SEMESTER 1 SAMENVATTING ORTHOPEDAGOGIEK EXAMEN: 14/01/26
LES 1: PERSONEN MET EEN VERSTANDELIJKE BEPERKING
LEERSTOF:
- Hoofdstuk 2, p. 33-41
- Slides + notities
Mensbeeld bepaalt definitie… … definitie bepaalt behandeling.
BEELVORMING IN DE MEDIA
Dia 5 tot 9.
VIER MENSBEELDEN
Klassieke oudheid – onaangepasten
- Wie anders was, hoorde er niet bij à uitsluiting
- Survival of the fittest, geen aandacht voor o.a blinden of mensen met een beperking
- Gevolg:
o Verwaarlozing
o Mensen met een beperking bleven letterlijk buiten de samenleving staan
Vanaf verlichting – sukkelaars:
- Mensen met een beperking worden gezien als zielig, hulpeloos, tragisch
- Men moet ‘iets doen’ voor hen, maar vanuit medelijden
- Gevolg:
o Opkomst van liefdadigheid
o Bouw van grote instellingen aan de rand van de maatschappij
o Onderwijs en opvoeding ontstaat, maar vanuit een paternalistisch standpunt (wij, de
‘normale’ mensen, zorgen voor hen)
Eind 19e eeuw – ‘(genetische) afwijking’
- Focus verschuift naar wat normaal/niet normaal is
1
,SEMESTER 1 SAMENVATTING ORTHOPEDAGOGIEK EXAMEN: 14/01/26
- Ontwikkelingen:
o Opkomst van testpsychologie (Alfred Binet)
o Begin van intelligentietesten
o Sterke interesse in biologie en genetica
o Stamboomstudies om ‘slecht bloed’ op te sporen
- Gevolg:
o Opkomst van de eugenetica
o Idee dat mensen met een beperking ‘slechte genetica’ hebben
o Men moet hen behandelen, maar eigenlijk zijn zij ‘te duur’ à idee dat uitroeiing
‘rationeel’ zou zijn (extreem denken)
o Deze denkwijze leeft nog na in het medisch model
Jaren 60 – grote veranderingen (bliksemschichten)
- Revoluties in de westerse wereld (vrouwenrechten, burgerrechten, protesten, …)
- Ontwikkelingen
o Disability rights movement
o Mensen met een beperking eisen hun rechten op
o Begin van inclusiever denken
Vanaf jaren 90 – burger:
- Mensen met een beperking zijn volwaardige burgers met dezelfde rechten als iedereen
- Beperking is niet alleen een invidivueel probleem, maar een maatschappelijk vraagstuk
- Mensenrechten na WOII worden ook expliciet toegepast op mensen met een beperking
- Gevolg:
o Verschuiving van zorg à ondersteuning
o Focus op kwaliteit van leven (Quality of Life (QOL)
o Erkenning van diversiteit in plaats van afwijking
Dit als kader gebruiken om door de historiek van verstandelijke beperking te gaan.
HISTORIEK PERSONEN MET EEN (VERSTANDELIJKE) BEPERKING
Gelijke rechten voor iedere personen met een handicap = GRIP. Mensen werden uitgesloten, vielen uit de
maatschappij maar er waren wel al een aantal mensen die interesse hadden (voornamelijk uit medische
richting), gaan kijken hoe kunnen we die beter gaan verzorgen/begeleiden…
2
,SEMESTER 1 SAMENVATTING ORTHOPEDAGOGIEK EXAMEN: 14/01/26
Kannunik Triest en Jozef Guislain (rechts beneden) = pioniers die hebben geprobeerd de mensen die
eruit vielen, een beter leven te geven.
PINEL (1745-1826)
- “vader van de psychiatrie”
- Start studie en observatie à eerste classificatie
- Verloste geestesziekten van hun ketenen => gesprekken, ‘instituut’. Hij was van mening dat er
moest gesproken worden met die mensen en hen in instituties steken.
- Ging mensen gaan bezoeken in de kerkers in Parijs à hij ging met hen praten en toonde interesse
ESQUIROL (1772-1840)
- Leerling van Pinel
- Studie van Pinel’s term ‘idiotie’ à zou je daar geen diagnose kunnen op zetten? Hij maakte een
verschil tussen verwarden, dementen en idioten… = voorloper DSM
ITARD (1774-1838)
- Studie van ‘idiotie’
- “De Wilde van Aveyron” = wild kind die gevonden was in de bossen van Aveyron, verwilderd, kon
niet spreken. Itard heeft er een systematisch onderzoek van gemaakt en geprobeerd de jongen te
leren spreken, voor 5 jaar geprobeerd. Noemde de jongen Viktor
- Medisch-pedagogische theorie = eerste voorbeeld van iemand die systematisch de
ontwikkeling probeert te stimuleren
- Sensualisme = kennis komt door ervaring; ook op basis van zintuigen, hij paste de stand van zijn
tong aan…
- Belang van observatie!
SÉGUIN (1812-1880)
- School voor ‘idioten’ = op basis van goed onderwijs, kun je iets doen met kinderen met een
handicap
- Volgde les bij Itard, moest uitwijken naar Amerika en heeft zijn gedachtengoed meegenomen
- Naast sensualisme ook ‘morele training’
o Moesten weten wat goed en slecht is
- Focus op zelfbeeld, emoties, intellectuele stimulatie = hij vertrok vanuit het idee dat ze logische
keuzes moeten maken…
- Aandacht voor het pedagogisch benaderen van mensen met een verstandelijke beperking
- Religieus-filosofisch socialisme = de apostel van de idioten
IN VLAANDEREN…
Kannunik Triest (1760-1836) = broeders van liefde, gaf Jozef Guislain (1797-1860) de opdracht dat hij de
mensen in een psychiatrie moest steken.
è Broeders van Liefde-voorzieningen (vanaf 1815-nu) door Kannunik Triest, zitten overal verspreid
in Vlaanderen
ONTSTAAN VAN EERSTE INRICHTINGEN/SEGREGATIE – ROND 1850
3
, SEMESTER 1 SAMENVATTING ORTHOPEDAGOGIEK EXAMEN: 14/01/26
Instituten maken, liefst buiten de stad, groen, goeie lucht, weg van de samenleving
ð start institutionaliseringsproces
Ontstaan eerste inrichtingen/instellingen/scholen:
- Jacob Guggelbühl (1816-1863), Zwitserse arts: Abendberg
o Een van de eerste die een instelling bouwt in Duitsland voor kinderen met een beperking
o Iedereen kon hier zijn kinderen naartoe brengen en hij had een programma om dingen te
doen met deze kinderen
- Samuel Howe (1801-1876), Amerikaanse arts: eerste instelling voor personen met VB in Perkins
Blindeninstituut (1848) samen met de naar VS gevluchte Séquin
ROND DE EEUWWISSELING – POSITIVISME EN EVOLUTIELEER
Mensen werden weggestoken en we evolueerden naar de eugenetica waardoor we evolueerden naar een
zwarte pagina.
- Begonnen te beseffen dat mensen met een beperking heel veel kosten voor de maatschappij
- Godard en Dugdale deden onderzoek om een bepaald politiek standpunt aan te tonen
POSITIVISME EN EVOLUTIELEER
4
LES 1: PERSONEN MET EEN VERSTANDELIJKE BEPERKING
LEERSTOF:
- Hoofdstuk 2, p. 33-41
- Slides + notities
Mensbeeld bepaalt definitie… … definitie bepaalt behandeling.
BEELVORMING IN DE MEDIA
Dia 5 tot 9.
VIER MENSBEELDEN
Klassieke oudheid – onaangepasten
- Wie anders was, hoorde er niet bij à uitsluiting
- Survival of the fittest, geen aandacht voor o.a blinden of mensen met een beperking
- Gevolg:
o Verwaarlozing
o Mensen met een beperking bleven letterlijk buiten de samenleving staan
Vanaf verlichting – sukkelaars:
- Mensen met een beperking worden gezien als zielig, hulpeloos, tragisch
- Men moet ‘iets doen’ voor hen, maar vanuit medelijden
- Gevolg:
o Opkomst van liefdadigheid
o Bouw van grote instellingen aan de rand van de maatschappij
o Onderwijs en opvoeding ontstaat, maar vanuit een paternalistisch standpunt (wij, de
‘normale’ mensen, zorgen voor hen)
Eind 19e eeuw – ‘(genetische) afwijking’
- Focus verschuift naar wat normaal/niet normaal is
1
,SEMESTER 1 SAMENVATTING ORTHOPEDAGOGIEK EXAMEN: 14/01/26
- Ontwikkelingen:
o Opkomst van testpsychologie (Alfred Binet)
o Begin van intelligentietesten
o Sterke interesse in biologie en genetica
o Stamboomstudies om ‘slecht bloed’ op te sporen
- Gevolg:
o Opkomst van de eugenetica
o Idee dat mensen met een beperking ‘slechte genetica’ hebben
o Men moet hen behandelen, maar eigenlijk zijn zij ‘te duur’ à idee dat uitroeiing
‘rationeel’ zou zijn (extreem denken)
o Deze denkwijze leeft nog na in het medisch model
Jaren 60 – grote veranderingen (bliksemschichten)
- Revoluties in de westerse wereld (vrouwenrechten, burgerrechten, protesten, …)
- Ontwikkelingen
o Disability rights movement
o Mensen met een beperking eisen hun rechten op
o Begin van inclusiever denken
Vanaf jaren 90 – burger:
- Mensen met een beperking zijn volwaardige burgers met dezelfde rechten als iedereen
- Beperking is niet alleen een invidivueel probleem, maar een maatschappelijk vraagstuk
- Mensenrechten na WOII worden ook expliciet toegepast op mensen met een beperking
- Gevolg:
o Verschuiving van zorg à ondersteuning
o Focus op kwaliteit van leven (Quality of Life (QOL)
o Erkenning van diversiteit in plaats van afwijking
Dit als kader gebruiken om door de historiek van verstandelijke beperking te gaan.
HISTORIEK PERSONEN MET EEN (VERSTANDELIJKE) BEPERKING
Gelijke rechten voor iedere personen met een handicap = GRIP. Mensen werden uitgesloten, vielen uit de
maatschappij maar er waren wel al een aantal mensen die interesse hadden (voornamelijk uit medische
richting), gaan kijken hoe kunnen we die beter gaan verzorgen/begeleiden…
2
,SEMESTER 1 SAMENVATTING ORTHOPEDAGOGIEK EXAMEN: 14/01/26
Kannunik Triest en Jozef Guislain (rechts beneden) = pioniers die hebben geprobeerd de mensen die
eruit vielen, een beter leven te geven.
PINEL (1745-1826)
- “vader van de psychiatrie”
- Start studie en observatie à eerste classificatie
- Verloste geestesziekten van hun ketenen => gesprekken, ‘instituut’. Hij was van mening dat er
moest gesproken worden met die mensen en hen in instituties steken.
- Ging mensen gaan bezoeken in de kerkers in Parijs à hij ging met hen praten en toonde interesse
ESQUIROL (1772-1840)
- Leerling van Pinel
- Studie van Pinel’s term ‘idiotie’ à zou je daar geen diagnose kunnen op zetten? Hij maakte een
verschil tussen verwarden, dementen en idioten… = voorloper DSM
ITARD (1774-1838)
- Studie van ‘idiotie’
- “De Wilde van Aveyron” = wild kind die gevonden was in de bossen van Aveyron, verwilderd, kon
niet spreken. Itard heeft er een systematisch onderzoek van gemaakt en geprobeerd de jongen te
leren spreken, voor 5 jaar geprobeerd. Noemde de jongen Viktor
- Medisch-pedagogische theorie = eerste voorbeeld van iemand die systematisch de
ontwikkeling probeert te stimuleren
- Sensualisme = kennis komt door ervaring; ook op basis van zintuigen, hij paste de stand van zijn
tong aan…
- Belang van observatie!
SÉGUIN (1812-1880)
- School voor ‘idioten’ = op basis van goed onderwijs, kun je iets doen met kinderen met een
handicap
- Volgde les bij Itard, moest uitwijken naar Amerika en heeft zijn gedachtengoed meegenomen
- Naast sensualisme ook ‘morele training’
o Moesten weten wat goed en slecht is
- Focus op zelfbeeld, emoties, intellectuele stimulatie = hij vertrok vanuit het idee dat ze logische
keuzes moeten maken…
- Aandacht voor het pedagogisch benaderen van mensen met een verstandelijke beperking
- Religieus-filosofisch socialisme = de apostel van de idioten
IN VLAANDEREN…
Kannunik Triest (1760-1836) = broeders van liefde, gaf Jozef Guislain (1797-1860) de opdracht dat hij de
mensen in een psychiatrie moest steken.
è Broeders van Liefde-voorzieningen (vanaf 1815-nu) door Kannunik Triest, zitten overal verspreid
in Vlaanderen
ONTSTAAN VAN EERSTE INRICHTINGEN/SEGREGATIE – ROND 1850
3
, SEMESTER 1 SAMENVATTING ORTHOPEDAGOGIEK EXAMEN: 14/01/26
Instituten maken, liefst buiten de stad, groen, goeie lucht, weg van de samenleving
ð start institutionaliseringsproces
Ontstaan eerste inrichtingen/instellingen/scholen:
- Jacob Guggelbühl (1816-1863), Zwitserse arts: Abendberg
o Een van de eerste die een instelling bouwt in Duitsland voor kinderen met een beperking
o Iedereen kon hier zijn kinderen naartoe brengen en hij had een programma om dingen te
doen met deze kinderen
- Samuel Howe (1801-1876), Amerikaanse arts: eerste instelling voor personen met VB in Perkins
Blindeninstituut (1848) samen met de naar VS gevluchte Séquin
ROND DE EEUWWISSELING – POSITIVISME EN EVOLUTIELEER
Mensen werden weggestoken en we evolueerden naar de eugenetica waardoor we evolueerden naar een
zwarte pagina.
- Begonnen te beseffen dat mensen met een beperking heel veel kosten voor de maatschappij
- Godard en Dugdale deden onderzoek om een bepaald politiek standpunt aan te tonen
POSITIVISME EN EVOLUTIELEER
4
