SOCIALE FILOSOFIE
Thema 1: Wat is sociale filosofie
1. Wat is filosofie
Filosofie is:
- Verwondering kinderen zijn constant verwondert, filosofen
proberen dit gevoel te creëren. Weg gaan van hokjes denken
- Fundamentele vragen stellen zoals Socrates die veel vragen
stelde, maar nooit antwoordde op een vraag, maar antwoordde met
een andere vraag
- Antwoorden op basis van argumenten, steeds open voor nieuwe
kritiek
Op basis van argumenten kritisch reflecteren
Filosofie is niet:
- Mening
- Geloof (het idee van geloof is dat je dingen aanneemt, in de filo is dit
niet)
- Gevoel
- Smaak
Hoeft daar niet mee in tegenspraak te zijn, maar dat kan
Rechtvaardigheid ≠ gevoel
Wat is het ergste: Soms een schuldige ongestraft laten gaan/soms een
onschuldige straffen?
Maar het kan gebeuren dat een schuldige word vrijgesproken door bv
procedure fouten, dan tart dit ons, het gaat in tegen ons gevoel. Maar het
is rechtvaardig, want er word aan de regels gedaan. Dit zijn
beschermingsregels.
Onderwerp van de filosofie = het onzichtbare
- Waarden en normen, hoe het ‘hoort’ te zijn zintuigelijke niet-
waarneembare zaken
Vb. 1 het verwonde konijn vs. De verwonde gazelle/luipaard
waarom mag een ander wat ik niet mag?
Vb. 2 de vooruitgangsgedachte brieven sturen duurde lang en
door email is dit beter geworden, maar de email heeft er ook voor
gezorgd dat we soms geen tijd krijgen om te reageren. De workload
is gestegen, dus is er wel vooruitgang?
Vb. 3 het ‘normale’ aan de eigen cultuur
!! wie bepaalt wat normaal is? De uitdrukking: ”Dat is toch normaal” is erg
dwingend
,Over de eigen cultuur zeggen we heel vaak normaal, dan moeten we de
vraag stellen wie en wat …
GEVAAR:
- Verabsolutering van je eigen waardenkader: relativeren van je
normen is aangewezen (je eigen normen niet als enige zien)
- Relativisme: verabsoluteren van je normen is aangewezen
Je moet niet altijd relativeren – vb. wnr mensen in gevaar zijn, als de wet
wordt geschonden
Dit is een politieke discussie
2. Wat is de sociale filosofie
= filosofische blik op sociale thema’s
Het sociale is het samenleven van mensen in brede zin
- Persoon
- Vrijheid vs. Sociale bepaaldheid
- Verantwoordelijkheid
- Contingentie
- Rechtvaardigheid
- Rechten – op bijstand/op migratie
Waarom hebben SOW’ers filosofie nodig? !!!
→ duidelijk opgenomen in de opleiding
→ internationale definitie SOW (IFSW)
We zijn voortdurend bezig met kernfilosofische thema’s
- Autonomie vs. Vrijheid
- Verantwoordelijkheid
- Contingentie
- Rechtvaardigheid
- Rechten
over die filosofische thema’s moet je meer weten als SOW’er
Sociaal werk is een normatief beroep wij willen/moeten mensen in een
normatief kader passen, maar ondertussen vechten wij ervoor dat mensen
zichzelf kunnen/mogen zijn
Als SOW’er moet je je oordeel uitstellen → sociaal werkers perspectief: er
voor openstaan om verschillende perspectieven te gaan verkennen
, Gevaar voor relativisme !
Wat is normaal
Thema 2: individualisme en de (on)afhankelijkheid van het
individu
1. Inleiding
Vb. cursus houtbewerking: 150 jaar geleden als je iets anders wou
proberen werd je bestraft terwijl we nu juist aanmoedigen om eens iets
anders te proberen
→ in onze samenleving mag je onafhankelijk zijn
→ als veel mensen onafhankelijk doen, krijg je soms voortgang en
vernieuwing
Wie bepaalt welke T-shirt je morgen aantrekt? JIJ toch of niet?
Onafhankelijk beslissende wezens (jij kiest zelf)
Wij als individuen zijn juist heel afhankelijk (afhankelijk van wie wij
zijn, van de anderen rondom ons en van de wereld waarin we staan)
70 jaar geleden had je de keuze voor spaghetti-bandjes niet kunnen
maken
Immense impact op ons leven als:
- Als je een onafhankelijke keuze maakt (vb. een uur langer werken)
dan ben je ook verantwoordelijk voor die keuze
- Als je individueel verantwoordelijk bent dan heb je recht op de
verdienste die de keuze genereert
!! De verdienste van een keuze kan positief of negatief zijn
Positief: de materiële opbrengst van je keuze (vb. extra loon) of de
immateriële opbrengst; sociale erkenning die je krijgt bij het maken van
een goede keuze (vb. schouderklopjes, complimenten)
Negatief: de plicht op het dragen van de negatieve verdienste (vb. geen
extra loon als je niet extra hebt gewerkt) je bent verplicht de negatieve
erkenning te dragen die vastkleeft aan de negatieve resultaten =
individuele schuldmodel (wordt vaak gebruikt als verklaring van een
negatieve situatie)
→ het individuele schuldmodel is de keerzijde van de medaille: de medaille
van het individualisme
De zonnige kant van de medaille is het individuele verdienste model: wnr
personen hun keuzes goed uitdraaien, hebben ze het recht op/verdienen
ze de vruchten van hun keuzes
, De schaduwkant van die medaille is de schuld die je krijgt wanneer keuzes
slecht uitdraaien
= individuele verdienste- en schuldmodel
!! NIETS MIS MEE, BEHALVE als het blijkt dat mensen niet zo onafhankelijk
zijn wanneer ze keuzes maken, dan brokkelt de verantwoordelijkheid af !!
→ als de context je keuzes beïnvloeden, ben je in die keuzes niet langer de
baas met de ultieme beslissingsmacht en in dat geval heb je geen uniek
recht meer, noch op de verdienste, noch op de schuld die uit je keuze
voortvloeit
Meritocratie: regeren door je verdiensten je plaats in de samenleving
krijg je door je verdiensten (vb. Gert Verhulst)
2. Het onafhankelijke individu
- Vanzelfsprekend (wie kiest er wat je vanmiddag eet?) niet altijd zo
geweest
- We leven in een keuzesamenleving; grote keuzes (vb. carrière) en
kleine keuzes (vb. kledij)
- We maken een afweging van argumenten en nemen een beslissing
- Uitzonderlijk in de samenleving vroeger was het de gewoonte om
traditie te volgen (nog steeds niet iedereen heeft vrije keuze door
cultuur of middelen)
→ teken waaruit blijkt hoe recent het moderne individu is:
meritocratie, voor de moderniteit werd een succesvol persoon
gezien als iemand met een gave, de persoon had gelukt gehad. Als
we het vandaag over succesvolle mensen hebben, horen we meestal
hoe hard ze wel niet hebben gewerkt
2.1 Descartes
René Descartes = vader van de moderne filosofie
Wat ging aan hem voor? Descartes was een breukfiguur
Breuk: wat is er nieuw aan de moderne filosofie?
- Zelf nadenken (fundament van de latere verlichting Kant)
- Geloof/traditie zijn niet fundamenteel om van te vertrekken in het
denken
De wereld evolueert, behalve de filosofie …
Thema 1: Wat is sociale filosofie
1. Wat is filosofie
Filosofie is:
- Verwondering kinderen zijn constant verwondert, filosofen
proberen dit gevoel te creëren. Weg gaan van hokjes denken
- Fundamentele vragen stellen zoals Socrates die veel vragen
stelde, maar nooit antwoordde op een vraag, maar antwoordde met
een andere vraag
- Antwoorden op basis van argumenten, steeds open voor nieuwe
kritiek
Op basis van argumenten kritisch reflecteren
Filosofie is niet:
- Mening
- Geloof (het idee van geloof is dat je dingen aanneemt, in de filo is dit
niet)
- Gevoel
- Smaak
Hoeft daar niet mee in tegenspraak te zijn, maar dat kan
Rechtvaardigheid ≠ gevoel
Wat is het ergste: Soms een schuldige ongestraft laten gaan/soms een
onschuldige straffen?
Maar het kan gebeuren dat een schuldige word vrijgesproken door bv
procedure fouten, dan tart dit ons, het gaat in tegen ons gevoel. Maar het
is rechtvaardig, want er word aan de regels gedaan. Dit zijn
beschermingsregels.
Onderwerp van de filosofie = het onzichtbare
- Waarden en normen, hoe het ‘hoort’ te zijn zintuigelijke niet-
waarneembare zaken
Vb. 1 het verwonde konijn vs. De verwonde gazelle/luipaard
waarom mag een ander wat ik niet mag?
Vb. 2 de vooruitgangsgedachte brieven sturen duurde lang en
door email is dit beter geworden, maar de email heeft er ook voor
gezorgd dat we soms geen tijd krijgen om te reageren. De workload
is gestegen, dus is er wel vooruitgang?
Vb. 3 het ‘normale’ aan de eigen cultuur
!! wie bepaalt wat normaal is? De uitdrukking: ”Dat is toch normaal” is erg
dwingend
,Over de eigen cultuur zeggen we heel vaak normaal, dan moeten we de
vraag stellen wie en wat …
GEVAAR:
- Verabsolutering van je eigen waardenkader: relativeren van je
normen is aangewezen (je eigen normen niet als enige zien)
- Relativisme: verabsoluteren van je normen is aangewezen
Je moet niet altijd relativeren – vb. wnr mensen in gevaar zijn, als de wet
wordt geschonden
Dit is een politieke discussie
2. Wat is de sociale filosofie
= filosofische blik op sociale thema’s
Het sociale is het samenleven van mensen in brede zin
- Persoon
- Vrijheid vs. Sociale bepaaldheid
- Verantwoordelijkheid
- Contingentie
- Rechtvaardigheid
- Rechten – op bijstand/op migratie
Waarom hebben SOW’ers filosofie nodig? !!!
→ duidelijk opgenomen in de opleiding
→ internationale definitie SOW (IFSW)
We zijn voortdurend bezig met kernfilosofische thema’s
- Autonomie vs. Vrijheid
- Verantwoordelijkheid
- Contingentie
- Rechtvaardigheid
- Rechten
over die filosofische thema’s moet je meer weten als SOW’er
Sociaal werk is een normatief beroep wij willen/moeten mensen in een
normatief kader passen, maar ondertussen vechten wij ervoor dat mensen
zichzelf kunnen/mogen zijn
Als SOW’er moet je je oordeel uitstellen → sociaal werkers perspectief: er
voor openstaan om verschillende perspectieven te gaan verkennen
, Gevaar voor relativisme !
Wat is normaal
Thema 2: individualisme en de (on)afhankelijkheid van het
individu
1. Inleiding
Vb. cursus houtbewerking: 150 jaar geleden als je iets anders wou
proberen werd je bestraft terwijl we nu juist aanmoedigen om eens iets
anders te proberen
→ in onze samenleving mag je onafhankelijk zijn
→ als veel mensen onafhankelijk doen, krijg je soms voortgang en
vernieuwing
Wie bepaalt welke T-shirt je morgen aantrekt? JIJ toch of niet?
Onafhankelijk beslissende wezens (jij kiest zelf)
Wij als individuen zijn juist heel afhankelijk (afhankelijk van wie wij
zijn, van de anderen rondom ons en van de wereld waarin we staan)
70 jaar geleden had je de keuze voor spaghetti-bandjes niet kunnen
maken
Immense impact op ons leven als:
- Als je een onafhankelijke keuze maakt (vb. een uur langer werken)
dan ben je ook verantwoordelijk voor die keuze
- Als je individueel verantwoordelijk bent dan heb je recht op de
verdienste die de keuze genereert
!! De verdienste van een keuze kan positief of negatief zijn
Positief: de materiële opbrengst van je keuze (vb. extra loon) of de
immateriële opbrengst; sociale erkenning die je krijgt bij het maken van
een goede keuze (vb. schouderklopjes, complimenten)
Negatief: de plicht op het dragen van de negatieve verdienste (vb. geen
extra loon als je niet extra hebt gewerkt) je bent verplicht de negatieve
erkenning te dragen die vastkleeft aan de negatieve resultaten =
individuele schuldmodel (wordt vaak gebruikt als verklaring van een
negatieve situatie)
→ het individuele schuldmodel is de keerzijde van de medaille: de medaille
van het individualisme
De zonnige kant van de medaille is het individuele verdienste model: wnr
personen hun keuzes goed uitdraaien, hebben ze het recht op/verdienen
ze de vruchten van hun keuzes
, De schaduwkant van die medaille is de schuld die je krijgt wanneer keuzes
slecht uitdraaien
= individuele verdienste- en schuldmodel
!! NIETS MIS MEE, BEHALVE als het blijkt dat mensen niet zo onafhankelijk
zijn wanneer ze keuzes maken, dan brokkelt de verantwoordelijkheid af !!
→ als de context je keuzes beïnvloeden, ben je in die keuzes niet langer de
baas met de ultieme beslissingsmacht en in dat geval heb je geen uniek
recht meer, noch op de verdienste, noch op de schuld die uit je keuze
voortvloeit
Meritocratie: regeren door je verdiensten je plaats in de samenleving
krijg je door je verdiensten (vb. Gert Verhulst)
2. Het onafhankelijke individu
- Vanzelfsprekend (wie kiest er wat je vanmiddag eet?) niet altijd zo
geweest
- We leven in een keuzesamenleving; grote keuzes (vb. carrière) en
kleine keuzes (vb. kledij)
- We maken een afweging van argumenten en nemen een beslissing
- Uitzonderlijk in de samenleving vroeger was het de gewoonte om
traditie te volgen (nog steeds niet iedereen heeft vrije keuze door
cultuur of middelen)
→ teken waaruit blijkt hoe recent het moderne individu is:
meritocratie, voor de moderniteit werd een succesvol persoon
gezien als iemand met een gave, de persoon had gelukt gehad. Als
we het vandaag over succesvolle mensen hebben, horen we meestal
hoe hard ze wel niet hebben gewerkt
2.1 Descartes
René Descartes = vader van de moderne filosofie
Wat ging aan hem voor? Descartes was een breukfiguur
Breuk: wat is er nieuw aan de moderne filosofie?
- Zelf nadenken (fundament van de latere verlichting Kant)
- Geloof/traditie zijn niet fundamenteel om van te vertrekken in het
denken
De wereld evolueert, behalve de filosofie …
