Kennisclip 3: klachtplicht
Een koper koopt een hele lading paprika's voor consumptie. In het contract staat vermeld dat de prijs
wordt verminderd als de paprika's niet groot genoeg zijn. De koper krijgt die paprika's en beroept
zich na een tijdje op die clausule en zegt dat een aantal paprika's veel te klein zijn, zodat recht
bestaat op korting. Voordat de verkoper dat kan controleren, zijn de paprika's al verwerkt. Kortom,
ze zijn al opgegeten. Op welk moment moet je als koper, of als verkoper, klagen over iets wat niet
goed is gegaan?
Niet voldoen aan de klachtplicht heeft grote gevolgen. De schuldeiser verliest namelijk alle
remedies.
- Nakomensactie
- Voordeel tot schadevergoeding
- Ontbinding
- Dwaling als die gebaseerd is op het niet nakomen van contractuele verplichtingen
Het leerstuk van de klacht licht komt erop neer dat je op tijd moet piepen, als er iets mis is met de
prestatie die je ontvangt. Maar hoelang kan je daarmee wachten?
De klacht plicht heeft een aantal rechtvaardigingsgronden.
- De belangrijkste is dat het de schuldenaar die een prestatie heeft verricht, te beschermen
tegen te late en daarmee moeilijk verifieerbare klachten. Daarom moet hij erop kunnen
rekenen dat het schuldeiser met bekwamen spoed onderzoekt of de prestatie aan de
verbinder is beantwoord. En als dat niet zo is, tijdig aan de bel trekt.
WAAROM is dat zo belangrijk? Omdat dit bewijsproblemen voorkomt, zoals in het
geval van de paprika's. Als te laat wordt geklaagd, en deze inmiddels zijn opgegeten,
dan is natuurlijk niet meer te bewijzen dat de paprika's te klein waren. Tijdig klagen
geeft de verkoper bovendien de mogelijkheid om verdere schade te voorkomen.
Ratio’s
1. Bescherming van de schuldenaar (bijv. verkoper).
2. Bewijsproblemen
3. Schade beperken
4. Voorschakel aansprakelijk stellen
Codificatie klachtplicht: art. 6:89 en 7:23 BW
, - Artikelen lijken op elkaar en hebben precies dezelfde rechtvaardiging en achtergrond
- In beide gevallen geldt een onderzoeksplicht en in beide gevallen gelden geen
vormvoorschriften bij zo’n klacht.
- Art. 6:89 ziet op alle overeenkomsten en 7:23 alleen op koopovereenkomsten. Art 7:23 heeft
in dat verband een specifieke regeling voor de klachtplicht bij consumentenkoop; geen
onderzoeksplicht en bepaald dat een klachttermijn van twee maanden na de ontdekking
tijdig is.
Onderzoeksplicht koper
Artikel 7:23 lid 1 BW:
Hierin staat dat tijdig moet worden geklaagd, nadat de koper een gebrek redelijkerwijs had behoren
te ontdekken. Dat impliceert een onderzoeksplicht. Net zei ik al dat die dus niet bij
consumentenkoop geldt, maar ook niet, ziet de tweede zin van lid 1, als de verkoper onjuiste
mededelingen heeft verstrekt of een mededelingsplicht heeft geschonden. Naast deze redelijke
onderzoeksplicht staat er nog een andere termijn in dit artikel. Er moet ook binnen bekwame tijd na
de ontdekking van het gebrek of nadat dat redelijkerwijs had moeten worden ontdekt, geklaagd
worden. De lengte van de pieptermijn staat verder niet in de wet, maar is ook weer afhankelijk van
de omstandigheden van het geval.
Hoe lang mag je erover doen om te checken of een product een gebrek heeft? Uitgangspunt is dat
het door de koper te verrichten onderzoek, door de koper moet worden ingesteld en uitgevoerd met
de voortvarendheid die gelet op de omstandigheden van het geval, in redelijkheid van hem kan
worden gevergd.
Termijn 1:
Onderzoekstermijn
Het arrest Ploum Smeets 2 geeft een nadere invulling aan de lengte van die onderzoekstermijn.
Waar gaat het over?
Het ging in het arrest om de koop en levering van een perceelgrond met een tankstation. Partijen zijn
overeengekomen dat het verkochten wordt aanvaard in de feitelijke staat waarin het zich ten tijde
van het sluiten van de koopovereenkomst bevond. De koper weet dat het tankstation op vervuilde
grond staat. Hij koopt het wel en gaat vervolgens onderzoek doen naar de mate van die vervuiling.
Dat duurt een tijdje, mede omdat hij afhankelijk is van de medewerking van de huurder die de
vervuilde grond gebruikte om er een tankstation te exploiteren. Uit het onderzoek blijkt dat de grond
veel meer vervuild is dan eigenlijk was beloofd of in het vooruitzicht was gesteld. Na een jaar klaagt
de koper, waarop de verkoper zegt: hoho, je klaagt veel te laat, dus jouw rechten zijn vervallen. De
koper zegt, ja, maar dat komt omdat het onderzoek zo lang duurde. Dat kon niet anders. Ik heb dus
echt redelijkerwijs de onderzoeksplicht vervuld.
De HR benoemd als relevante gezichtspunten onder meer:
- De aard van de gekochte zaak
- De inhoud van de koopovereenkomst
- De door de verkoper gedane mededelingen
- De ingewikkeldheid van het onderzoek
- De ernst van de tekortkoming
- Betrokkenheid van derden
- Nadeel van de verkoper
,In Ploum-Smeets 2 zegt de Hoge Raad het zo: ‘’ Bij dit alles is in belangrijke mate medebepalend in
hoeverre de belangen van de verkoper al dan niet zijn geschaad. Als die belangen niet zijn geschaad,
zal er niet spoedig voldoende reden zijn de koper een gebrek aan voortvarendheid te verwijten.’’
In dit verband kan de ernst van de tekortkoming meebrengen dat de nalatigheid van de koper hem
niet kan worden tegen gewonnen. Maar de klachtplicht van artikel 7:23 en 6:89 behelst twee
termijnen. Niet alleen de onderzoekstermijn waar we het net over hadden, maar ook de
daadwerkelijke mededelingstermijn. Hoe lang mag je erover doen om vervolgens bij de verkoper te
piepen? Daar ga ik nu op in. En de lengte daarvan is afhankelijk natuurlijk van de opstandigheden van
het geval. Daarbij is niet alleen het tijdsverloop van belang, maar is het heel belangrijk of de belangen
van de schuldenaar zijn geschaad, door een later klacht. Het arrest van de steeg Rabobank is hierbij
van belang.
Termijn 2:
Mededelingstermijn
Arrest Van de Steeg Rabobank
Waar gaat het over?
Het arrest betreft een boer die tussen 1997 en 2002 via de Rabobank in aandelen belegt en in opties
handelt. De adviesrelatie eindigt in een groot verlies voor de klant. Hij verwijt de Rabobank dat zij
haar bancaire zorgplicht heeft geschonden. De boer dient echter pas in 2005 een klacht in, omdat hij
toen pas vermoedde dat de bank tekortgeschoten was in haar zorgplicht. De Rabobank stelt dat de
boer veel eerder had moeten klagen, namelijk al in 2002, toen de verliezen duidelijk waren
geworden. Met een beroep op artikel 6:89 BW beoogt de bank dat de boer geen rechten meer kan
uitoefenen, omdat hij volgens de bank niet tijdig heeft geprotesteerd.
Hoewel het arrest ziet op de klachtplicht van artikel 6:89 BW, heeft het ook betekenis voor de
klachtplicht van artikel 7:23 BW. De Hoge Raad oordeelt dat de rechter bij de toepassing van artikel
6:89 rekening moet houden met enerzijds het voor de schuldeiser bijzonder ingrijpende rechtsgevolg
van het niet tijdig klagen — namelijk het verval van al zijn rechten ter zake van de tekortkoming — en
anderzijds met de concrete belangen waarin de schuldenaar daadwerkelijk is geschaad door het late
protest. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om een benadeling in zijn bewijspositie of een aantasting van
zijn mogelijkheden om de gevolgen van de gestelde tekortkoming nog te beperken. De verstreken
tijd is wel relevant, maar niet doorslaggevend.
De boer voerde daarnaast als verweer aan dat hij niet op de hoogte was van het bestaan van de
bancaire zorgplicht. De Rabobank stelde dat hij dan maar beter onderzoek had moeten doen. Ook op
dit punt volgt de Hoge Raad de boer. Van belang is dat het hier gaat om een beleggingsadviesrelatie
tussen een deskundige bank en een particuliere cliënt.
In zo’n verhouding mag van de cliënt slechts een onderzoeksplicht worden verwacht voor zover hij
(1) weet dat er een zorgplicht bestaat én (2) wanneer hij goede aanleiding heeft te vermoeden dat de
bank die zorgplicht mogelijk heeft geschonden. Alleen dan ontstaat voor hem de plicht om nader
onderzoek te doen en te klagen.
(i) Van die zorgplicht op de hoogte is, en
(ii) Gerede aanleiding heeft te veronderstellen dat de bank daarin kan zijn tekortgeschoten
, De schuldeiser verliest alle remedies, dus zowel een nakomingsactie, een vordering tot
schadevergoeding, ontbinding en ook dwaling als die gebaseerd is op het niet nakomen van een
contractuele verplichting. Van Boon noemt in zijn noot bij Ploum Smeets, dat hij het niet eerlijk
vindt, dat de klachtplicht heel vaag is met open termen, zoals redelijk en kwaam, terwijl de
consequenties pikkelhard zijn. Hij oppert partieel verval van rechten.
Een koper koopt een hele lading paprika's voor consumptie. In het contract staat vermeld dat de prijs
wordt verminderd als de paprika's niet groot genoeg zijn. De koper krijgt die paprika's en beroept
zich na een tijdje op die clausule en zegt dat een aantal paprika's veel te klein zijn, zodat recht
bestaat op korting. Voordat de verkoper dat kan controleren, zijn de paprika's al verwerkt. Kortom,
ze zijn al opgegeten. Op welk moment moet je als koper, of als verkoper, klagen over iets wat niet
goed is gegaan?
Niet voldoen aan de klachtplicht heeft grote gevolgen. De schuldeiser verliest namelijk alle
remedies.
- Nakomensactie
- Voordeel tot schadevergoeding
- Ontbinding
- Dwaling als die gebaseerd is op het niet nakomen van contractuele verplichtingen
Het leerstuk van de klacht licht komt erop neer dat je op tijd moet piepen, als er iets mis is met de
prestatie die je ontvangt. Maar hoelang kan je daarmee wachten?
De klacht plicht heeft een aantal rechtvaardigingsgronden.
- De belangrijkste is dat het de schuldenaar die een prestatie heeft verricht, te beschermen
tegen te late en daarmee moeilijk verifieerbare klachten. Daarom moet hij erop kunnen
rekenen dat het schuldeiser met bekwamen spoed onderzoekt of de prestatie aan de
verbinder is beantwoord. En als dat niet zo is, tijdig aan de bel trekt.
WAAROM is dat zo belangrijk? Omdat dit bewijsproblemen voorkomt, zoals in het
geval van de paprika's. Als te laat wordt geklaagd, en deze inmiddels zijn opgegeten,
dan is natuurlijk niet meer te bewijzen dat de paprika's te klein waren. Tijdig klagen
geeft de verkoper bovendien de mogelijkheid om verdere schade te voorkomen.
Ratio’s
1. Bescherming van de schuldenaar (bijv. verkoper).
2. Bewijsproblemen
3. Schade beperken
4. Voorschakel aansprakelijk stellen
Codificatie klachtplicht: art. 6:89 en 7:23 BW
, - Artikelen lijken op elkaar en hebben precies dezelfde rechtvaardiging en achtergrond
- In beide gevallen geldt een onderzoeksplicht en in beide gevallen gelden geen
vormvoorschriften bij zo’n klacht.
- Art. 6:89 ziet op alle overeenkomsten en 7:23 alleen op koopovereenkomsten. Art 7:23 heeft
in dat verband een specifieke regeling voor de klachtplicht bij consumentenkoop; geen
onderzoeksplicht en bepaald dat een klachttermijn van twee maanden na de ontdekking
tijdig is.
Onderzoeksplicht koper
Artikel 7:23 lid 1 BW:
Hierin staat dat tijdig moet worden geklaagd, nadat de koper een gebrek redelijkerwijs had behoren
te ontdekken. Dat impliceert een onderzoeksplicht. Net zei ik al dat die dus niet bij
consumentenkoop geldt, maar ook niet, ziet de tweede zin van lid 1, als de verkoper onjuiste
mededelingen heeft verstrekt of een mededelingsplicht heeft geschonden. Naast deze redelijke
onderzoeksplicht staat er nog een andere termijn in dit artikel. Er moet ook binnen bekwame tijd na
de ontdekking van het gebrek of nadat dat redelijkerwijs had moeten worden ontdekt, geklaagd
worden. De lengte van de pieptermijn staat verder niet in de wet, maar is ook weer afhankelijk van
de omstandigheden van het geval.
Hoe lang mag je erover doen om te checken of een product een gebrek heeft? Uitgangspunt is dat
het door de koper te verrichten onderzoek, door de koper moet worden ingesteld en uitgevoerd met
de voortvarendheid die gelet op de omstandigheden van het geval, in redelijkheid van hem kan
worden gevergd.
Termijn 1:
Onderzoekstermijn
Het arrest Ploum Smeets 2 geeft een nadere invulling aan de lengte van die onderzoekstermijn.
Waar gaat het over?
Het ging in het arrest om de koop en levering van een perceelgrond met een tankstation. Partijen zijn
overeengekomen dat het verkochten wordt aanvaard in de feitelijke staat waarin het zich ten tijde
van het sluiten van de koopovereenkomst bevond. De koper weet dat het tankstation op vervuilde
grond staat. Hij koopt het wel en gaat vervolgens onderzoek doen naar de mate van die vervuiling.
Dat duurt een tijdje, mede omdat hij afhankelijk is van de medewerking van de huurder die de
vervuilde grond gebruikte om er een tankstation te exploiteren. Uit het onderzoek blijkt dat de grond
veel meer vervuild is dan eigenlijk was beloofd of in het vooruitzicht was gesteld. Na een jaar klaagt
de koper, waarop de verkoper zegt: hoho, je klaagt veel te laat, dus jouw rechten zijn vervallen. De
koper zegt, ja, maar dat komt omdat het onderzoek zo lang duurde. Dat kon niet anders. Ik heb dus
echt redelijkerwijs de onderzoeksplicht vervuld.
De HR benoemd als relevante gezichtspunten onder meer:
- De aard van de gekochte zaak
- De inhoud van de koopovereenkomst
- De door de verkoper gedane mededelingen
- De ingewikkeldheid van het onderzoek
- De ernst van de tekortkoming
- Betrokkenheid van derden
- Nadeel van de verkoper
,In Ploum-Smeets 2 zegt de Hoge Raad het zo: ‘’ Bij dit alles is in belangrijke mate medebepalend in
hoeverre de belangen van de verkoper al dan niet zijn geschaad. Als die belangen niet zijn geschaad,
zal er niet spoedig voldoende reden zijn de koper een gebrek aan voortvarendheid te verwijten.’’
In dit verband kan de ernst van de tekortkoming meebrengen dat de nalatigheid van de koper hem
niet kan worden tegen gewonnen. Maar de klachtplicht van artikel 7:23 en 6:89 behelst twee
termijnen. Niet alleen de onderzoekstermijn waar we het net over hadden, maar ook de
daadwerkelijke mededelingstermijn. Hoe lang mag je erover doen om vervolgens bij de verkoper te
piepen? Daar ga ik nu op in. En de lengte daarvan is afhankelijk natuurlijk van de opstandigheden van
het geval. Daarbij is niet alleen het tijdsverloop van belang, maar is het heel belangrijk of de belangen
van de schuldenaar zijn geschaad, door een later klacht. Het arrest van de steeg Rabobank is hierbij
van belang.
Termijn 2:
Mededelingstermijn
Arrest Van de Steeg Rabobank
Waar gaat het over?
Het arrest betreft een boer die tussen 1997 en 2002 via de Rabobank in aandelen belegt en in opties
handelt. De adviesrelatie eindigt in een groot verlies voor de klant. Hij verwijt de Rabobank dat zij
haar bancaire zorgplicht heeft geschonden. De boer dient echter pas in 2005 een klacht in, omdat hij
toen pas vermoedde dat de bank tekortgeschoten was in haar zorgplicht. De Rabobank stelt dat de
boer veel eerder had moeten klagen, namelijk al in 2002, toen de verliezen duidelijk waren
geworden. Met een beroep op artikel 6:89 BW beoogt de bank dat de boer geen rechten meer kan
uitoefenen, omdat hij volgens de bank niet tijdig heeft geprotesteerd.
Hoewel het arrest ziet op de klachtplicht van artikel 6:89 BW, heeft het ook betekenis voor de
klachtplicht van artikel 7:23 BW. De Hoge Raad oordeelt dat de rechter bij de toepassing van artikel
6:89 rekening moet houden met enerzijds het voor de schuldeiser bijzonder ingrijpende rechtsgevolg
van het niet tijdig klagen — namelijk het verval van al zijn rechten ter zake van de tekortkoming — en
anderzijds met de concrete belangen waarin de schuldenaar daadwerkelijk is geschaad door het late
protest. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om een benadeling in zijn bewijspositie of een aantasting van
zijn mogelijkheden om de gevolgen van de gestelde tekortkoming nog te beperken. De verstreken
tijd is wel relevant, maar niet doorslaggevend.
De boer voerde daarnaast als verweer aan dat hij niet op de hoogte was van het bestaan van de
bancaire zorgplicht. De Rabobank stelde dat hij dan maar beter onderzoek had moeten doen. Ook op
dit punt volgt de Hoge Raad de boer. Van belang is dat het hier gaat om een beleggingsadviesrelatie
tussen een deskundige bank en een particuliere cliënt.
In zo’n verhouding mag van de cliënt slechts een onderzoeksplicht worden verwacht voor zover hij
(1) weet dat er een zorgplicht bestaat én (2) wanneer hij goede aanleiding heeft te vermoeden dat de
bank die zorgplicht mogelijk heeft geschonden. Alleen dan ontstaat voor hem de plicht om nader
onderzoek te doen en te klagen.
(i) Van die zorgplicht op de hoogte is, en
(ii) Gerede aanleiding heeft te veronderstellen dat de bank daarin kan zijn tekortgeschoten
, De schuldeiser verliest alle remedies, dus zowel een nakomingsactie, een vordering tot
schadevergoeding, ontbinding en ook dwaling als die gebaseerd is op het niet nakomen van een
contractuele verplichting. Van Boon noemt in zijn noot bij Ploum Smeets, dat hij het niet eerlijk
vindt, dat de klachtplicht heel vaag is met open termen, zoals redelijk en kwaam, terwijl de
consequenties pikkelhard zijn. Hij oppert partieel verval van rechten.
