Verwerkingsvragen Mens en Omgeving - Prof. Dr. Dirk Geldof
Verwerkingsvragen les 1.
Hoe zien we onze omgeving? Over selectieve waarneming en referentiekaders.
• Waarom is ‘Mens & Omgeving’ opgenomen in de opleiding?
o Ieder ontwerp grijpt niet alleen in op de ruimte, maar ook op onze samenleving. Je
kan als ontwerper alleen op een goede manier werken, wanneer je (ook) kennis hebt
van en oog hebt voor de maatschappelijke context.
• Waarom moet je als ontwerper oog (leren) hebben voor de maatschappelijke context?
o Omdat:
▪ Ontwerpen sociale gevolgen heeft
▪ Gebouwen en ruimtes ongelijkheid kunnen versterken of verminderen
▪ Je als ontwerper mee vorm geeft aan de samenleving
▪ Goede ontwerpen vertrekken vanuit begrip van gebruikers en context
• Hoe nemen we waar?
o Onze waarneming is selectief: ze vertrekt vanuit een bepaald gezichtspunt, waar we
ons in het gewone leven vaak niet echt bewust van zijn.
• Waarom is ons waarneming selectief?
o Omdat wie we zijn onze waarneming stuurt.
o Afhankelijk van je eigen denkkader, neem je ander waar en zie je andere dingen.
• Wat zijn referentiekaders?
o Referentiekaders zijn de brillen waardoor we naar de werkelijkheid kijken.
o Ze bestaan uit: normen en waarden, kennis, ervaringen, sociale positie
o Ze bepalen wat we zien, hoe we interpreteren en wat we belangrijk vinden.
• Waarom is het belangrijk om ons bewust te zijn van de selectiviteit van onze waarneming?
o We moeten ons bewust zijn van onze eigen posititie, onze eigen manier van kijken,
omdat andere mensen mss in een ander deel van de werkelijkheid of samenleving
leven en het vanuit een ander perspectief zien, of het gewoon anders bekijken.
• Wat leert de socioloog Goffman ons over selectieve waarneming?
o Zoiets als dé werkelijkheid bestaat niet, het is eerder wiens werkelijkheid we volgen.
• Welke drie vormen van selectiviteit onderscheidde Goffman?
1) Selective exposure: Iedereen wordt aan een stukje van de werkelijkheid
blootgesteld.
2) Selective perception: Zelfs als iedereen aan dezelfde waarheid wordt
blootgesteld, zien ze andere dingen.
3) Selective retention: Mensen onthouden vanuit hun achtergrond en interesses
andere dingen.
• Waarom is de werkelijkheid altijd een sociaal geconstrueerde werkelijkheid?
o Onze persoonlijke kijk wordt mee bepaald door de samenleving en door onze plaats
in de samenleving.
• Wat is sociologie?
o Sociologie = de wetenschap die het samenleven van mensen bestudeert in grotere
en kleinere groepen.
o Het gaat om de studie vh gedrag van en tussen mensen
o Sociologie bestudeert daarbij gedragspatronen, onderlinge verhoudingen, bindende
opvattingen, die uit de interacties van de mens voortkomen.
o Sociologie zoekt verklaringen voor het ontstaan, het voortbestaan & de verandering
van deze gedragspatronen
o Sociologie is een wetenschap die: empirisch, systematisch en generaliserend is.
, • Wat is een interdisciplinaire kijk? Wat is het belang ervan?
o Wat: De interdisciplinaire kijk is dat je een probleem niet moet benaderen vanuit 1
vakgebied maar je moet inzichten combineren uit verschillende disciplinis. Zoals
menswetenschappen, klimaatwetenschappen,…
o Belang: De bedoeling is om je een beter inzicht te geven als ontwerper in onze
samenleving.
Verwerkingsvragen les 2.
Onzekerheid en de opkomst van de risicomaatschappij.
• Waarom is onze onzekerheid in onze samenleving paradoxaal?
o We leven in de westerse landen in één vd meest rijke en meest zekere
samenlevingen ooit. We hebben nog nooit zoveel kennis gehad. We zijn tegen alles
verzekerd. En toch… zijn er vele mensen in de rijke westerse landen vandaag
onzeker.
▪ Ouders over de toekomst van hun kinderen, wn’s over hun job, partners over
elkaar en hun relatie,…
▪ Onze maatschappij evolueert razendsnel en verandering lijkt de norm. Die
snelle en voortdurende veranderingen maken mensen onzeker over hun
leven en hun toekomst.
• Waarom leven we in één van de meest zekere samenlevingen ooit?
o Het eengemaakte Europa is de afgelopen 75 jaar gespaard gebleven van oorlogen.
o De materiële welvaart was nog nooit zo hoog in landen als België of Nederland.
o De sociale zekerheid verzekert ons van een inkomen op onze oude dag, bij ziekte of
wnr we werkloos geraken.
o De medische wetenschap vordert dag na dag en kan steeds meer ziektes en
aandoeningen genezen of minstens beheersen.
o We stapelen verzekeringspolissen op.
• Waarom is volgens Rudi Laermans angst nooit alleen een individueel probleem?
o Volgens Rudi Laermans is angst nooit alleen individueel omdat de oorzaken vaak
collectief en maatschappelijk zijn, ook al ervaren mensen die angst persoonlijk.
o Hij zegt eigenlijk drie dingen:
▪ Angst komt vaak uit een collectieve situatie (bv. crisis, onzekerheid, media,
politiek, sociale druk), maar je beleeft het in je privéleven.
▪ Die “individualisering” van angst is niet onschuldig: angst wordt
maatschappelijk mee geproduceerd, maar het wordt voorgesteld alsof jij er
alleen verantwoordelijk voor bent.
▪ Als we angst als puur persoonlijk zien, vergeten we de sociale mechanismen
erachter (macht, communicatie, economie, verwachtingen). Daardoor blijven
de echte oorzaken “onzichtbaar”.
• Wat zijn volgens Bauman vijf oorzaken van de huidige onzekerheid?
1) Overgang van solid naar liquid modernity
2) Groeiende scheiding tussen macht en politiek
3) Verzwakking van de nationale zekerheid
4) Veranderend tijdskader → overgang naar korte termijn denken
5) Privatisering van risico’s
• Wat bedoelt Bauman met de overgang van ‘solid naar liquid modernity’?
o Solid modernity = de stabiele moderniteit van de 20ste eeuw was een moderniteit
met relatief vaste institutities en met een voorafgepland, traditioneel levenstraject.
, o Liquid modernity = vloeibare flexibele samenleving. We kennen liquid lifes, vloeibare
levens waarin mensen zeer flexibel inspelen op de veranderingen, opportuniteiten
en risico’s vd dag.
• Waarom krimpt volgens Bauman onze tijdshorizont?
o omdat alles snel verandert, denken en handelen we minder op lange termijn en
focussen we vooral op vandaag.
• Waarom groeit de kloof tussen macht en politiek?
o Macht is steeds meer globaal geworden → ze ligt bij wereldwijde financiële markten.
o Politiek blijft grotendeels nationaal georganiseerd.
o De erosie vd nationale staten geeft vrij baan aan wereldwijde economische machten.
o De terugtrekking vd politiek betekent tegelijk een afbrokkeling van vroegere
beschermende kaders en zet de deur wagenwijd open naar grote onzekerkeid.
• Wat bedoelt Bauman met een privatisering van risico’s?
o Als de overheid zich terugtrekt en een kleinere rol opneemt, moeten mensen zelf
maar leren hoe ze met onzekerheid en risico’s omgaan.
• Waarom wordt onzekerheid volgens Bauman een basiskenmerk van de 21ste eeuw?
o Als gevolg van de ontwikelingen hierboven (de 5 oorzaken), leven we volgens
Bauman in een eeuw van onzekerheid.
• Wat bedoelt Furedi met een cultuur van angst
o Volgens Furedi leven we in een cultuur van angst waarin mensen te snel en te sterk
bang worden voor risico’s. Die risico’s bestaan wel, maar onze angst staat vaak niet
in verhouding tot de objectieve risico’s. Volgens Furedi overschatten we gevaren en
zijn onze angsten voor een deel overtroken.
• Waarom kan de drang naar beheersbaarheid onzekerheid doen toenemen?
o Vandaag zijn we geobsedeerd met beheersbaarheid en controle. Maar we botsen
steeds meer op grenzen (bv klimaatopwarming) die ons doen beseffen dat we niet
alles kunnen beheersen. Dat maakt ons nu net onzeker.
• Waarom vindt Hartmut Rosa onbeheersbaarheid ook (voor een deel) noodzakelijk?
o Op heel wat zaken hebben we geen grip (zoals coronacrisis of klimaatopwarmingen)
en in ons eigen leven hebben we evenmin alles onder controle. We moeten leren om
soms die controle los te laten en dingen te laten gebeuren.
• Hoe staat Castel tegenover onzekerheid?
o Castel stelt dat de moderne onzekerheid niet betekent dat er geen bescherming
meer is: er bestaan nog steeds vele sociale beschermingssystemen.
o Toch zoeken we soms zo hard naar zekerheid en beschermingen dat we ons gevoel
van onzekerheid juist versterken.
o Ons gevoel van (on)veiligheid komt niet altijd overeen met de objectieve
werkelijkheid, maar wordt ook sociaal en cultureel gevormd.
o Een te sterke geïndividualiseerde samenleving kan volgens Castel niet overleven:
mensen hebben sociale samenhang en collectieve bescherming nodig.
o Daarom pleit hij voor het behouden, moderniseren en versterken van sociale
bescherming.
• Wie is Ulrich Beck?
o Ulrich beck is een Duitse socioloog, vooral bekend van zijn theorie van de
risicomaatschappij.
• Hoe evolueren we van de industriële maatschappij naar een nieuw soort samenleving?
o In West-Europa leven we in de 21ste eeuw niet langer in een industriële
maatschappij. We kennen volgens Ulrich Beck een overgang naar een
risicomaatschappij.
o De 20ste eeuw werd gekenmerkt door de industriële maatschappij, waarin
massaproductie, fabrieksarbeid en economische groei centraal stonden.
, o Vanaf de jaren 60 begon deze industriële dominantie echter af te nemen door
technologische ontwikkelingen, globalisering en groeiende ecologische kritiek op het
industriële groeimodel
o Geleidelijk evolueerde de samenleving naar een postindustriële maatschappij,
waarin de dienstensector, kennis, informatie en digitalisering belangrijker werden
dan industriële productie.
o De zekerheden vd industriële samenleving verdwenen en maakten plaats voor meer
flexibiliteit, individualisering en onzekerheid.
o Volgens Ulrich Beck leidt deze evolutie tot een nieuwe samenleving die kan worden
omschreven als een (mondiale) risicomaatschappij. In deze samenleving verschuift
de focus van het produceren van welvaart naar het omgaan met en beheersen van
risico’s.
▪ Onzekerheid en risico’s worden daardoor centrale kenmerken vh
hedendaagse leven.
• Wat verstaan we onder de risicomaatschappij van Ulrich Beck?
o Er is geen sluitende definitie, wel vele omschrijvingen:
▪ 1) Risico als ‘gevaar lopen’: een concept uit de moderne tijd
• In bv de middeleeuwen kenden mensen het begrip risico niet, alles
was gekoppeld aan God. In de moderne tijd ontstaat het idee dat
risico’s door de mens zelf veroorzaakt en beheersbaar zijn.
▪ 2) Niet alleen catastrofes, ook anticipatie erop
• De risicomaatschappij draait niet enkel om rampen die gebeuren,
maar ook over hoe landen omgaan met die risico’s en hoe ze die
proberen te voorkomen.
▪ 3) SL wordt geconfronteerd met de zelf gecreëerde mogelijheid om alle
leven op aarde te vernietigen
• Denk aan de kernramp van Fukushima. Dit risico is ontstaan door
onze eigen technologische vooruitgang.
▪ 4) Ecoloigsche risico’s zijn typisch voor de risicomaatschappij, maar het
risicodenken strekt zich uit over alle domeinen van de SL
• Wat zijn de vier basiskenmerken van die risicomaatschappij?
1) Risico’s domineren de agenda
2) Nieuwe sociale strijd om de verdeling van risico’s
3) Bestaande instituties lopen vast en bieden onvoldoende antwoord op nieuwe
risico’s.
4) Mondialisering van risico’s
• Werk ieder van de kenmerken uit met een actueel voorbeeld.
1) Klimaatadaptatie: staat overal op de agenda: hitteplannen, wateroverlast,
droogte, isoleren van woningen, vergroenen van steden
2) Nachtvluchten: lasten en risico’s komen niet bij iedereen terecht. Ze worden
vooral gedragen door mensen die dichtbij een vliegveld wonen. Omwondenden
dragen risico’s zoals slaapverstoring, gezondheidrisico’s,…
3) AI: Een basiskenmerk van de risicomaatschappij is dat bestaande instituties
onvoldoende antwoorden bieden op nieuwe risico’s, vooral die ontstaan
door nieuwe technologieën zoals artificiële intelligentie. Petra De Sutter
gebruikte in een toespraak citaten die door AI waren genereerd en helemaal
niet klopte. Dit voorbeeld toont hoe:
i. AI nieuwe risico’s creëert (desinformatie, verzonnen bronnen)
ii. Traditionele instituties zoals politiek, media en onderwijs nog
geen duidelijke regels, controlemechanismen of
routines hebben om hiermee om te gaan
Verwerkingsvragen les 1.
Hoe zien we onze omgeving? Over selectieve waarneming en referentiekaders.
• Waarom is ‘Mens & Omgeving’ opgenomen in de opleiding?
o Ieder ontwerp grijpt niet alleen in op de ruimte, maar ook op onze samenleving. Je
kan als ontwerper alleen op een goede manier werken, wanneer je (ook) kennis hebt
van en oog hebt voor de maatschappelijke context.
• Waarom moet je als ontwerper oog (leren) hebben voor de maatschappelijke context?
o Omdat:
▪ Ontwerpen sociale gevolgen heeft
▪ Gebouwen en ruimtes ongelijkheid kunnen versterken of verminderen
▪ Je als ontwerper mee vorm geeft aan de samenleving
▪ Goede ontwerpen vertrekken vanuit begrip van gebruikers en context
• Hoe nemen we waar?
o Onze waarneming is selectief: ze vertrekt vanuit een bepaald gezichtspunt, waar we
ons in het gewone leven vaak niet echt bewust van zijn.
• Waarom is ons waarneming selectief?
o Omdat wie we zijn onze waarneming stuurt.
o Afhankelijk van je eigen denkkader, neem je ander waar en zie je andere dingen.
• Wat zijn referentiekaders?
o Referentiekaders zijn de brillen waardoor we naar de werkelijkheid kijken.
o Ze bestaan uit: normen en waarden, kennis, ervaringen, sociale positie
o Ze bepalen wat we zien, hoe we interpreteren en wat we belangrijk vinden.
• Waarom is het belangrijk om ons bewust te zijn van de selectiviteit van onze waarneming?
o We moeten ons bewust zijn van onze eigen posititie, onze eigen manier van kijken,
omdat andere mensen mss in een ander deel van de werkelijkheid of samenleving
leven en het vanuit een ander perspectief zien, of het gewoon anders bekijken.
• Wat leert de socioloog Goffman ons over selectieve waarneming?
o Zoiets als dé werkelijkheid bestaat niet, het is eerder wiens werkelijkheid we volgen.
• Welke drie vormen van selectiviteit onderscheidde Goffman?
1) Selective exposure: Iedereen wordt aan een stukje van de werkelijkheid
blootgesteld.
2) Selective perception: Zelfs als iedereen aan dezelfde waarheid wordt
blootgesteld, zien ze andere dingen.
3) Selective retention: Mensen onthouden vanuit hun achtergrond en interesses
andere dingen.
• Waarom is de werkelijkheid altijd een sociaal geconstrueerde werkelijkheid?
o Onze persoonlijke kijk wordt mee bepaald door de samenleving en door onze plaats
in de samenleving.
• Wat is sociologie?
o Sociologie = de wetenschap die het samenleven van mensen bestudeert in grotere
en kleinere groepen.
o Het gaat om de studie vh gedrag van en tussen mensen
o Sociologie bestudeert daarbij gedragspatronen, onderlinge verhoudingen, bindende
opvattingen, die uit de interacties van de mens voortkomen.
o Sociologie zoekt verklaringen voor het ontstaan, het voortbestaan & de verandering
van deze gedragspatronen
o Sociologie is een wetenschap die: empirisch, systematisch en generaliserend is.
, • Wat is een interdisciplinaire kijk? Wat is het belang ervan?
o Wat: De interdisciplinaire kijk is dat je een probleem niet moet benaderen vanuit 1
vakgebied maar je moet inzichten combineren uit verschillende disciplinis. Zoals
menswetenschappen, klimaatwetenschappen,…
o Belang: De bedoeling is om je een beter inzicht te geven als ontwerper in onze
samenleving.
Verwerkingsvragen les 2.
Onzekerheid en de opkomst van de risicomaatschappij.
• Waarom is onze onzekerheid in onze samenleving paradoxaal?
o We leven in de westerse landen in één vd meest rijke en meest zekere
samenlevingen ooit. We hebben nog nooit zoveel kennis gehad. We zijn tegen alles
verzekerd. En toch… zijn er vele mensen in de rijke westerse landen vandaag
onzeker.
▪ Ouders over de toekomst van hun kinderen, wn’s over hun job, partners over
elkaar en hun relatie,…
▪ Onze maatschappij evolueert razendsnel en verandering lijkt de norm. Die
snelle en voortdurende veranderingen maken mensen onzeker over hun
leven en hun toekomst.
• Waarom leven we in één van de meest zekere samenlevingen ooit?
o Het eengemaakte Europa is de afgelopen 75 jaar gespaard gebleven van oorlogen.
o De materiële welvaart was nog nooit zo hoog in landen als België of Nederland.
o De sociale zekerheid verzekert ons van een inkomen op onze oude dag, bij ziekte of
wnr we werkloos geraken.
o De medische wetenschap vordert dag na dag en kan steeds meer ziektes en
aandoeningen genezen of minstens beheersen.
o We stapelen verzekeringspolissen op.
• Waarom is volgens Rudi Laermans angst nooit alleen een individueel probleem?
o Volgens Rudi Laermans is angst nooit alleen individueel omdat de oorzaken vaak
collectief en maatschappelijk zijn, ook al ervaren mensen die angst persoonlijk.
o Hij zegt eigenlijk drie dingen:
▪ Angst komt vaak uit een collectieve situatie (bv. crisis, onzekerheid, media,
politiek, sociale druk), maar je beleeft het in je privéleven.
▪ Die “individualisering” van angst is niet onschuldig: angst wordt
maatschappelijk mee geproduceerd, maar het wordt voorgesteld alsof jij er
alleen verantwoordelijk voor bent.
▪ Als we angst als puur persoonlijk zien, vergeten we de sociale mechanismen
erachter (macht, communicatie, economie, verwachtingen). Daardoor blijven
de echte oorzaken “onzichtbaar”.
• Wat zijn volgens Bauman vijf oorzaken van de huidige onzekerheid?
1) Overgang van solid naar liquid modernity
2) Groeiende scheiding tussen macht en politiek
3) Verzwakking van de nationale zekerheid
4) Veranderend tijdskader → overgang naar korte termijn denken
5) Privatisering van risico’s
• Wat bedoelt Bauman met de overgang van ‘solid naar liquid modernity’?
o Solid modernity = de stabiele moderniteit van de 20ste eeuw was een moderniteit
met relatief vaste institutities en met een voorafgepland, traditioneel levenstraject.
, o Liquid modernity = vloeibare flexibele samenleving. We kennen liquid lifes, vloeibare
levens waarin mensen zeer flexibel inspelen op de veranderingen, opportuniteiten
en risico’s vd dag.
• Waarom krimpt volgens Bauman onze tijdshorizont?
o omdat alles snel verandert, denken en handelen we minder op lange termijn en
focussen we vooral op vandaag.
• Waarom groeit de kloof tussen macht en politiek?
o Macht is steeds meer globaal geworden → ze ligt bij wereldwijde financiële markten.
o Politiek blijft grotendeels nationaal georganiseerd.
o De erosie vd nationale staten geeft vrij baan aan wereldwijde economische machten.
o De terugtrekking vd politiek betekent tegelijk een afbrokkeling van vroegere
beschermende kaders en zet de deur wagenwijd open naar grote onzekerkeid.
• Wat bedoelt Bauman met een privatisering van risico’s?
o Als de overheid zich terugtrekt en een kleinere rol opneemt, moeten mensen zelf
maar leren hoe ze met onzekerheid en risico’s omgaan.
• Waarom wordt onzekerheid volgens Bauman een basiskenmerk van de 21ste eeuw?
o Als gevolg van de ontwikelingen hierboven (de 5 oorzaken), leven we volgens
Bauman in een eeuw van onzekerheid.
• Wat bedoelt Furedi met een cultuur van angst
o Volgens Furedi leven we in een cultuur van angst waarin mensen te snel en te sterk
bang worden voor risico’s. Die risico’s bestaan wel, maar onze angst staat vaak niet
in verhouding tot de objectieve risico’s. Volgens Furedi overschatten we gevaren en
zijn onze angsten voor een deel overtroken.
• Waarom kan de drang naar beheersbaarheid onzekerheid doen toenemen?
o Vandaag zijn we geobsedeerd met beheersbaarheid en controle. Maar we botsen
steeds meer op grenzen (bv klimaatopwarming) die ons doen beseffen dat we niet
alles kunnen beheersen. Dat maakt ons nu net onzeker.
• Waarom vindt Hartmut Rosa onbeheersbaarheid ook (voor een deel) noodzakelijk?
o Op heel wat zaken hebben we geen grip (zoals coronacrisis of klimaatopwarmingen)
en in ons eigen leven hebben we evenmin alles onder controle. We moeten leren om
soms die controle los te laten en dingen te laten gebeuren.
• Hoe staat Castel tegenover onzekerheid?
o Castel stelt dat de moderne onzekerheid niet betekent dat er geen bescherming
meer is: er bestaan nog steeds vele sociale beschermingssystemen.
o Toch zoeken we soms zo hard naar zekerheid en beschermingen dat we ons gevoel
van onzekerheid juist versterken.
o Ons gevoel van (on)veiligheid komt niet altijd overeen met de objectieve
werkelijkheid, maar wordt ook sociaal en cultureel gevormd.
o Een te sterke geïndividualiseerde samenleving kan volgens Castel niet overleven:
mensen hebben sociale samenhang en collectieve bescherming nodig.
o Daarom pleit hij voor het behouden, moderniseren en versterken van sociale
bescherming.
• Wie is Ulrich Beck?
o Ulrich beck is een Duitse socioloog, vooral bekend van zijn theorie van de
risicomaatschappij.
• Hoe evolueren we van de industriële maatschappij naar een nieuw soort samenleving?
o In West-Europa leven we in de 21ste eeuw niet langer in een industriële
maatschappij. We kennen volgens Ulrich Beck een overgang naar een
risicomaatschappij.
o De 20ste eeuw werd gekenmerkt door de industriële maatschappij, waarin
massaproductie, fabrieksarbeid en economische groei centraal stonden.
, o Vanaf de jaren 60 begon deze industriële dominantie echter af te nemen door
technologische ontwikkelingen, globalisering en groeiende ecologische kritiek op het
industriële groeimodel
o Geleidelijk evolueerde de samenleving naar een postindustriële maatschappij,
waarin de dienstensector, kennis, informatie en digitalisering belangrijker werden
dan industriële productie.
o De zekerheden vd industriële samenleving verdwenen en maakten plaats voor meer
flexibiliteit, individualisering en onzekerheid.
o Volgens Ulrich Beck leidt deze evolutie tot een nieuwe samenleving die kan worden
omschreven als een (mondiale) risicomaatschappij. In deze samenleving verschuift
de focus van het produceren van welvaart naar het omgaan met en beheersen van
risico’s.
▪ Onzekerheid en risico’s worden daardoor centrale kenmerken vh
hedendaagse leven.
• Wat verstaan we onder de risicomaatschappij van Ulrich Beck?
o Er is geen sluitende definitie, wel vele omschrijvingen:
▪ 1) Risico als ‘gevaar lopen’: een concept uit de moderne tijd
• In bv de middeleeuwen kenden mensen het begrip risico niet, alles
was gekoppeld aan God. In de moderne tijd ontstaat het idee dat
risico’s door de mens zelf veroorzaakt en beheersbaar zijn.
▪ 2) Niet alleen catastrofes, ook anticipatie erop
• De risicomaatschappij draait niet enkel om rampen die gebeuren,
maar ook over hoe landen omgaan met die risico’s en hoe ze die
proberen te voorkomen.
▪ 3) SL wordt geconfronteerd met de zelf gecreëerde mogelijheid om alle
leven op aarde te vernietigen
• Denk aan de kernramp van Fukushima. Dit risico is ontstaan door
onze eigen technologische vooruitgang.
▪ 4) Ecoloigsche risico’s zijn typisch voor de risicomaatschappij, maar het
risicodenken strekt zich uit over alle domeinen van de SL
• Wat zijn de vier basiskenmerken van die risicomaatschappij?
1) Risico’s domineren de agenda
2) Nieuwe sociale strijd om de verdeling van risico’s
3) Bestaande instituties lopen vast en bieden onvoldoende antwoord op nieuwe
risico’s.
4) Mondialisering van risico’s
• Werk ieder van de kenmerken uit met een actueel voorbeeld.
1) Klimaatadaptatie: staat overal op de agenda: hitteplannen, wateroverlast,
droogte, isoleren van woningen, vergroenen van steden
2) Nachtvluchten: lasten en risico’s komen niet bij iedereen terecht. Ze worden
vooral gedragen door mensen die dichtbij een vliegveld wonen. Omwondenden
dragen risico’s zoals slaapverstoring, gezondheidrisico’s,…
3) AI: Een basiskenmerk van de risicomaatschappij is dat bestaande instituties
onvoldoende antwoorden bieden op nieuwe risico’s, vooral die ontstaan
door nieuwe technologieën zoals artificiële intelligentie. Petra De Sutter
gebruikte in een toespraak citaten die door AI waren genereerd en helemaal
niet klopte. Dit voorbeeld toont hoe:
i. AI nieuwe risico’s creëert (desinformatie, verzonnen bronnen)
ii. Traditionele instituties zoals politiek, media en onderwijs nog
geen duidelijke regels, controlemechanismen of
routines hebben om hiermee om te gaan
