Historische reflectie
Rode draad: zien we bepaalde patronen wanneer we terugblikken naar het verleden? En
kunnen we op basis van die patronen voorspellingen doen?
Onder me vloeit de zee van het verleden, boven me drijft de ether der toekomst, en ik sta
daar tusschen-in als op een stip van werkelijkheid… Het heden is het eenige, dat is, of
dat ten minste schijnt te zijn. De stip is; de stip, ten minste, schijnt; die zee niet, en die
lucht niet, want die zee is slechts herinnering en die lucht slechts illuzie
Couperus, 1892
Het heden is bijzonder vluchtig: vb. begin van de les is al geschiedenis
Opletten voor de waan van de dag → omstandigheden kunnen snel veranderen
• Zee = verleden
• Strand = heden
• Schelpen = bronnen
• Golven = patronen
• Lucht = toekomst
Hoofdstuk 1: Zee
1. De zee als metafoor
De feiten zijn helemaal niet als vissen op de plank bij de
visboer. Ze zijn als vissen die rondzwemmen in een
uitgestrekte en soms ontoegankelijke oceaan; en wat de
historicus vangt, hangt deels van het toeval af, maar vooral
van het deel van de oceaan dat hij kiest om te bevissen en de
uitrusting die hij kiest om te gebruiken - deze twee factoren
worden natuurlijk bepaald door het soort vis dat hij wil
vangen. Over het algemeen krijgt de historicus het soort
feiten dat hij wil. Geschiedenis is interpretatie (Carr, 1961)
• Elk historisch verhaal en een verhaal, niet hét verhaal.
• Geschiedenis is geen pure registratie van feiten, maar een selectie en
interpretatie ervan. Twee historici kunnen dezelfde periode bestuderen, maar
totaal andere “feiten” benadrukken omdat ze andere vragen stellen
• Geschiedenis is voortdurend in beweging
• Het verhaal dat je wilt construeren is afhankelijk van de bronnen → tegenwoordig
een probleem van te veel bronnen
,STANDPLAATSGEBONDENHEID
Tijdlijn: wereldgeschiedenis (5000 jaar
geschiedenis)
Opmerkingen: Europa staat centraal
(niet de hele wereldgeschiedenis draait
rond Europa), er staat weinig over wat er
in Amerika en Afrika is gebeurd
Veel andere regio’s worden bij ons pas
opgebracht als het van belang was om
onze geschiedenis te verduidelijken,
denk aan de Afrikaanse geschiedenis die
enkel naar boven komt als het gaat om
kolonisatie
→ Als je wereldgeschiedenis wil schrijven zal je moeten gaan samenwerken om daartoe
te komen
Een kaart is geen vrijblijvend iets; nooit een neutraal, objectief iets
1 = Chinese kaart
2 = Turkse kaart
→ We hebben de neiging om te vertrekken van onze regio als centrum→ moeten we ons
sterk van bewijst zijn
Vertrekken van eigen positie = standplaatsgebondenheid
we bekijken de wereld vanuit onze bril, referentiekader. → wees je daar bewust van
Dit is ook in het sociaal werk, je bekijkt de wereld, mensen vanuit jouw eigen bril
(opvoeding, cultuur, ervaringen) en zo zal je die persoon voor je bekijken.
,TEGENVERHALEN
Waar zijn jullie monumenten, veldslagen en martelaren? Waar is jullie tribale
herinnering? Heren,in dat grijze gewelf. De zee. De zee heeft ze opgesloten. De zee is
geschiedenis
Walcott, 1979
Richt zich tot de bewoners van de Caraïbische eilanden
Eeuwenlang bracht het water vooral onheil: kolonisatie, slavenhandel, geweld en
onderdrukking, maar ook welvaart (eten). Die dominantie vertaalde zich nadien ook in
hoe de geschiedenis van de eilanden werd verteld.
De kolonisatoren hebben wat daar aan geschiedenis bestond de zee in geworpen en hun
eigen waarden en normen opgelegd; de identiteit van de eilandbewoners begraven.
→ We moeten onze geschiedenis uit de zee gaan opvissen
Dominant verhaal overheerst en wordt vaak opgedrongen. We moeten die dominante
verhalen tegenspreken aantonen dat die niet kloppen = tegenverhalen
INTRA-GESCHIEDENIS
De valse traditie die begraven ligt in boeken en papieren en monumenten en steen
Het dagelijkse werk van de boeren, als stille koralen op de zeebodem, legt de
fundamenten waaruit de eilandjes van de waarneembare geschiedenis oprijzen
• Monumenten zijn restanten van wat wij belangrijk vonden, straatnamen
vernoemen naar een belangrijk figuur om mensen te eren
Is een bepaalde figuur het wel nog waard een standbeeld te krijgen → vb. als die
persoon zich verrijkt heeft door slavenhandel
Kan je bepaalde pijnlijke figuren verzwijgen? vb. rubberplantage waar handen werden
afgekapt (= de valse traditie); We vergeten wat daar onder zit
Valse traditie = de overgeleverde, officiële geschiedenis geeft een vertekend beeld.
Vb. Chinese muur, zeer impressionant → vraag aan gids gesteld : waarom vinden we in
het museum niets terug over de arbeiders? Communistisch systeem zou je toch
verwachten dat ze aandacht hebben voor de arbeiders die keihard hebben mee gewerkt
Vooral uit de militaire geschiedenis vorm gegeven
, Intra – geschiedenis: geschiedenis van onderuit: een samenleving wordt gemaakt door
eenvoudige mensen; die ervoor gezorgd hebben dat dingen tot stand gekomen zijn
• Geschiedenis benaderen vanuit het verhaal van gewone mensen
• We hebben voor een stuk geschiedenis gewist
• Laten we geschiedenis ook bekijken van onderuit
2. Afbakenen van territoriale wateren
TOE-EIGENING VAN HET VERLEDEN
Kunnen landen, regio’s, gemeenschappen of groepen het historische discours ‘claimen’
en voor eigen doeleinden inzetten? Is het verdedigbaar om een ‘nationale geschiedenis’
te schrijven, zonder die te verbinden aan wat er daarrond gebeurde?
Voorbeeld:
▪ Mogen wij als Belgen, Congolese geschiedenis schrijven?
▪ Kan je als sisman een geschiedenis schrijven over de queer gemeenschap?
Historici hebben zich lang bezig gehouden met het eigen verleden
▪ Elk bewaakt zij eigen deel → maakt het schrijven van een wereldgeschiedenis
moeilijk (blijf op je eigen terrein)
▪ Kwalijk gevolg: toe-eigening van het verleden
▪ Kunnen we geschiedenis schrijven over wat niet ons eigen is? → levert een
interessante discussie op
Vb. Canon van Vlaanderen: soort lijstje van gebeurtenissen die de
ruggengraat vormen van de geschiedenis in België.
Bij het maken van een canon ga je feiten naar de achtergrond verwijzen
en kiezen welke gebeurtenissen in het Canon verwerkt worden.
Veel protest want de initiatiefnemer was een Vlaams nationalistische
minister
De vrees was dat dit gewoon een politieke agenda was om te gebruiken
om Vlaanderen wakker te maken om Vlaanderen onafhankelijk te
maken.
→ Meest waardevolle aan canon: is de discussie die eraan vooraf gaat (wat vinden wij
belangrijk)
Rode draad: zien we bepaalde patronen wanneer we terugblikken naar het verleden? En
kunnen we op basis van die patronen voorspellingen doen?
Onder me vloeit de zee van het verleden, boven me drijft de ether der toekomst, en ik sta
daar tusschen-in als op een stip van werkelijkheid… Het heden is het eenige, dat is, of
dat ten minste schijnt te zijn. De stip is; de stip, ten minste, schijnt; die zee niet, en die
lucht niet, want die zee is slechts herinnering en die lucht slechts illuzie
Couperus, 1892
Het heden is bijzonder vluchtig: vb. begin van de les is al geschiedenis
Opletten voor de waan van de dag → omstandigheden kunnen snel veranderen
• Zee = verleden
• Strand = heden
• Schelpen = bronnen
• Golven = patronen
• Lucht = toekomst
Hoofdstuk 1: Zee
1. De zee als metafoor
De feiten zijn helemaal niet als vissen op de plank bij de
visboer. Ze zijn als vissen die rondzwemmen in een
uitgestrekte en soms ontoegankelijke oceaan; en wat de
historicus vangt, hangt deels van het toeval af, maar vooral
van het deel van de oceaan dat hij kiest om te bevissen en de
uitrusting die hij kiest om te gebruiken - deze twee factoren
worden natuurlijk bepaald door het soort vis dat hij wil
vangen. Over het algemeen krijgt de historicus het soort
feiten dat hij wil. Geschiedenis is interpretatie (Carr, 1961)
• Elk historisch verhaal en een verhaal, niet hét verhaal.
• Geschiedenis is geen pure registratie van feiten, maar een selectie en
interpretatie ervan. Twee historici kunnen dezelfde periode bestuderen, maar
totaal andere “feiten” benadrukken omdat ze andere vragen stellen
• Geschiedenis is voortdurend in beweging
• Het verhaal dat je wilt construeren is afhankelijk van de bronnen → tegenwoordig
een probleem van te veel bronnen
,STANDPLAATSGEBONDENHEID
Tijdlijn: wereldgeschiedenis (5000 jaar
geschiedenis)
Opmerkingen: Europa staat centraal
(niet de hele wereldgeschiedenis draait
rond Europa), er staat weinig over wat er
in Amerika en Afrika is gebeurd
Veel andere regio’s worden bij ons pas
opgebracht als het van belang was om
onze geschiedenis te verduidelijken,
denk aan de Afrikaanse geschiedenis die
enkel naar boven komt als het gaat om
kolonisatie
→ Als je wereldgeschiedenis wil schrijven zal je moeten gaan samenwerken om daartoe
te komen
Een kaart is geen vrijblijvend iets; nooit een neutraal, objectief iets
1 = Chinese kaart
2 = Turkse kaart
→ We hebben de neiging om te vertrekken van onze regio als centrum→ moeten we ons
sterk van bewijst zijn
Vertrekken van eigen positie = standplaatsgebondenheid
we bekijken de wereld vanuit onze bril, referentiekader. → wees je daar bewust van
Dit is ook in het sociaal werk, je bekijkt de wereld, mensen vanuit jouw eigen bril
(opvoeding, cultuur, ervaringen) en zo zal je die persoon voor je bekijken.
,TEGENVERHALEN
Waar zijn jullie monumenten, veldslagen en martelaren? Waar is jullie tribale
herinnering? Heren,in dat grijze gewelf. De zee. De zee heeft ze opgesloten. De zee is
geschiedenis
Walcott, 1979
Richt zich tot de bewoners van de Caraïbische eilanden
Eeuwenlang bracht het water vooral onheil: kolonisatie, slavenhandel, geweld en
onderdrukking, maar ook welvaart (eten). Die dominantie vertaalde zich nadien ook in
hoe de geschiedenis van de eilanden werd verteld.
De kolonisatoren hebben wat daar aan geschiedenis bestond de zee in geworpen en hun
eigen waarden en normen opgelegd; de identiteit van de eilandbewoners begraven.
→ We moeten onze geschiedenis uit de zee gaan opvissen
Dominant verhaal overheerst en wordt vaak opgedrongen. We moeten die dominante
verhalen tegenspreken aantonen dat die niet kloppen = tegenverhalen
INTRA-GESCHIEDENIS
De valse traditie die begraven ligt in boeken en papieren en monumenten en steen
Het dagelijkse werk van de boeren, als stille koralen op de zeebodem, legt de
fundamenten waaruit de eilandjes van de waarneembare geschiedenis oprijzen
• Monumenten zijn restanten van wat wij belangrijk vonden, straatnamen
vernoemen naar een belangrijk figuur om mensen te eren
Is een bepaalde figuur het wel nog waard een standbeeld te krijgen → vb. als die
persoon zich verrijkt heeft door slavenhandel
Kan je bepaalde pijnlijke figuren verzwijgen? vb. rubberplantage waar handen werden
afgekapt (= de valse traditie); We vergeten wat daar onder zit
Valse traditie = de overgeleverde, officiële geschiedenis geeft een vertekend beeld.
Vb. Chinese muur, zeer impressionant → vraag aan gids gesteld : waarom vinden we in
het museum niets terug over de arbeiders? Communistisch systeem zou je toch
verwachten dat ze aandacht hebben voor de arbeiders die keihard hebben mee gewerkt
Vooral uit de militaire geschiedenis vorm gegeven
, Intra – geschiedenis: geschiedenis van onderuit: een samenleving wordt gemaakt door
eenvoudige mensen; die ervoor gezorgd hebben dat dingen tot stand gekomen zijn
• Geschiedenis benaderen vanuit het verhaal van gewone mensen
• We hebben voor een stuk geschiedenis gewist
• Laten we geschiedenis ook bekijken van onderuit
2. Afbakenen van territoriale wateren
TOE-EIGENING VAN HET VERLEDEN
Kunnen landen, regio’s, gemeenschappen of groepen het historische discours ‘claimen’
en voor eigen doeleinden inzetten? Is het verdedigbaar om een ‘nationale geschiedenis’
te schrijven, zonder die te verbinden aan wat er daarrond gebeurde?
Voorbeeld:
▪ Mogen wij als Belgen, Congolese geschiedenis schrijven?
▪ Kan je als sisman een geschiedenis schrijven over de queer gemeenschap?
Historici hebben zich lang bezig gehouden met het eigen verleden
▪ Elk bewaakt zij eigen deel → maakt het schrijven van een wereldgeschiedenis
moeilijk (blijf op je eigen terrein)
▪ Kwalijk gevolg: toe-eigening van het verleden
▪ Kunnen we geschiedenis schrijven over wat niet ons eigen is? → levert een
interessante discussie op
Vb. Canon van Vlaanderen: soort lijstje van gebeurtenissen die de
ruggengraat vormen van de geschiedenis in België.
Bij het maken van een canon ga je feiten naar de achtergrond verwijzen
en kiezen welke gebeurtenissen in het Canon verwerkt worden.
Veel protest want de initiatiefnemer was een Vlaams nationalistische
minister
De vrees was dat dit gewoon een politieke agenda was om te gebruiken
om Vlaanderen wakker te maken om Vlaanderen onafhankelijk te
maken.
→ Meest waardevolle aan canon: is de discussie die eraan vooraf gaat (wat vinden wij
belangrijk)
