toepassing: caplacizumab – behandeling v thrombotic thrombocytopenic purpura (TTP) (zeldzame
stollingsstoornis)
werking
, -> zware chains v antilichamen op 1 rij verzamelen, elk om een bepaald doelwit aan te vallen
-> veel kleiner dan antilichamen: => drm naam: nanobody molecules
-> kunnen 2 moleculen samenbrengen (vb. immuuncel samen met kankercel brengen zodat immuuncel kan
attackeren)
• tenofovir disoproxil fumurate (TDF) (KUL): HIV behandeling (1 pil)
• andere voorbeelden:
9. Wat beinvloedt de wetenschap?
• externe factoren:
- welzijn & gezondheid vd bevolking (vb. pandemie)
- ethiek (vb. designer babies, klonen v mensen,..)
- economie (vb. patenten, jobs)
- politiek
- geografie
- religie
- oorlog (wapens, computers)
vb. covid-19 pandemie
-> factoren die voor het snel ontstaan ve vaccin hebben gezorgd:
- regulatoire factoren: norm FDA, EMA strenger voordat getest mag worden (prioriteit)
- vele kennis vooraf + veel nieuwe kennis doordat men kon testen op de mensen
- technologie was al beschikbaar: lipide nanodeeltjes
- bedrijven wouden meer risico nemen (zoveel patienten + grote impact -> eventueel vaccin zou veel geld
leveren)
- bedrijven kregen een geoptimaliseerde workflow
• interne factoren
- wetenschappelijke doorbraken (vb. DNA sequentie, CRISPR, mRNA vaccin technologie)
- technologische doorbraken (vb. next generation screening, 3D printing)
• financiering van wetenschap
bevraging belasting vr wetenschap
- 90% erkent belang v wetenschap en onderzoek
- 85% zegt wetenschap leidt tot beter leven in de toekomst
- 2/3 heeft interesse in wetenschap
- 77% draagvlak vr financiele ondersteuning
- 76% heeft vertrouwen in de wetenschap
- 51% is positief teg technologische vernieuwingen
manieren om te financieren
- bottom-up financiering (initiatief ligt bij onderzoeker/bedrijf)
-> vlaams agentschap innoveren en ondernemen (VLAIO)
-> fonds vr wetenschappelijk onderzoek (FWO)
-> bijzonder onderzoeksfonds (BOF) en industrieel onderzoeksfonds
- top-down financiering (initiatief ligt bij de overheid)
, -> strategische onderzoekscentra (SOC’S) vb. IMEC, VIB
-> vraaggedreven innovatie-initiatieven
o IBN’s (innovatie bedrijfsnetwerken): heel (toepassings)gericht een cluster v bedrijven
ondersteunen in hun tech vernieuwing en verbetering
o speerpuntclusters: ondersteuning thematische innovatiewerking vr bedrijven in samenwerking m
VL kennisinstellingen en daarbij heel spectrum v strategisch basis- , collectief- en coöperatief
onderzoek afdekken
begroting 2023
TOT VL: 61,6 MILJARD => ongv 4 milj voorbehouden vr wetenschap en innovatie
10. Economische impact van universitair onderzoek in BE
• toegevoegde waarde:
- VL economie: 10milj eur => 92000 jobs
- EUr economie: 12milj eur => 121800 jobs
• in VL: vr elke euro geinvesteerd => return on investment v 12 eur
• rol universiteiten?
- kwalitatief hoogstaand onderzoek
- continu nieuwe kennis en inzichten => bron v innovatie, economische en maatschappelijke impact
- wetenschapscommunicatie: communicatie tov burgers (= burgerwetenschap)
-> belang vd wetenschap uitleggen
- +- 30000 individueen werken a welvaart en welzijn in VL
=> cijfers VLIR jaarverslag benadrukt de impact
11. Impact van wetenschap op de toekomst
nieuwe geneesmiddelen (2024)
• oncologie: 17 nieuwe geneesmiddelen
• lenacapivr: HIV-geneesmiddel
• nieuwe pesticide spray
• nieuw organel in eukaryote
=> talrijk # GM die op lijst staan om goedgekeurd te worden
HOOFDSTUK 1: Wetenschap & maatschappij
1. Wat is wetenschap?
science – scienta – kennis
= het verzamelen v kennis dr bestuderen ve verschijnsel: wetenschappers zoeken nr verklaringen en proberen bewijzen
te vinden
-> alle kennis die we hebben rond een bepaald gebied en de systematische manier waarop we
verdere kennis hierrond kunnen verkrijgen
2. Wetenschap en innovatie (!!!!!)
hoe maken we een impact op de maatschappij/economie adhv. wetenschap?
=> Schumpeter model
1. initiële ontdekking/inventie
-> mag niet blijven bij zo’n ontdekking (anders geen impact)
2. innovatie: de inventie toepassen tot een product/nieuwe technologie/nieuw proces
3. diffusie in de maatschappij: de innovatie verspreiden in de maatschappij/economie
3. Vraagstelling vanuit verschillende wetenschappelijke disciplines
-> als wetenschappers: VEEL VRAGEN STELLEN die men tracht te beantwoorden
- farma/biomedische
- biomedische
- bioloog/bio-ingenieur
- socioloog
=> onderzoeksvragen die men dient te beantwoorden via een ONDERZOEKSPROCES
4. Wetenschap is vaak interdisciplinair
-> inzichten v disciplines samenbrengen om bepaalde onderzoeksvragen te beantwoorden
vb. de klimaatopwarming
- exacte wetenschappen: problemen in kaart brengen/begrijpen
- sociale wetenschappen: hoe wijzigen v menselijk gedrag
- toegepaste wetenschappen: hoe ontwikkel we betere isolatie, energie generatie
=> geïntegreerde aanpak verhoog EFFICIËNTIE
5. Wetenschap is internationaal
• landen, onderzoeksgroepen met bepaalde kennis zijn betrokken
vb. KUL: GM vr tropische ziektes; publicatie met auteurs v landen
• wetenschappers en expertise groeperen over landen heen
vb. Europese commissie: gaat zich bezighouden met problemen binnen/buiten EUR
-> experts aanstellen welke problemen en hoe ze kunnen aangepakt worden via onderzoek
, -> doen oproepen aan wetenschappers (+ financiering uitsturen)
-> Horizon Europe
vb. International Council: experts samenkomen om te stemmen vr globale wet problemen
-> onderverdeeld 150 groepjes
vb. International Union of Basic en Clinical pharmacology (IUPHAR): groeperen v kennis
over de grenzen heen
6. Wetenschap: motor van innovatie
• impact op levensduur, levenskwaliteit, gezondheid, comfort
• doorbraken in geneeskunde/farmaceutische wetenschappen
vb. vaccinatie, antibiotica, prothetische ledematen, nucleaire geneeskunde, orgaan transplantatie, medicatie,..
• doorbraken in chemie
vb. voedselbewaring
• doorbraken in technologie
vb. gsm, stoommachine, gloeilamp
• !! men weet niet altijd op voorhand hoe groot de impact zal zijn van een ontdekking
vb. Marie Curie – ontdekking radioactiviteit tot kankertherapie
-> 2 Nobelprijzen (!!)
vb. Watson & Crick – ontdekking DNA structuur tot gentherapie
7. Bekende wetenschappers - FFW auditoria
• Claudius Galenus
- experimenten op dieren -> urine wordt in nieren gevormd
- theorie v Hippocrates: het lichaam is gevuld met lichaamssappen
-> bij onbalans: ziekte en stoornissen
- grondlegger galenische geneeskunde: preparaten v dieren en planten vr ontwikkeling v GM
• Andreas Vesalius
- grondlegger vd anatomie
• Rosalyn Yalow
- ontwikkeling radioimmunoassay: obv radio isotopen gelabelde moleculen die je in lage hoeveelheden kunt
detecteren
-> linken v bepaalde verstoringen met ziekte
• Gertrude Elion
- ontdekken v een nieuwe werkwijze om GM te ontwikkelen
-> via namaak moleculen: obv bepaalde factoren die opgenomen worden dr kankercellen (door
namaakcellen gefopt)
- ontwikkeling azathioprine: afstoting getransplanteerde organen, reumatoïde artritis,..
• Alexander Fleming
- ontdekking penicilline (antibiotica)
• Friedrich Sertürner
- morfine isoleren uit opium
-> toepassen op vele ingrepen
8. Ontdekkingen door Vlaamse universiteiten
• tissue plasminogen activator ontdekking (KUL): enzyme dat bloedklonters kan oplossen
-> ontwikkeling v alteplase: behandeling v hartinfarcten en beroerten
• nanobody-based drugs (VIB/VUB/UGent): kleine antilichamen (intieel dr kamelen geproduceerd)
-> toepassing: caplacizumab – behandeling v thrombotic thrombocytopenic purpura (TTP) (zeldzame
stollingsstoornis)
werking
, -> zware chains v antilichamen op 1 rij verzamelen, elk om een bepaald doelwit aan te vallen
-> veel kleiner dan antilichamen: => drm naam: nanobody molecules
-> kunnen 2 moleculen samenbrengen (vb. immuuncel samen met kankercel brengen zodat immuuncel kan
attackeren)
• tenofovir disoproxil fumurate (TDF) (KUL): HIV behandeling (1 pil)
• andere voorbeelden:
9. Wat beinvloedt de wetenschap?
• externe factoren:
- welzijn & gezondheid vd bevolking (vb. pandemie)
- ethiek (vb. designer babies, klonen v mensen,..)
- economie (vb. patenten, jobs)
- politiek
- geografie
- religie
- oorlog (wapens, computers)
vb. covid-19 pandemie
-> factoren die voor het snel ontstaan ve vaccin hebben gezorgd:
- regulatoire factoren: norm FDA, EMA strenger voordat getest mag worden (prioriteit)
- vele kennis vooraf + veel nieuwe kennis doordat men kon testen op de mensen
- technologie was al beschikbaar: lipide nanodeeltjes
- bedrijven wouden meer risico nemen (zoveel patienten + grote impact -> eventueel vaccin zou veel geld
leveren)
- bedrijven kregen een geoptimaliseerde workflow
• interne factoren
- wetenschappelijke doorbraken (vb. DNA sequentie, CRISPR, mRNA vaccin technologie)
- technologische doorbraken (vb. next generation screening, 3D printing)
• financiering van wetenschap
bevraging belasting vr wetenschap
- 90% erkent belang v wetenschap en onderzoek
- 85% zegt wetenschap leidt tot beter leven in de toekomst
- 2/3 heeft interesse in wetenschap
- 77% draagvlak vr financiele ondersteuning
- 76% heeft vertrouwen in de wetenschap
- 51% is positief teg technologische vernieuwingen
manieren om te financieren
- bottom-up financiering (initiatief ligt bij onderzoeker/bedrijf)
-> vlaams agentschap innoveren en ondernemen (VLAIO)
-> fonds vr wetenschappelijk onderzoek (FWO)
-> bijzonder onderzoeksfonds (BOF) en industrieel onderzoeksfonds
- top-down financiering (initiatief ligt bij de overheid)
, -> strategische onderzoekscentra (SOC’S) vb. IMEC, VIB
-> vraaggedreven innovatie-initiatieven
o IBN’s (innovatie bedrijfsnetwerken): heel (toepassings)gericht een cluster v bedrijven
ondersteunen in hun tech vernieuwing en verbetering
o speerpuntclusters: ondersteuning thematische innovatiewerking vr bedrijven in samenwerking m
VL kennisinstellingen en daarbij heel spectrum v strategisch basis- , collectief- en coöperatief
onderzoek afdekken
begroting 2023
TOT VL: 61,6 MILJARD => ongv 4 milj voorbehouden vr wetenschap en innovatie
10. Economische impact van universitair onderzoek in BE
• toegevoegde waarde:
- VL economie: 10milj eur => 92000 jobs
- EUr economie: 12milj eur => 121800 jobs
• in VL: vr elke euro geinvesteerd => return on investment v 12 eur
• rol universiteiten?
- kwalitatief hoogstaand onderzoek
- continu nieuwe kennis en inzichten => bron v innovatie, economische en maatschappelijke impact
- wetenschapscommunicatie: communicatie tov burgers (= burgerwetenschap)
-> belang vd wetenschap uitleggen
- +- 30000 individueen werken a welvaart en welzijn in VL
=> cijfers VLIR jaarverslag benadrukt de impact
11. Impact van wetenschap op de toekomst
nieuwe geneesmiddelen (2024)
• oncologie: 17 nieuwe geneesmiddelen
• lenacapivr: HIV-geneesmiddel
• nieuwe pesticide spray
• nieuw organel in eukaryote
=> talrijk # GM die op lijst staan om goedgekeurd te worden
