AANSPRAKELIJKHEIDSRECHT EN DEONTOLOGIE 2 LES 1
WIE IS AANSPRAKELIJK?, WIE BETAALT?
Eerste 10 lessen gaan over wie is aansprakelijk? Bij makelaar maken we ook een verschil tussen makelaar-bemiddelaar, makelaar-
syndicus, makelaar-rentmeester
Een bijgevolg vraag: wie betaalt? Vaak hebben makelaars een verzekering dus wie gaat de schade dan betalen
“AANSPRAKELIJKHEIDSRECHT”
BEGRIPPEN IN VERBAND MET AANSPRAKELIJKHEID
Burgerlijke aansprakelijkheid (=privaatrechtelijke aansprakelijkheid): iemand heeft een fout gemaakt, die fout heeft schade
gemaakt aan iets van iemand anders, de persoon die schade heeft gemaakt zal dat dan vergoeden
→ Buitencontractuele aansprakelijkheid
→ Contractuele aansprakelijkheid: bv makelaars schade veroorzaken aan hun contractanten, probleem aan je architect
Strafrechtelijke aansprakelijkheid: bv je rijdt door een rood licht, dat is strafbaar en dat kan geboet worden, het gaat dus gestraft
worden zodat je het later niet meer doet (werkstraffen, enkelband, boetes, …)
Deontologische aansprakelijkheid: als uitgangspunt is een persoon nooit tuchtrechtelijk aansprakelijk, bv advocaten maken
onderdeel uit aan een orde van advocaten en die moeten voldoen aan de deontologie van de advocaat, als die zich daar niet aan
voldoet kan de advocaat een tuchtsanctie krijgen bv schrapping, waarschuwing, geldboete
ook artsen hebben een deontologische orden
BIV→ schenden kan je bv geschrapt worden
Bekijk oefening
WETBOEK
BCA: nieuw Boek 6 BW in werking getreden op 1/1/2025
Stel er is een ongeval gebeurt in 2023, dan moet de rechter de oude artikelen toepassen
BCA: 3 VOORWAARDEN
De schade moet veroorzaakt zijn door een fout (of een tot aansprakelijkheid leidend feit) → causaal verband
BCA – DE EERSTE VOORWAARDE
• Persoonlijke aansprakelijkheid:
• Aansprakelijkheid voor eigen gedrag
• Kwalitatieve aansprakelijkheid: je bent verantwoordelijk zelfs als je zelf niet fout hebt
gedaan
1
,AANSPRAKELIJKHEID VOOR EIGEN GEDRAG
Art. 6.5 BW
“Eenieder is aansprakelijk voor de schade die hij door zijn fout aan een ander veroorzaakt.”
Art. 6.6 BW
Ҥ 1. De fout bestaat uit de schending van een wettelijke regel die een bepaald gedrag oplegt of verbiedt of van de algemene
zorgvuldigheidsnorm die geldt in het maatschappelijk verkeer.”
AANSPRAKELIJKHEID
• Een fout = onrechtmatig handelen = schending van een (1) gedragsnorm (resultaatsverplichting) of (2) algemene
zorgvuldigheidsnorm (inspanningsverplichting)
(1) DE SCHENDING VAN EEN GEDRAGSNORM
• een resultaatsverbintenis, de persoon moet een resultaat bereiken, dat resultaat is niet bereikt dus makkelijk te
bewijzen als het resultaat er niet is (schending van de wet)
• Wanneer een norm een bepaald gedrag gebiedt of verbiedt, is de loutere overtreding van die norm een
buitencontractuele fout.
• Geen toetsing aan de algemene zorgvuldigheidsnorm (zie volgende slide)
• Handelen in overeenstemming met de wet betekent niet automatisch dat men geen fout begaat.
Bv. de wegcode: als het rood is moet je stoppen, volg je die norm niet dan heb je de norm geschonden en is dat een fout, bv een
ziekenhuis mag niet enkel een draaideur hebben want als er brand is duurt het langer om naar buiten te gaan (KB → koninklijk besluit
wordt opgemaakt door de regering opgemaakt dus op federaal niveau, uitvoerende macht)
Inspanningsverbintenis is niet zo makkelijk om aan te tonen
Bv een bedrijf had een vergunning om explosieven te gebruiken om het bedrijf te laten neerstorten, maar hij deed het op een foute
manier waardoor de brokstukken in de lucht vlogen en hierdoor was er enorme schade aan het gebouw ernaast, er waren geen extra
voorwaarden aan bedwongen, maar de rechter zegt je moet nog steeds voorzichtig blijven dus je mag niet zomaar zonder kop iets doen
(2) DE SCHENDING VAN DE ALGEMENE ZORGVULDIGHEIDSNORM
• Het criterium van de goede huisvader
• Beoordeling in abstracto: Het feitelijk gedrag van een schadeverwekker zal worden getoetst aan het gedrag van een normaal
voorzichtig en redelijk persoon (bonus pater familias) geplaatst in dezelfde externe omstandigheden
• Voorzichtig en redelijk: houdt in dat men in alle redelijkheid tracht zich de nadelige gevolgen van zijn handelen of nalaten
in te beelden & vervolgens gepaste voorzorgsmaatregelen neemt om de nadelige gevolgen van zijn gedrag te voorkomen.
• In dezelfde externe omstandigheden: Hierbij komen alleen de externe omstandigheden in aanmerking zoals de plaats,
tijdstip vd daad, de atmosferische toestand,... Met interne kenmerken zoals de leeftijd, intelligentie, geslacht, (ervaring)
... wordt in principe geen rekening gehouden.
• Er mag rekening worden gehouden met de beroepsbekwaamheid in beroepscontext of beter: de vereiste bekwaamheid
om de beroepshandeling te stellen.
• In de wet staat niet dat als je een deur opendoet moet je dan voorzichtig doen of hard doen, er kan schade gebeuren door een deur
open te gooien wanneer er iemand achter staat, dat is per ongeluk, dus de rechter gaat de algemene zorgvuldigheidsnorm bekijken
Bekijk oefening
SPECIALE FOUT: RECHTSMISBRUIK
• = de uitoefening van een recht op een wijze die kennelijk de grenzen te buiten gaat vd normale uitoefening
van dat recht door een voorzichtig en bezorgd persoon (art. 1.10 BW)
• Iemand die rechtsmisbruik pleegt begaat een fout (toepassing van art. 6.5 BW)
• Rechtsmisbruik kan ook gebeuren in contractuele context:
• Meestal toepassing vragen van een overdreven, onredelijk beding (BEKIJK OEF)
2
, SPECIALE REGELING VOOR MINDERJARIGEN
Art. 6.9 BW
“De minderjarige van minder dan twaalf jaar is niet aansprakelijk voor schade veroorzaakt door zijn fout of door een
ander tot aansprakelijkheid leidend feit.”
Art. 6.10 BW
“De minderjarige van twaalf jaar of meer is aansprakelijk voor schade veroorzaakt door zijn fout of door een ander tot
aansprakelijkheid leidend feit.
De rechter kan echter oordelen dat de minderjarige geen schadeloosstelling verschuldigd is of de door hem verschuldigde
schadeloosstelling beperken. Hij doet uitspraak naar billijkheid, rekening houdend met de omstandigheden en met de
economische en financiële toestand van de partijen.
Wanneer de aansprakelijkheid van de minderjarige gedekt is door een verzekeringsovereenkomst, kan de rechter niet
oordelen dat geen schadeloosstelling verschuldigd is, noch deze beperken tot een bedrag dat lager is dan dat waarvoor
deze verzekeringsovereenkomst dekking verleent.”
SPECIALE REGELING VOOR GEESTESZIEKEN
• Geesteszieken zijn schadeverwekkers die op het moment vd feiten niet in staat zijn de draagwijdte van hun handelen te beoordelen
wegens een geestesstoornis.
• Daarom voorziet de wetgever in een speciale regeling in artikel 6.11 BW:
“De persoon die lijdt aan een geestesstoornis die zijn oordeelsvermogen of de controle over zijn daden tenietdoet of ernstig
aantast, is aansprakelijk voor schade veroorzaakt door zijn fout of door een ander tot aansprakelijkheid leidend feit.
De rechter kan echter oordelen dat die persoon geen schadeloosstelling verschuldigd is of deze beperken op de wijze bepaald in
artikel 6.10, tweede lid, rekening houdend met artikel 6.10, derde lid.”
WIE VALT ONDER DE REGELING?
• Geestesziekte is een feitelijk begrip: de rechter moet situatie per situatie nagaan of de schadeverwekker geschikt was
om zijn daden te controleren
• Alleen geestesziek als de oncontroleerbaarheid ontoerekenbaar, onvoorzienbaar en
onoverkomelijk is:
• Ontoerekenbaarheid: houdt in dat de oncontroleerbaarheid niet mag te wijten zijn aan de fout vd
aangesprokene (bv geestesstoornis door overmatig alcoholgebruik)
• Onvoorzienbaarheid: diegene die weet dat hij aan een bepaalde geestesstoornis (bv bipolair)
lijdt, moet ervoor zorgen dat hij niet terecht komt in een situatie waarin zijn toestand tot een
schadegeval kan leiden.
• Onoverkomelijkheid: de aangesprokene moet zich volgens de algemene zorgvuldigheidsnorm
gedragen zodra zijn geestesstoornis hem daadwerkelijk parten speelt (na tekenen toch nog achter
het stuur kruipen)
UITSLUITINGEN VAN AANSPRAKELIJKHEID
Overmacht (6.7 BW)
“Er is overmacht wanneer het onmogelijk is de toepasselijke gedragsregel na te leven.
De persoon die zich in de onmogelijkheid bevindt de toepasselijke gedragsregel na te leven is niet aansprakelijk op grond
van artikel 6.5, tenzij deze onmogelijkheid te wijten is aan zijn fout.
Bij de beoordeling van deze onmogelijkheid wordt rekening gehouden met het onvoorzienbare of onvermijdbare karakter
van het feit dat de naleving van de regel verhindert.”
3
WIE IS AANSPRAKELIJK?, WIE BETAALT?
Eerste 10 lessen gaan over wie is aansprakelijk? Bij makelaar maken we ook een verschil tussen makelaar-bemiddelaar, makelaar-
syndicus, makelaar-rentmeester
Een bijgevolg vraag: wie betaalt? Vaak hebben makelaars een verzekering dus wie gaat de schade dan betalen
“AANSPRAKELIJKHEIDSRECHT”
BEGRIPPEN IN VERBAND MET AANSPRAKELIJKHEID
Burgerlijke aansprakelijkheid (=privaatrechtelijke aansprakelijkheid): iemand heeft een fout gemaakt, die fout heeft schade
gemaakt aan iets van iemand anders, de persoon die schade heeft gemaakt zal dat dan vergoeden
→ Buitencontractuele aansprakelijkheid
→ Contractuele aansprakelijkheid: bv makelaars schade veroorzaken aan hun contractanten, probleem aan je architect
Strafrechtelijke aansprakelijkheid: bv je rijdt door een rood licht, dat is strafbaar en dat kan geboet worden, het gaat dus gestraft
worden zodat je het later niet meer doet (werkstraffen, enkelband, boetes, …)
Deontologische aansprakelijkheid: als uitgangspunt is een persoon nooit tuchtrechtelijk aansprakelijk, bv advocaten maken
onderdeel uit aan een orde van advocaten en die moeten voldoen aan de deontologie van de advocaat, als die zich daar niet aan
voldoet kan de advocaat een tuchtsanctie krijgen bv schrapping, waarschuwing, geldboete
ook artsen hebben een deontologische orden
BIV→ schenden kan je bv geschrapt worden
Bekijk oefening
WETBOEK
BCA: nieuw Boek 6 BW in werking getreden op 1/1/2025
Stel er is een ongeval gebeurt in 2023, dan moet de rechter de oude artikelen toepassen
BCA: 3 VOORWAARDEN
De schade moet veroorzaakt zijn door een fout (of een tot aansprakelijkheid leidend feit) → causaal verband
BCA – DE EERSTE VOORWAARDE
• Persoonlijke aansprakelijkheid:
• Aansprakelijkheid voor eigen gedrag
• Kwalitatieve aansprakelijkheid: je bent verantwoordelijk zelfs als je zelf niet fout hebt
gedaan
1
,AANSPRAKELIJKHEID VOOR EIGEN GEDRAG
Art. 6.5 BW
“Eenieder is aansprakelijk voor de schade die hij door zijn fout aan een ander veroorzaakt.”
Art. 6.6 BW
Ҥ 1. De fout bestaat uit de schending van een wettelijke regel die een bepaald gedrag oplegt of verbiedt of van de algemene
zorgvuldigheidsnorm die geldt in het maatschappelijk verkeer.”
AANSPRAKELIJKHEID
• Een fout = onrechtmatig handelen = schending van een (1) gedragsnorm (resultaatsverplichting) of (2) algemene
zorgvuldigheidsnorm (inspanningsverplichting)
(1) DE SCHENDING VAN EEN GEDRAGSNORM
• een resultaatsverbintenis, de persoon moet een resultaat bereiken, dat resultaat is niet bereikt dus makkelijk te
bewijzen als het resultaat er niet is (schending van de wet)
• Wanneer een norm een bepaald gedrag gebiedt of verbiedt, is de loutere overtreding van die norm een
buitencontractuele fout.
• Geen toetsing aan de algemene zorgvuldigheidsnorm (zie volgende slide)
• Handelen in overeenstemming met de wet betekent niet automatisch dat men geen fout begaat.
Bv. de wegcode: als het rood is moet je stoppen, volg je die norm niet dan heb je de norm geschonden en is dat een fout, bv een
ziekenhuis mag niet enkel een draaideur hebben want als er brand is duurt het langer om naar buiten te gaan (KB → koninklijk besluit
wordt opgemaakt door de regering opgemaakt dus op federaal niveau, uitvoerende macht)
Inspanningsverbintenis is niet zo makkelijk om aan te tonen
Bv een bedrijf had een vergunning om explosieven te gebruiken om het bedrijf te laten neerstorten, maar hij deed het op een foute
manier waardoor de brokstukken in de lucht vlogen en hierdoor was er enorme schade aan het gebouw ernaast, er waren geen extra
voorwaarden aan bedwongen, maar de rechter zegt je moet nog steeds voorzichtig blijven dus je mag niet zomaar zonder kop iets doen
(2) DE SCHENDING VAN DE ALGEMENE ZORGVULDIGHEIDSNORM
• Het criterium van de goede huisvader
• Beoordeling in abstracto: Het feitelijk gedrag van een schadeverwekker zal worden getoetst aan het gedrag van een normaal
voorzichtig en redelijk persoon (bonus pater familias) geplaatst in dezelfde externe omstandigheden
• Voorzichtig en redelijk: houdt in dat men in alle redelijkheid tracht zich de nadelige gevolgen van zijn handelen of nalaten
in te beelden & vervolgens gepaste voorzorgsmaatregelen neemt om de nadelige gevolgen van zijn gedrag te voorkomen.
• In dezelfde externe omstandigheden: Hierbij komen alleen de externe omstandigheden in aanmerking zoals de plaats,
tijdstip vd daad, de atmosferische toestand,... Met interne kenmerken zoals de leeftijd, intelligentie, geslacht, (ervaring)
... wordt in principe geen rekening gehouden.
• Er mag rekening worden gehouden met de beroepsbekwaamheid in beroepscontext of beter: de vereiste bekwaamheid
om de beroepshandeling te stellen.
• In de wet staat niet dat als je een deur opendoet moet je dan voorzichtig doen of hard doen, er kan schade gebeuren door een deur
open te gooien wanneer er iemand achter staat, dat is per ongeluk, dus de rechter gaat de algemene zorgvuldigheidsnorm bekijken
Bekijk oefening
SPECIALE FOUT: RECHTSMISBRUIK
• = de uitoefening van een recht op een wijze die kennelijk de grenzen te buiten gaat vd normale uitoefening
van dat recht door een voorzichtig en bezorgd persoon (art. 1.10 BW)
• Iemand die rechtsmisbruik pleegt begaat een fout (toepassing van art. 6.5 BW)
• Rechtsmisbruik kan ook gebeuren in contractuele context:
• Meestal toepassing vragen van een overdreven, onredelijk beding (BEKIJK OEF)
2
, SPECIALE REGELING VOOR MINDERJARIGEN
Art. 6.9 BW
“De minderjarige van minder dan twaalf jaar is niet aansprakelijk voor schade veroorzaakt door zijn fout of door een
ander tot aansprakelijkheid leidend feit.”
Art. 6.10 BW
“De minderjarige van twaalf jaar of meer is aansprakelijk voor schade veroorzaakt door zijn fout of door een ander tot
aansprakelijkheid leidend feit.
De rechter kan echter oordelen dat de minderjarige geen schadeloosstelling verschuldigd is of de door hem verschuldigde
schadeloosstelling beperken. Hij doet uitspraak naar billijkheid, rekening houdend met de omstandigheden en met de
economische en financiële toestand van de partijen.
Wanneer de aansprakelijkheid van de minderjarige gedekt is door een verzekeringsovereenkomst, kan de rechter niet
oordelen dat geen schadeloosstelling verschuldigd is, noch deze beperken tot een bedrag dat lager is dan dat waarvoor
deze verzekeringsovereenkomst dekking verleent.”
SPECIALE REGELING VOOR GEESTESZIEKEN
• Geesteszieken zijn schadeverwekkers die op het moment vd feiten niet in staat zijn de draagwijdte van hun handelen te beoordelen
wegens een geestesstoornis.
• Daarom voorziet de wetgever in een speciale regeling in artikel 6.11 BW:
“De persoon die lijdt aan een geestesstoornis die zijn oordeelsvermogen of de controle over zijn daden tenietdoet of ernstig
aantast, is aansprakelijk voor schade veroorzaakt door zijn fout of door een ander tot aansprakelijkheid leidend feit.
De rechter kan echter oordelen dat die persoon geen schadeloosstelling verschuldigd is of deze beperken op de wijze bepaald in
artikel 6.10, tweede lid, rekening houdend met artikel 6.10, derde lid.”
WIE VALT ONDER DE REGELING?
• Geestesziekte is een feitelijk begrip: de rechter moet situatie per situatie nagaan of de schadeverwekker geschikt was
om zijn daden te controleren
• Alleen geestesziek als de oncontroleerbaarheid ontoerekenbaar, onvoorzienbaar en
onoverkomelijk is:
• Ontoerekenbaarheid: houdt in dat de oncontroleerbaarheid niet mag te wijten zijn aan de fout vd
aangesprokene (bv geestesstoornis door overmatig alcoholgebruik)
• Onvoorzienbaarheid: diegene die weet dat hij aan een bepaalde geestesstoornis (bv bipolair)
lijdt, moet ervoor zorgen dat hij niet terecht komt in een situatie waarin zijn toestand tot een
schadegeval kan leiden.
• Onoverkomelijkheid: de aangesprokene moet zich volgens de algemene zorgvuldigheidsnorm
gedragen zodra zijn geestesstoornis hem daadwerkelijk parten speelt (na tekenen toch nog achter
het stuur kruipen)
UITSLUITINGEN VAN AANSPRAKELIJKHEID
Overmacht (6.7 BW)
“Er is overmacht wanneer het onmogelijk is de toepasselijke gedragsregel na te leven.
De persoon die zich in de onmogelijkheid bevindt de toepasselijke gedragsregel na te leven is niet aansprakelijk op grond
van artikel 6.5, tenzij deze onmogelijkheid te wijten is aan zijn fout.
Bij de beoordeling van deze onmogelijkheid wordt rekening gehouden met het onvoorzienbare of onvermijdbare karakter
van het feit dat de naleving van de regel verhindert.”
3
