LIJST NAMEN CULTUUR EN LEVENSBESCHOUWING
DEEL 1 — ANGST
Naam Kernidee
Bertrand Rode draad van zijn werk: mensen denken (onterecht/terecht) dat ze in
Russell tijden van angst leven — dit spanningsveld wordt al lang gecultiveerd.
Thomas Mens wordt gedreven door angst, beschermt zichzelf koste wat kost;
Hobbes natuurstaat = "oorlog van allen tegen allen".
Mens is van nature goed, maar de maatschappij (te veel mensen) dwingt
Rousseau
ons regels op te leggen.
Mohammed Diepgewortelde angst voor de toekomst zet mensen aan tot de meest
Bouazizi ondenkbare daden (zijn zelfverbranding startte de Arabische Lente).
Sergei Astronaut gestrand op ruimtestation Mir — angst (nooit terug te kunnen)
Krikalev dreef de ruimtevaart mee vooruit.
Martha Angst ontstaat zodra je een "as van het kwaad" hebt: negatieve groepen
Nussbaum worden nog negatiever gezien, positieve nog positiever.
DEEL 2 — ONWETENDHEID
Atomisme; streeft naar ataraxia (innerlijke rust); de dood is niets om
Epicurus
bang voor te zijn — gewoon het uiteenvallen van atomen.
Grondlegger moderne filosofie; probeerde de kerk milder te stemmen
Descartes tegenover wetenschap door het wereldbeeld te laten rijmen met het
bestaande godsbeeld.
Feuerbach God is een projectie van de mens en zijn eigen (oneindige) goedheid.
Freud God is een kinderlijk verlangen naar een vaderfiguur.
Marx Religie is "opium van het volk" — houdt sociale ongelijkheid in stand.
Godsdienst is psychisch/sociaal van oorsprong: mensen zoeken sámen
Durkheim
naar antwoorden (komt "van beneden").
Theissen & Filosofische definitie: godsdienst = systeem van culturele tekens dat
Hijszeler levenswinst belooft.
Godsdienst = dynamische, dialectische relatie tussen menselijke geest
Neckebrouck
en werkelijkheid.
,Van Zes kenmerken van cultuur (niet statisch, ≠ ras/nationaliteit, wederzijdse
Oudenhoven beïnvloeding mens-cultuur, ...).
DEEL 3 — WETENSCHAP & GELOOF
"Ik weet dat ik niets weet"; zocht naar wat het goede leven is en hoe
Socrates
mensen goed kunnen samenleven.
Allegorie van de grot: onze zintuiglijke wereld is maar een schaduw van
Plato de ware wereld van "ideeën"; de ziel kende die ideeën al vóór de
geboorte.
"Dingen hebben een oorzaak" → een begrijpelijke onbewogen beweger;
Aristoteles
mens = ziel (geloof) + lichaam (rede) samen.
Anselmus van Ontologisch godsbewijs: God is het volmaaktste denkbare wezen, dus
Canterbury moet hij ook bestaan.
Probeerde via de Bijbel de "oertaal" van de mensheid te ontdekken (liet
Frederik II
baby's opgroeien in stilte — ze stierven).
Zocht harmonie tussen Grieks-filosofisch denken en het christendom;
Augustinus
grondlegger van de negatieve houding tegenover seksualiteit.
Paulus Zocht uit hoe je een heel systeem/samenleving "christelijk" kan maken.
Empirisch bewijs voor het heliocentrisch wereldbeeld; moest dit
Galileo Galilei
afzweren, bleef het zelf wel geloven.
Toonde via waarneming aan dat het (aarde-centrale) ptolemeïsch
Copernicus
wereldbeeld fout was.
"Verlichting is bevrijding van de mens uit zijn schuldige onmondigheid"
Immanuel Kant
— de mens wordt autonoom subject.
Deïsme: God bestaat, maar trekt zich terug na de schepping
Voltaire
(vergelijking: architect/horlogemaker).
Verdedigt God: dit is de best mogelijke wereld — rampen zijn een
Leibniz
"wake-up call" om beter voor de aarde te zorgen.
3 stadia (theologisch → metafysisch → positief-wetenschappelijk),
Auguste Comte
vergelijkbaar met kindertijd → adolescentie → volwassenheid.
"Onttovering": het jodendom/christendom haalde de magie al uit de
Max Weber
wereld door God los te maken van de schepping.
Laplace Alles is in principe berekenbaar — maar dat betekent niet dat alles ook
, echt transparant/kenbaar is.
"God is dood, en wij hebben hem gedood" — de mens verliest zijn
Nietzsche
referentiekader (start van secularisering).
Is de mens een kosmische noodzaak (logisch gevolg van het
Jacques Monod
universum) of toeval (gelukkige samenloop)?
"Wetenschap zonder religie is kreupel, religie zonder wetenschap is
Einstein
blind."
Georges Grondlegger van de oerknaltheorie — én gelovig priester; bewijs dat
Lemaître wetenschap en geloof kunnen samengaan.
DEEL 4 — PRAKTIJK
Twee spanningspunten Westen-Islam: moslims die opgroeien in niet-
Olivier Roy islamitische context, en islamitische landen waar wetgeving niet
meegroeide met moderniteit.
Paus Franciscus Waarschuwt tegen "genderideologieën" die het verschil man-vrouw
(Amoris Laetitia) als louter cultureel/historisch bestempelen.
Homoseksuele gemeenschap is geen afwijking van Gods plan, maar
John McNeill
kan het heersende heteronormatieve model juist verbeteren.
Biologische "rassen" met hiërarchie bestaan niet — er is maar één
Lévi-Strauss
ras: het menselijke ras.
Martin Luther "I have a dream" — pleidooi voor een rechtvaardige samenleving
King zonder rassenongelijkheid.
Profeet van de islam; gewone man die via openbaringen zijn zending
Mohammed
kreeg.
DEEL 5 — HOOP
Samenlevingen evolueren van exclusivisme → inclusivisme → (idealiter)
Hellemans
pluralisme.
Pleit vermoedelijk voor "radicale empathie" als basis van ethiek: je eigen
Abicht uitgangspunten steeds opnieuw kritisch bevragen i.p.v. vanuit je eigen
groep te oordelen.
John
Fabel van de blinde mannen en de olifant — iedereen heeft "gelijk" vanuit
Godfrey
zijn beperkt perspectief, niemand heeft het hele plaatje (pluralisme).
Saxe
DEEL 1 — ANGST
Naam Kernidee
Bertrand Rode draad van zijn werk: mensen denken (onterecht/terecht) dat ze in
Russell tijden van angst leven — dit spanningsveld wordt al lang gecultiveerd.
Thomas Mens wordt gedreven door angst, beschermt zichzelf koste wat kost;
Hobbes natuurstaat = "oorlog van allen tegen allen".
Mens is van nature goed, maar de maatschappij (te veel mensen) dwingt
Rousseau
ons regels op te leggen.
Mohammed Diepgewortelde angst voor de toekomst zet mensen aan tot de meest
Bouazizi ondenkbare daden (zijn zelfverbranding startte de Arabische Lente).
Sergei Astronaut gestrand op ruimtestation Mir — angst (nooit terug te kunnen)
Krikalev dreef de ruimtevaart mee vooruit.
Martha Angst ontstaat zodra je een "as van het kwaad" hebt: negatieve groepen
Nussbaum worden nog negatiever gezien, positieve nog positiever.
DEEL 2 — ONWETENDHEID
Atomisme; streeft naar ataraxia (innerlijke rust); de dood is niets om
Epicurus
bang voor te zijn — gewoon het uiteenvallen van atomen.
Grondlegger moderne filosofie; probeerde de kerk milder te stemmen
Descartes tegenover wetenschap door het wereldbeeld te laten rijmen met het
bestaande godsbeeld.
Feuerbach God is een projectie van de mens en zijn eigen (oneindige) goedheid.
Freud God is een kinderlijk verlangen naar een vaderfiguur.
Marx Religie is "opium van het volk" — houdt sociale ongelijkheid in stand.
Godsdienst is psychisch/sociaal van oorsprong: mensen zoeken sámen
Durkheim
naar antwoorden (komt "van beneden").
Theissen & Filosofische definitie: godsdienst = systeem van culturele tekens dat
Hijszeler levenswinst belooft.
Godsdienst = dynamische, dialectische relatie tussen menselijke geest
Neckebrouck
en werkelijkheid.
,Van Zes kenmerken van cultuur (niet statisch, ≠ ras/nationaliteit, wederzijdse
Oudenhoven beïnvloeding mens-cultuur, ...).
DEEL 3 — WETENSCHAP & GELOOF
"Ik weet dat ik niets weet"; zocht naar wat het goede leven is en hoe
Socrates
mensen goed kunnen samenleven.
Allegorie van de grot: onze zintuiglijke wereld is maar een schaduw van
Plato de ware wereld van "ideeën"; de ziel kende die ideeën al vóór de
geboorte.
"Dingen hebben een oorzaak" → een begrijpelijke onbewogen beweger;
Aristoteles
mens = ziel (geloof) + lichaam (rede) samen.
Anselmus van Ontologisch godsbewijs: God is het volmaaktste denkbare wezen, dus
Canterbury moet hij ook bestaan.
Probeerde via de Bijbel de "oertaal" van de mensheid te ontdekken (liet
Frederik II
baby's opgroeien in stilte — ze stierven).
Zocht harmonie tussen Grieks-filosofisch denken en het christendom;
Augustinus
grondlegger van de negatieve houding tegenover seksualiteit.
Paulus Zocht uit hoe je een heel systeem/samenleving "christelijk" kan maken.
Empirisch bewijs voor het heliocentrisch wereldbeeld; moest dit
Galileo Galilei
afzweren, bleef het zelf wel geloven.
Toonde via waarneming aan dat het (aarde-centrale) ptolemeïsch
Copernicus
wereldbeeld fout was.
"Verlichting is bevrijding van de mens uit zijn schuldige onmondigheid"
Immanuel Kant
— de mens wordt autonoom subject.
Deïsme: God bestaat, maar trekt zich terug na de schepping
Voltaire
(vergelijking: architect/horlogemaker).
Verdedigt God: dit is de best mogelijke wereld — rampen zijn een
Leibniz
"wake-up call" om beter voor de aarde te zorgen.
3 stadia (theologisch → metafysisch → positief-wetenschappelijk),
Auguste Comte
vergelijkbaar met kindertijd → adolescentie → volwassenheid.
"Onttovering": het jodendom/christendom haalde de magie al uit de
Max Weber
wereld door God los te maken van de schepping.
Laplace Alles is in principe berekenbaar — maar dat betekent niet dat alles ook
, echt transparant/kenbaar is.
"God is dood, en wij hebben hem gedood" — de mens verliest zijn
Nietzsche
referentiekader (start van secularisering).
Is de mens een kosmische noodzaak (logisch gevolg van het
Jacques Monod
universum) of toeval (gelukkige samenloop)?
"Wetenschap zonder religie is kreupel, religie zonder wetenschap is
Einstein
blind."
Georges Grondlegger van de oerknaltheorie — én gelovig priester; bewijs dat
Lemaître wetenschap en geloof kunnen samengaan.
DEEL 4 — PRAKTIJK
Twee spanningspunten Westen-Islam: moslims die opgroeien in niet-
Olivier Roy islamitische context, en islamitische landen waar wetgeving niet
meegroeide met moderniteit.
Paus Franciscus Waarschuwt tegen "genderideologieën" die het verschil man-vrouw
(Amoris Laetitia) als louter cultureel/historisch bestempelen.
Homoseksuele gemeenschap is geen afwijking van Gods plan, maar
John McNeill
kan het heersende heteronormatieve model juist verbeteren.
Biologische "rassen" met hiërarchie bestaan niet — er is maar één
Lévi-Strauss
ras: het menselijke ras.
Martin Luther "I have a dream" — pleidooi voor een rechtvaardige samenleving
King zonder rassenongelijkheid.
Profeet van de islam; gewone man die via openbaringen zijn zending
Mohammed
kreeg.
DEEL 5 — HOOP
Samenlevingen evolueren van exclusivisme → inclusivisme → (idealiter)
Hellemans
pluralisme.
Pleit vermoedelijk voor "radicale empathie" als basis van ethiek: je eigen
Abicht uitgangspunten steeds opnieuw kritisch bevragen i.p.v. vanuit je eigen
groep te oordelen.
John
Fabel van de blinde mannen en de olifant — iedereen heeft "gelijk" vanuit
Godfrey
zijn beperkt perspectief, niemand heeft het hele plaatje (pluralisme).
Saxe
