Hoofdstuk 1 – Inleiding Seksuologie
Kern
De seksuologie onderzoekt seksualiteit vanuit verschillende disciplines (o.a. psychologie,
geneeskunde, sociologie en biologie). De centrale vraag is waardoor seksueel gedrag wordt
bepaald. De huidige seksuologie hanteert vooral de biopsychosociale benadering, waarin
biologische, psychologische en sociale factoren elkaar beïnvloeden.
1. Drie denkkaders ⭐⭐⭐⭐⭐
Denkkader Kern Sterk punt Beperking
Houdt weinig
Seksueel gedrag is
Verklaart universele rekening met
grotendeels biologisch
Essentialisme patronen en cultuur en
en evolutionair
voortplantingsgedrag. maatschappelijke
bepaald.
veranderingen.
Seksualiteit wordt
gevormd door cultuur, Verklaart verschillen Onderschat
Sociaal
opvoeding, tussen culturen en biologische
constructivisme
geschiedenis en tijdsperiodes. invloeden.
sociale normen.
Seksualiteit ontstaat
uit een wisselwerking Geen eenvoudige
Biopsychosociaal Meest complete en
tussen biologische, oorzaak-
model huidige visie.
psychologische en gevolgverklaring.
sociale factoren.
Tentamentip: Vrijwel ieder onderwerp uit de cursus kun je uiteindelijk uitleggen vanuit
het biopsychosociale model.
2. Essentialisme vs. sociaal constructivisme ⭐⭐⭐⭐
Dit debat gaat over de vraag:
Wordt seksualiteit vooral bepaald door biologie of door de omgeving?
Essentialisme
• nadruk op evolutie en voortplanting;
• seksueel gedrag is grotendeels aangeboren;
• cultuur heeft beperkte invloed.
,Sociaal constructivisme
• nadruk op cultuur, opvoeding en maatschappelijke normen;
• ideeën over 'normale' seksualiteit veranderen door de tijd;
• seksueel gedrag wordt grotendeels aangeleerd.
Huidige visie
De moderne seksuologie kiest niet voor één van beide, maar combineert ze in het
biopsychosociale model.
3. Twee visies op seksualiteit ⭐⭐⭐
Traditionele visie Sekspositieve visie
Seksualiteit als risico dat gecontroleerd Seksualiteit als onderdeel van gezondheid
moet worden. en welzijn.
Focus op plezier, autonomie en seksueel
Focus op ziekte, stoornissen en preventie.
welbevinden.
Belangrijk: De huidige seksuologie hanteert een sekspositieve benadering. Problemen
voorkomen blijft belangrijk, maar seksuele gezondheid is méér dan de afwezigheid van
problemen.
4. Ontwikkeling van de seksuologie ⭐⭐⭐
Je hoeft de jaartallen niet uit je hoofd te kennen. Begrijp vooral de ontwikkeling.
Periode Belangrijkste ontwikkeling
Van leerboek voor artsen naar een
1987–1998
vakgebied voor alle zorgprofessionals.
Meer multidisciplinair; aandacht voor
2004
seksuele gezondheid én preventie.
Meer aandacht voor biologie,
Vanaf 2009
genderdiversiteit, cultuur en internet.
Biomedische ontwikkeling
Door nieuwe technieken (zoals fMRI en PET) kwam meer aandacht voor:
• hersenen;
• hormonen;
• genetica;
• medicamenteuze behandelingen (bijv. Viagra).
Belangrijk: Dit betekende niet dat psychologie minder belangrijk werd; juist de
combinatie van disciplines staat centraal.
,5. Zes trends (2009–2018) ⭐⭐⭐
Je hoeft deze niet letterlijk uit je hoofd te leren. Begrijp de rode draad.
1. Meer biologisering en medicalisering.
2. Discussie over wat 'normale' seksualiteit is (DSM-5, ICD-11).
3. Meer verschillende relatievormen.
4. Meer aandacht voor genderdiversiteit.
5. Meer aandacht voor culturele diversiteit.
6. Invloed van internet en sociale media op seksualiteit.
Ezelsbrug: B-D-R-G-C-I
Biologie → DSM → Relaties → Gender → Cultuur → Internet
6. Vier knelpunten ⭐⭐
De seksuologie kent nog enkele uitdagingen:
• weinig wetenschappelijk onderzoek;
• beperkte kennis over de effectiviteit van behandelingen;
• weinig overeenstemming over opleidingen;
• weinig onderzoek naar de kwaliteit van de seksuologische zorg.
Tentamentip: Je hoeft deze waarschijnlijk niet letterlijk op te noemen. Het belangrijkste
is dat je weet dat de seksuologie nog een relatief jong vakgebied is waarin meer onderzoek
nodig is.
1.1 Het individu – Seksuele respons, endocrinologie en genitaliën
Kern
Dit hoofdstuk beschrijft hoe seksuele opwinding ontstaat en verloopt. De seksuele respons
bestaat uit lichamelijke én psychologische processen. Hormonen, genitaliën en het
zenuwstelsel maken seksuele activiteit mogelijk, maar bepalen deze niet volledig.
, 1. Masters & Johnson: seksuele responscyclus ⭐⭐⭐⭐⭐
Masters & Johnson beschreven de seksuele respons als een fysiologisch proces met vier
opeenvolgende fasen.
Fase Wat gebeurt er?
Seksuele prikkels zorgen voor
vasocongestie (toegenomen doorbloeding),
Excitation (Opwinding)
erectie/lubricatie en stijgende hartslag,
ademhaling en spierspanning.
De lichamelijke opwinding neemt verder
Plateau
toe en stabiliseert op een hoog niveau.
Hoogtepunt van de seksuele respons met
Orgasme ritmische spiercontracties en een
subjectieve orgasme-ervaring.
Het lichaam keert terug naar de
Resolution (Herstel)
rusttoestand.
Belangrijk
• Niet iedereen doorloopt alle fasen.
• Niet iedereen krijgt een orgasme.
• Het model beschrijft vooral lichamelijke veranderingen.
Vasocongestie ⭐⭐⭐
Definitie
Toegenomen doorbloeding van de genitaliën waardoor zwelling ontstaat.
Bij mannen
• erectie
Bij vrouwen
• lubricatie
• zwelling van clitoris
• zwelling van de labia
Climax versus orgasme ⭐⭐⭐⭐
Dit onderscheid wordt vaak vergeten.
Climax Orgasme
Fysiologisch proces Psychologische beleving
Kern
De seksuologie onderzoekt seksualiteit vanuit verschillende disciplines (o.a. psychologie,
geneeskunde, sociologie en biologie). De centrale vraag is waardoor seksueel gedrag wordt
bepaald. De huidige seksuologie hanteert vooral de biopsychosociale benadering, waarin
biologische, psychologische en sociale factoren elkaar beïnvloeden.
1. Drie denkkaders ⭐⭐⭐⭐⭐
Denkkader Kern Sterk punt Beperking
Houdt weinig
Seksueel gedrag is
Verklaart universele rekening met
grotendeels biologisch
Essentialisme patronen en cultuur en
en evolutionair
voortplantingsgedrag. maatschappelijke
bepaald.
veranderingen.
Seksualiteit wordt
gevormd door cultuur, Verklaart verschillen Onderschat
Sociaal
opvoeding, tussen culturen en biologische
constructivisme
geschiedenis en tijdsperiodes. invloeden.
sociale normen.
Seksualiteit ontstaat
uit een wisselwerking Geen eenvoudige
Biopsychosociaal Meest complete en
tussen biologische, oorzaak-
model huidige visie.
psychologische en gevolgverklaring.
sociale factoren.
Tentamentip: Vrijwel ieder onderwerp uit de cursus kun je uiteindelijk uitleggen vanuit
het biopsychosociale model.
2. Essentialisme vs. sociaal constructivisme ⭐⭐⭐⭐
Dit debat gaat over de vraag:
Wordt seksualiteit vooral bepaald door biologie of door de omgeving?
Essentialisme
• nadruk op evolutie en voortplanting;
• seksueel gedrag is grotendeels aangeboren;
• cultuur heeft beperkte invloed.
,Sociaal constructivisme
• nadruk op cultuur, opvoeding en maatschappelijke normen;
• ideeën over 'normale' seksualiteit veranderen door de tijd;
• seksueel gedrag wordt grotendeels aangeleerd.
Huidige visie
De moderne seksuologie kiest niet voor één van beide, maar combineert ze in het
biopsychosociale model.
3. Twee visies op seksualiteit ⭐⭐⭐
Traditionele visie Sekspositieve visie
Seksualiteit als risico dat gecontroleerd Seksualiteit als onderdeel van gezondheid
moet worden. en welzijn.
Focus op plezier, autonomie en seksueel
Focus op ziekte, stoornissen en preventie.
welbevinden.
Belangrijk: De huidige seksuologie hanteert een sekspositieve benadering. Problemen
voorkomen blijft belangrijk, maar seksuele gezondheid is méér dan de afwezigheid van
problemen.
4. Ontwikkeling van de seksuologie ⭐⭐⭐
Je hoeft de jaartallen niet uit je hoofd te kennen. Begrijp vooral de ontwikkeling.
Periode Belangrijkste ontwikkeling
Van leerboek voor artsen naar een
1987–1998
vakgebied voor alle zorgprofessionals.
Meer multidisciplinair; aandacht voor
2004
seksuele gezondheid én preventie.
Meer aandacht voor biologie,
Vanaf 2009
genderdiversiteit, cultuur en internet.
Biomedische ontwikkeling
Door nieuwe technieken (zoals fMRI en PET) kwam meer aandacht voor:
• hersenen;
• hormonen;
• genetica;
• medicamenteuze behandelingen (bijv. Viagra).
Belangrijk: Dit betekende niet dat psychologie minder belangrijk werd; juist de
combinatie van disciplines staat centraal.
,5. Zes trends (2009–2018) ⭐⭐⭐
Je hoeft deze niet letterlijk uit je hoofd te leren. Begrijp de rode draad.
1. Meer biologisering en medicalisering.
2. Discussie over wat 'normale' seksualiteit is (DSM-5, ICD-11).
3. Meer verschillende relatievormen.
4. Meer aandacht voor genderdiversiteit.
5. Meer aandacht voor culturele diversiteit.
6. Invloed van internet en sociale media op seksualiteit.
Ezelsbrug: B-D-R-G-C-I
Biologie → DSM → Relaties → Gender → Cultuur → Internet
6. Vier knelpunten ⭐⭐
De seksuologie kent nog enkele uitdagingen:
• weinig wetenschappelijk onderzoek;
• beperkte kennis over de effectiviteit van behandelingen;
• weinig overeenstemming over opleidingen;
• weinig onderzoek naar de kwaliteit van de seksuologische zorg.
Tentamentip: Je hoeft deze waarschijnlijk niet letterlijk op te noemen. Het belangrijkste
is dat je weet dat de seksuologie nog een relatief jong vakgebied is waarin meer onderzoek
nodig is.
1.1 Het individu – Seksuele respons, endocrinologie en genitaliën
Kern
Dit hoofdstuk beschrijft hoe seksuele opwinding ontstaat en verloopt. De seksuele respons
bestaat uit lichamelijke én psychologische processen. Hormonen, genitaliën en het
zenuwstelsel maken seksuele activiteit mogelijk, maar bepalen deze niet volledig.
, 1. Masters & Johnson: seksuele responscyclus ⭐⭐⭐⭐⭐
Masters & Johnson beschreven de seksuele respons als een fysiologisch proces met vier
opeenvolgende fasen.
Fase Wat gebeurt er?
Seksuele prikkels zorgen voor
vasocongestie (toegenomen doorbloeding),
Excitation (Opwinding)
erectie/lubricatie en stijgende hartslag,
ademhaling en spierspanning.
De lichamelijke opwinding neemt verder
Plateau
toe en stabiliseert op een hoog niveau.
Hoogtepunt van de seksuele respons met
Orgasme ritmische spiercontracties en een
subjectieve orgasme-ervaring.
Het lichaam keert terug naar de
Resolution (Herstel)
rusttoestand.
Belangrijk
• Niet iedereen doorloopt alle fasen.
• Niet iedereen krijgt een orgasme.
• Het model beschrijft vooral lichamelijke veranderingen.
Vasocongestie ⭐⭐⭐
Definitie
Toegenomen doorbloeding van de genitaliën waardoor zwelling ontstaat.
Bij mannen
• erectie
Bij vrouwen
• lubricatie
• zwelling van clitoris
• zwelling van de labia
Climax versus orgasme ⭐⭐⭐⭐
Dit onderscheid wordt vaak vergeten.
Climax Orgasme
Fysiologisch proces Psychologische beleving
