Algemeen (les 1)
Kostenberekening en -analyse (KBAN) Pagina 1 van 85
, Overzicht
1. Historische full costing
• H5: kostenplaatsenmethode
2. Standaard full costing
• H1: de techniek van kostprijscalculatie
• H2: specifieke waarderingsproblemen
• H3: ABC
• H4: TDABC
3. Beslissingscalculaties
• H10-H15: kortetermijnbeslissingen
• H16: de investeringsbeslissing (lange termijn)
4. Kostenbeheersing (H17-19)
Informatievragers
• Aandeelhouders
• Banken
• Leveranciers
• Klanten
• Personeel
• Overheden en andere regulerende instanties
• Concurrenten
• Beleggingsvennootschappen, beursvennootschappen, wisselagenten, financiële analisten, …
• Milieubewegingen, niet-gouvernementele organisaties, maatschappelijke drukkingsgroepen, …
• Leidinggevenden
Financieel versus beleidsboekhouden
• Algemeen of financieel boekhouden (“financial accounting”): het verzamelen, verwerken en verstrekken
van informatie aan derden
• Beleidsboekhouden (“management accounting”): het verzamelen, verwerken en verstrekken van
informatie aan de onderneming zelf
Uit welke drie elementen bestaat de jaarrekening?
1. De balans: een opsomming van alle bezittingen en rechten enerzijds en eigen middelen en verplichtingen
anderzijds
• Geeft een overzicht van de aanwendingen en bronnen van vermogen
• Is statisch: men leert de toestand op een bepaald ogenblik kennen, maar krijgt geen inzicht in de
manier waarop deze toestand is ontstaan
2. De resultatenrekening + resultaatverwerking: een overzicht van wat de onderneming het afgelopen
boekjaar met de geïnvesteerde middelen heeft gedaan (opbrengsten en kosten)
• Rapporteert het resultaat en de samenstelling van de opbrengsten en kosten naar soort
• Is dynamisch
3. De toelichting: detailinformatie over verschillende elementen van de balans en resultatenrekening, en
rechten en verplichtingen die niet in de balans voorkomen maar het vermogen of het resultaat van de
onderneming in de toekomst aanzienlijk kunnen beïnvloeden.
Kostenberekening en -analyse (KBAN) Pagina 2 van 85
,Kostenberekening en -analyse (KBAN) Pagina 3 van 85
, Hoofdstuk 5: Kostenplaatsenmethode (les 2-4)
Pagina 83 tot 100 -> Zeker 1 oefening op het examen!
Waarom kostencalculatie?
• Onmogelijkheid om de algemene boekhouding af te sluiten zonder het berekenen van de kostprijs van de
geproduceerde goederen en diensten.
• Interne behoefte om over meer gedetailleerde kosteninformatie te beschikken om de kosten te
kunnen beheersen.
Kosten (↔ Uitgaven)
• De in geldwaarde uitgedrukte offers aan productiemiddelen
• Het verbruik gedurende een exploitatieperiode van inputmiddelen nodig om het exploitatieproces te
voltooien
Kostensoorten
• In de minimumindeling van het algemeen rekeningstelsel (MAR) onderscheidt men in de algemene
boekhouding de volgende kostensoorten:
o Aankopen grondstoffen, hulpstoffen (600/601)
o Aankopen handelsgoederen (604)
o Wijzigingen in de voorraad (609)
o Diensten en diverse goederen (61)
o Bezoldigingen, sociale lasten en pensioenen (62)
o Afschrijvingen, waardeverminderingen en voorzieningen (63)
o Andere bedrijfskosten (64)
o Financiële kosten (65)
o Niet-recurrente kosten (66)
• Omdat de informatie geglobaliseerd is en geen splitsing toelaat per verantwoordelijke, kan deze
classificatie niet worden gebruikt als controle- en beheersingsmiddel
Responsibility accounting
• Een verantwoord beleid heeft nood aan een geïntegreerd systeem van vastlegging van
verantwoordelijkheden en controle op de taakvervulling (responsibility accounting)
• Het organigram verdeelt de onderneming in verantwoordelijkheidscentra: een kostenplaats kan
overeenstemmen met een afdeling of een dienst (functionele verantwoordelijkheid), maar een afdeling of
dienst kan ook worden opgesplitst in meerdere kleinere entiteiten (kostenverantwoordelijkheden)
• De optimale kostenplaatsenstructuur varieert dus volgens bedrijf
Extracomptabele kostencalculatie
• Extracomptabel: de kostencalculatie gebeurt ‘buiten’ de boekhouding om.
• De basis voor de verdere extracomptabele kostencalculatie is de kostenverdeelstaat: een grote tabel met
enerzijds de verschillende kostensoorten (rijen) en anderzijds de kostenplaatsen/kostendragers
(kolommen)
• Om een gedetailleerde kostenverdeelstaat te kunnen invullen, moet men een goed uitgebouwde
analytische boekhouding hebben.
• Vandaar dat we kostprijscalculatie op basis van de kostenverdeelstaat ook de analytische kostencalculatie
noemen.
Kostenberekening en -analyse (KBAN) Pagina 4 van 85
Kostenberekening en -analyse (KBAN) Pagina 1 van 85
, Overzicht
1. Historische full costing
• H5: kostenplaatsenmethode
2. Standaard full costing
• H1: de techniek van kostprijscalculatie
• H2: specifieke waarderingsproblemen
• H3: ABC
• H4: TDABC
3. Beslissingscalculaties
• H10-H15: kortetermijnbeslissingen
• H16: de investeringsbeslissing (lange termijn)
4. Kostenbeheersing (H17-19)
Informatievragers
• Aandeelhouders
• Banken
• Leveranciers
• Klanten
• Personeel
• Overheden en andere regulerende instanties
• Concurrenten
• Beleggingsvennootschappen, beursvennootschappen, wisselagenten, financiële analisten, …
• Milieubewegingen, niet-gouvernementele organisaties, maatschappelijke drukkingsgroepen, …
• Leidinggevenden
Financieel versus beleidsboekhouden
• Algemeen of financieel boekhouden (“financial accounting”): het verzamelen, verwerken en verstrekken
van informatie aan derden
• Beleidsboekhouden (“management accounting”): het verzamelen, verwerken en verstrekken van
informatie aan de onderneming zelf
Uit welke drie elementen bestaat de jaarrekening?
1. De balans: een opsomming van alle bezittingen en rechten enerzijds en eigen middelen en verplichtingen
anderzijds
• Geeft een overzicht van de aanwendingen en bronnen van vermogen
• Is statisch: men leert de toestand op een bepaald ogenblik kennen, maar krijgt geen inzicht in de
manier waarop deze toestand is ontstaan
2. De resultatenrekening + resultaatverwerking: een overzicht van wat de onderneming het afgelopen
boekjaar met de geïnvesteerde middelen heeft gedaan (opbrengsten en kosten)
• Rapporteert het resultaat en de samenstelling van de opbrengsten en kosten naar soort
• Is dynamisch
3. De toelichting: detailinformatie over verschillende elementen van de balans en resultatenrekening, en
rechten en verplichtingen die niet in de balans voorkomen maar het vermogen of het resultaat van de
onderneming in de toekomst aanzienlijk kunnen beïnvloeden.
Kostenberekening en -analyse (KBAN) Pagina 2 van 85
,Kostenberekening en -analyse (KBAN) Pagina 3 van 85
, Hoofdstuk 5: Kostenplaatsenmethode (les 2-4)
Pagina 83 tot 100 -> Zeker 1 oefening op het examen!
Waarom kostencalculatie?
• Onmogelijkheid om de algemene boekhouding af te sluiten zonder het berekenen van de kostprijs van de
geproduceerde goederen en diensten.
• Interne behoefte om over meer gedetailleerde kosteninformatie te beschikken om de kosten te
kunnen beheersen.
Kosten (↔ Uitgaven)
• De in geldwaarde uitgedrukte offers aan productiemiddelen
• Het verbruik gedurende een exploitatieperiode van inputmiddelen nodig om het exploitatieproces te
voltooien
Kostensoorten
• In de minimumindeling van het algemeen rekeningstelsel (MAR) onderscheidt men in de algemene
boekhouding de volgende kostensoorten:
o Aankopen grondstoffen, hulpstoffen (600/601)
o Aankopen handelsgoederen (604)
o Wijzigingen in de voorraad (609)
o Diensten en diverse goederen (61)
o Bezoldigingen, sociale lasten en pensioenen (62)
o Afschrijvingen, waardeverminderingen en voorzieningen (63)
o Andere bedrijfskosten (64)
o Financiële kosten (65)
o Niet-recurrente kosten (66)
• Omdat de informatie geglobaliseerd is en geen splitsing toelaat per verantwoordelijke, kan deze
classificatie niet worden gebruikt als controle- en beheersingsmiddel
Responsibility accounting
• Een verantwoord beleid heeft nood aan een geïntegreerd systeem van vastlegging van
verantwoordelijkheden en controle op de taakvervulling (responsibility accounting)
• Het organigram verdeelt de onderneming in verantwoordelijkheidscentra: een kostenplaats kan
overeenstemmen met een afdeling of een dienst (functionele verantwoordelijkheid), maar een afdeling of
dienst kan ook worden opgesplitst in meerdere kleinere entiteiten (kostenverantwoordelijkheden)
• De optimale kostenplaatsenstructuur varieert dus volgens bedrijf
Extracomptabele kostencalculatie
• Extracomptabel: de kostencalculatie gebeurt ‘buiten’ de boekhouding om.
• De basis voor de verdere extracomptabele kostencalculatie is de kostenverdeelstaat: een grote tabel met
enerzijds de verschillende kostensoorten (rijen) en anderzijds de kostenplaatsen/kostendragers
(kolommen)
• Om een gedetailleerde kostenverdeelstaat te kunnen invullen, moet men een goed uitgebouwde
analytische boekhouding hebben.
• Vandaar dat we kostprijscalculatie op basis van de kostenverdeelstaat ook de analytische kostencalculatie
noemen.
Kostenberekening en -analyse (KBAN) Pagina 4 van 85
