BOUWMATERIALEN
inleiding
MATERIALISATIE
= materiaalkeuze afhankelijk van
• Esthetiek (uitstraling / identiteit)
• Technische eigenschappen
• Prijs
• Beschikbaarheid (moeilijk verkrijgbare materialen, …)
• Cultuur en traditie (bv in Zuid-Amerika veel houten huizen)
• Politieke overwegingen (subsidies, belastingvoordelen, …)
Invloed op akoestiek, kleur, geur, textuur, lichtweerkaatsing, gezondheid, comfort, …
Keuze bouwmaterialen
Primaire bouwmaterialen: wordt kant-en-klaar in natuur gevonden (hout, zand, leem, natuursteen,
…)
Secundaire bouwmaterialen: materialen, bestaande uit grondstoffen die een of meerdere
bewerkingen moeten ondergaan voor gebruikt te kunnen worden (cement, beton, metaal, keramiek,
…)
Duurzaam bouwen
“Our Common Future” = ontwikkeling die beantwoordt aan de behoeften van vandaag zonder die van
de komende generaties in gedrag te brengen
rapport van de Brundtlandcommissie → definieert “duurzame
ontwikkeling” als volgende aspecten evenwaardig worden
beschouwd:
- Het economische (profit)
- Het ecologische (planet)
- Het sociale (people)
Voor bouwMATERIALEN
Een materiaalverbruik dat rekening houdt met de complete levenscyclus van de betreffende
elementen (=LevensCyclusAnalyse) (LCA)
• Winning grondstoffen
• Productie
1
, • Gebruik
• Afbraak
• Verwerking afval
• Transport
Verschillende zaken moeten worden overwogen:
• Productie m.b.v. hernieuwbare energiebronnen
• Rationeel gebruik van zowel energie als de natuurlijke hulpbronnen
- uitputbaarheid grondstoffen
- water
- energie
• Verwerking afvalstromen
• Herbruikbaarheid en recycleerbaarheid
Houdt rekening met …
• Gezondheid
• Plaatsgebruik
• Sociale impact
• Mobiliteit
• …
Margriet = ecolabel van EU (nog) niet van toepassing op de bouw
Kwaliteitsonderzoek
Buildwise
Buildwise, het vroegere Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf
(= onderzoekscentrum)
Onderzoek naar de beste bouwmethodes (bouwsystemen, technische installaties) en meeste
geschikte materialen
➔ Informeren en ondersteunen van professionals mbv publicaties, databank bouwproducten,
buildwise-tools, normen-antennes, …
normen
Regels, richtlijnen of kwaliteitsbepalingen → belangrijk dat je deze volgt voor verzekering – garantie
• NBN: Belgische Normen (Belgisch Instituut voor Normalisatie)
• EN: Europese Normen (voorkeur op nationale normen)
• ASTM: American Society for Testing Materials
• DIN: Deutsche Industrie Normen
2
,• BS: British Standard
• NF: Normes Françaises
De NBN-normen, en de normen van andere Europese lidstaten, worden meer en meer gelijkgesteld
met de Europese (EN) of internationale normen (ISO).
Labels
CE-label (geen kwaliteitslabel)
= Europese Gemeenschap heeft regel ingevoerd die om producten uit verschillende landen of van
verschillende fabrikanten met elkaar te vergelijken via geharmoniseerde weergave van de
producteigenschappen.
Deze producteigenschappen worden op een uniforme manier op het verplichte CE-label
weergegeven.
Verplichte vereisten:
• Mechanische weerstand en stabiliteit
• Brandveiligheid
• Hygiëne, gezondheid en milieu
• Werkveiligheid
• Geluidsisolatie
• Energiebesparing en thermische isolatie
• Duurzaamheid
Benor
= product voldoet aan eisen die in technische voorschriften zijn vastgelegd (traditionele product)
de eisen zijn opgenomen in de Belgische normen (NBN) & door Technische
Voorschriften (PTV), normen worden gepubliceerd door het Belgisch Instituut
van Normalisatie (BIN)
ATG
= product is technisch goedgekeurd wanneer er nog geen norm voor bestaat (innovatief product),
het is gebonden aan de commerciële productnaam
De ATG wordt opgesteld en gepubliceerd door de Belgische Unie voor de Technische
Goedkeuring in de Bouw (BUtg)
iso 900(0-1-2)
= heeft te maken met de producent (productieproces en interne werkorganisatie),
uitwisseling van goederen & diensten vergemakkelijken en samenwerking verbeteren
3
, FSC
= label / keurmerk op een hout- of papierproduct dat aangeeft dat een product afkomstig is
uit een verantwoord beheerd bos
Eigenschappen van materialen …
in relatie tot levensduur
mechanische eigenschappen
• Sterkte (druksterkte, treksterkte, buigsterkte)
• Vormstabiliteit
- Doorbuiging
- Krimp
o Chemisch
o Thermisch (het voorwerp wordt groter als ze warmer worden en kleiner als ze kouder
worden → uiteenzetting
o Plastisch
o Hygrometrisch
o Hydraulisch
- Kruip = vervorming die blijft toenemen als je een bepaalde belasting blijft aanhouden
volumieke massa & soortelijke massa
• P = m/V (soortelijke massa = massa/volume) (kg/m³)
• Men spreekt van een soortelijke massa als het gewicht per volume-eenheid constant is (bv
staal)
• Men spreekt van volumieke massa als het gewicht per volume-eenheid niet constant is,
maar bv afhankelijk is van het vochtgehalte (bv hout, baksteen, natuursteen …)
4
inleiding
MATERIALISATIE
= materiaalkeuze afhankelijk van
• Esthetiek (uitstraling / identiteit)
• Technische eigenschappen
• Prijs
• Beschikbaarheid (moeilijk verkrijgbare materialen, …)
• Cultuur en traditie (bv in Zuid-Amerika veel houten huizen)
• Politieke overwegingen (subsidies, belastingvoordelen, …)
Invloed op akoestiek, kleur, geur, textuur, lichtweerkaatsing, gezondheid, comfort, …
Keuze bouwmaterialen
Primaire bouwmaterialen: wordt kant-en-klaar in natuur gevonden (hout, zand, leem, natuursteen,
…)
Secundaire bouwmaterialen: materialen, bestaande uit grondstoffen die een of meerdere
bewerkingen moeten ondergaan voor gebruikt te kunnen worden (cement, beton, metaal, keramiek,
…)
Duurzaam bouwen
“Our Common Future” = ontwikkeling die beantwoordt aan de behoeften van vandaag zonder die van
de komende generaties in gedrag te brengen
rapport van de Brundtlandcommissie → definieert “duurzame
ontwikkeling” als volgende aspecten evenwaardig worden
beschouwd:
- Het economische (profit)
- Het ecologische (planet)
- Het sociale (people)
Voor bouwMATERIALEN
Een materiaalverbruik dat rekening houdt met de complete levenscyclus van de betreffende
elementen (=LevensCyclusAnalyse) (LCA)
• Winning grondstoffen
• Productie
1
, • Gebruik
• Afbraak
• Verwerking afval
• Transport
Verschillende zaken moeten worden overwogen:
• Productie m.b.v. hernieuwbare energiebronnen
• Rationeel gebruik van zowel energie als de natuurlijke hulpbronnen
- uitputbaarheid grondstoffen
- water
- energie
• Verwerking afvalstromen
• Herbruikbaarheid en recycleerbaarheid
Houdt rekening met …
• Gezondheid
• Plaatsgebruik
• Sociale impact
• Mobiliteit
• …
Margriet = ecolabel van EU (nog) niet van toepassing op de bouw
Kwaliteitsonderzoek
Buildwise
Buildwise, het vroegere Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf
(= onderzoekscentrum)
Onderzoek naar de beste bouwmethodes (bouwsystemen, technische installaties) en meeste
geschikte materialen
➔ Informeren en ondersteunen van professionals mbv publicaties, databank bouwproducten,
buildwise-tools, normen-antennes, …
normen
Regels, richtlijnen of kwaliteitsbepalingen → belangrijk dat je deze volgt voor verzekering – garantie
• NBN: Belgische Normen (Belgisch Instituut voor Normalisatie)
• EN: Europese Normen (voorkeur op nationale normen)
• ASTM: American Society for Testing Materials
• DIN: Deutsche Industrie Normen
2
,• BS: British Standard
• NF: Normes Françaises
De NBN-normen, en de normen van andere Europese lidstaten, worden meer en meer gelijkgesteld
met de Europese (EN) of internationale normen (ISO).
Labels
CE-label (geen kwaliteitslabel)
= Europese Gemeenschap heeft regel ingevoerd die om producten uit verschillende landen of van
verschillende fabrikanten met elkaar te vergelijken via geharmoniseerde weergave van de
producteigenschappen.
Deze producteigenschappen worden op een uniforme manier op het verplichte CE-label
weergegeven.
Verplichte vereisten:
• Mechanische weerstand en stabiliteit
• Brandveiligheid
• Hygiëne, gezondheid en milieu
• Werkveiligheid
• Geluidsisolatie
• Energiebesparing en thermische isolatie
• Duurzaamheid
Benor
= product voldoet aan eisen die in technische voorschriften zijn vastgelegd (traditionele product)
de eisen zijn opgenomen in de Belgische normen (NBN) & door Technische
Voorschriften (PTV), normen worden gepubliceerd door het Belgisch Instituut
van Normalisatie (BIN)
ATG
= product is technisch goedgekeurd wanneer er nog geen norm voor bestaat (innovatief product),
het is gebonden aan de commerciële productnaam
De ATG wordt opgesteld en gepubliceerd door de Belgische Unie voor de Technische
Goedkeuring in de Bouw (BUtg)
iso 900(0-1-2)
= heeft te maken met de producent (productieproces en interne werkorganisatie),
uitwisseling van goederen & diensten vergemakkelijken en samenwerking verbeteren
3
, FSC
= label / keurmerk op een hout- of papierproduct dat aangeeft dat een product afkomstig is
uit een verantwoord beheerd bos
Eigenschappen van materialen …
in relatie tot levensduur
mechanische eigenschappen
• Sterkte (druksterkte, treksterkte, buigsterkte)
• Vormstabiliteit
- Doorbuiging
- Krimp
o Chemisch
o Thermisch (het voorwerp wordt groter als ze warmer worden en kleiner als ze kouder
worden → uiteenzetting
o Plastisch
o Hygrometrisch
o Hydraulisch
- Kruip = vervorming die blijft toenemen als je een bepaalde belasting blijft aanhouden
volumieke massa & soortelijke massa
• P = m/V (soortelijke massa = massa/volume) (kg/m³)
• Men spreekt van een soortelijke massa als het gewicht per volume-eenheid constant is (bv
staal)
• Men spreekt van volumieke massa als het gewicht per volume-eenheid niet constant is,
maar bv afhankelijk is van het vochtgehalte (bv hout, baksteen, natuursteen …)
4
