Academisch en juridisch Nederlands
Samengevoegde examenbundel — collegenotities 25-26 en de samenvatting
Rechtstaalbeheersing
Inhoudsopgave
Deel I — Situering: waarom dit vak bestaat.................................................................................................... 11
1 Waarom academisch en juridisch Nederlands?..................................................................................... 11
1.1 Academisch Nederlands: het debat [cursus]................................................................................... 11
1.2 Juridisch Nederlands: de kloof met de burger................................................................................11
1.3 De justitiebarometer...................................................................................................................... 12
2 Rechtstaal: definitie en kenmerken....................................................................................................... 12
2.1 Rechtstaal, vaktaal, sociolect.......................................................................................................... 12
2.2 Het communicatiemodel van Roman Jakobson..............................................................................13
2.3 Waarom rechtstaal een afwijkende vaktaal is................................................................................13
2.4 De vijftien kenmerken van rechtstaal [beide].................................................................................14
2.5 De acht oorzaken van de complexiteit [beide]................................................................................ 15
2.6 Het recht op begrijpelijke taal: de juridische ankers.......................................................................15
2.7 Kan het eenvoudig? Simplified Technical English............................................................................16
Deel II — Geschiedenis: hoe de rechtstaal zo geworden is.............................................................................. 17
3 Vijf eeuwen klachten over rechtstaal.................................................................................................... 17
4 De Nederlandse rechtstaal in België...................................................................................................... 18
4.1 Voor 1830: van pragmatisme naar taalimperialisme......................................................................18
4.2 1830: taalvrijheid als weg naar verfransing....................................................................................18
4.3 1860–1898: de eerste initiatieven.................................................................................................. 19
4.4 1898: de Gelijkheidswet................................................................................................................. 20
4.5 Taalwetten tussen de wereldoorlogen........................................................................................... 20
4.6 De wetboekencommissies.............................................................................................................. 20
4.7 De Raad van State.......................................................................................................................... 22
4.8 Recente initiatieven: van correctheid naar toegankelijkheid..........................................................22
5 Rechtstaalzorg in het buitenland........................................................................................................... 24
5.1 Europa: de consumentenrichtlijn................................................................................................... 24
5.2 Nederland: het meest uitgebouwde systeem................................................................................. 24
5.3 Duitsland: de rechterlijke sanctie................................................................................................... 25
5.4 Zwitserland: coredactie.................................................................................................................. 25
5.5 Zweden en Noorwegen: het volledige beleid.................................................................................26
5.6 De Angelsaksische wereld: de Plain Language Movement..............................................................26
6 Nederlands in de wet............................................................................................................................ 27
6.1 De Grondwet zegt niets.................................................................................................................. 27
Academisch en juridisch Nederlands — examenbundel 1
, 6.2 Taalwetgeving: veel en streng, maar niet over duidelijkheid..........................................................27
6.3 Het decreet van 1973 over de naam van de taal............................................................................27
6.4 Het Taalunieverdrag van 1980........................................................................................................ 28
6.5 Spellingsbesluiten........................................................................................................................... 28
6.6 Het sociaalrechtelijk woordenboek................................................................................................ 28
Deel III — Wat is goed Nederlands?................................................................................................................ 29
7 Taalvariatie en standaardtaal................................................................................................................ 29
7.1 Taal varieert op twee assen............................................................................................................ 29
7.2 Standaardtaal: drie kenmerken en drie eigenschappen..................................................................29
7.3 Standaardtaal als een ui [samenvatting]......................................................................................... 30
7.4 Wie bepaalt wat standaardtaal is?................................................................................................. 31
8 Taalnormen en waar je ze vindt............................................................................................................ 31
8.1 De zeven soorten taalnormen........................................................................................................ 31
8.2 Waar vind je de norm?................................................................................................................... 32
9 Nederlands in Vlaanderen..................................................................................................................... 33
9.1 Taalgedrag: wat doen mensen in de praktijk?................................................................................33
9.2 Taalattitude: hoe staan mensen tegenover hun taal?.....................................................................33
9.3 Taalbeleid: wat neemt de overheid als standaard?........................................................................34
9.4 De VRT als spraakmakende gemeente............................................................................................ 35
9.5 De kenmerken van tussentaal........................................................................................................ 35
10 Norm voor de Belgische rechtstaal...................................................................................................... 36
10.1 Rechtstaal is standaardtaal........................................................................................................... 36
10.2 Dezelfde structuur, nu voor de rechtstaal....................................................................................36
10.3 De Vlaams-Nederlandse tegenhangers......................................................................................... 36
Deel IV — Correct schrijven: is het goed Nederlands?....................................................................................39
11 Correct schrijven: woordniveau........................................................................................................... 39
11.1 Barbarisme en purisme................................................................................................................ 39
11.2 Gallicismen: de kernlijst................................................................................................................ 39
11.3 Oefening: wat is het equivalent in de standaardtaal?...................................................................40
11.4 Oefening: vertaal in correct Nederlands....................................................................................... 41
11.5 Contaminatie................................................................................................................................ 42
12 Verwarwoorden.................................................................................................................................. 44
12.1 tenslotte / ten slotte..................................................................................................................... 44
12.2 binnen / over................................................................................................................................ 44
12.3 omwille van / wegens................................................................................................................... 44
12.4 ten einde / teneinde..................................................................................................................... 44
12.5 tenminste / ten minste................................................................................................................. 44
12.6 doch / toch................................................................................................................................... 44
12.7 als / dan........................................................................................................................................ 45
Academisch en juridisch Nederlands — examenbundel 2
, 12.8 dat / wat....................................................................................................................................... 45
12.9 doordat / omdat / aangezien / gezien / want [samenvatting]......................................................45
12.10 in overleg / na overleg [samenvatting]....................................................................................... 46
13 Correct schrijven: zinsniveau............................................................................................................... 46
13.1 De juiste werkwoordsvorm........................................................................................................... 46
13.2 Het juiste verwijswoord................................................................................................................ 47
13.3 De beknopte bijzin........................................................................................................................ 47
13.4 Samentrekking.............................................................................................................................. 50
13.5 De werkwoordelijke eindgroep..................................................................................................... 52
13.6 Bijvoeglijke bijzinnen: de komma verandert de betekenis............................................................53
13.7 Dislocatie en hypallage................................................................................................................. 55
13.8 Sylleps.......................................................................................................................................... 55
Deel V — Publiekgericht schrijven: is het begrijpelijk?.................................................................................... 57
14 Toegankelijke teksten en de ISO-norm................................................................................................ 57
14.1 De definitie van de docent............................................................................................................ 57
14.2 De internationale definitie............................................................................................................ 57
14.3 De ISO-norm over duidelijke taal [cursus]....................................................................................58
14.4 Toegankelijkheid: is het haalbaar?................................................................................................ 58
15 Plannen: doelgroep, boodschap, tekstdoel......................................................................................... 58
15.1 Het schrijfproces in negen stappen [samenvatting]......................................................................59
15.2 Doelgroep..................................................................................................................................... 59
15.3 Boodschap.................................................................................................................................... 59
15.4 Tekstdoel...................................................................................................................................... 60
16 Helder schrijven: woordniveau............................................................................................................ 61
16.1 Vaktermen.................................................................................................................................... 61
16.2 Verouderde woorden................................................................................................................... 63
16.3 Vreemde woorden........................................................................................................................ 64
16.4 Woordovertolligheid.................................................................................................................... 64
16.5 Pleonasme en tautologie.............................................................................................................. 66
16.6 Synoniemen: één term, één begrip.............................................................................................. 67
16.7 Afkortingen................................................................................................................................... 73
17 Helder schrijven: zinsniveau................................................................................................................ 73
17.1 Lange zinnen................................................................................................................................. 73
17.2 Inbedding: ui tegenover knoflook................................................................................................. 74
17.3 Tangconstructies.......................................................................................................................... 74
17.4 Zinsdelen voor de persoonsvorm: de lange aanloop....................................................................76
17.5 De hoofdzaak in de bijzin.............................................................................................................. 76
17.6 Lange opsommingen.................................................................................................................... 77
17.7 Passief.......................................................................................................................................... 78
Academisch en juridisch Nederlands — examenbundel 3
, 17.8 Toekomende tijd.......................................................................................................................... 79
17.9 Ontkenningen............................................................................................................................... 80
17.10 Naamwoordstijl.......................................................................................................................... 81
17.11 Voorzetselketens........................................................................................................................ 82
18 Helder schrijven: tekstniveau.............................................................................................................. 83
18.1 Tekstsamenhang........................................................................................................................... 83
18.2 De alinea...................................................................................................................................... 83
18.3 De opbouw van een alinea........................................................................................................... 83
18.4 Het links-rechtsprincipe................................................................................................................ 83
18.5 Wegwijzers voor de lezer.............................................................................................................. 85
18.6 Vormgeving.................................................................................................................................. 86
Deel VI — Tekstsoorten in de praktijk............................................................................................................. 88
19 Brieven................................................................................................................................................ 88
19.1 Waarom briefstijl belangrijk is...................................................................................................... 88
19.2 De norm....................................................................................................................................... 88
19.3 Het schema van een brief............................................................................................................. 88
19.4 Adressering — de zeven regels..................................................................................................... 89
19.5 De geadresseerde......................................................................................................................... 89
19.6 Aanspreking, onderwerp en brieftekst......................................................................................... 90
19.7 Afsluiting en ondertekening......................................................................................................... 90
19.8 Aantrekkelijke brieven: de zeven tips........................................................................................... 91
19.9 De brievenoefeningen, uitgewerkt............................................................................................... 92
20 Zakelijke e-mails.................................................................................................................................. 96
20.1 Voordelen en gevaren.................................................................................................................. 96
20.2 Stijl- en registerkeuze................................................................................................................... 96
20.3 Snelheid........................................................................................................................................ 97
20.4 Formele tips.................................................................................................................................. 97
20.5 Inhoudelijke tips........................................................................................................................... 97
21 De gerechtsbrief.................................................................................................................................. 97
21.1 Formele problemen...................................................................................................................... 98
21.2 Inhoudelijke problemen............................................................................................................... 98
21.3 De oorzaak van de onduidelijkheid — en de oplossing.................................................................98
22 De dagvaarding................................................................................................................................... 99
22.1 Wat is een dagvaarding?.............................................................................................................. 99
22.2 Waarvoor dient ze?...................................................................................................................... 99
22.3 Wie dagvaardt, en de twee auteurs.............................................................................................. 99
22.4 Wat moet erin staan?................................................................................................................... 99
22.5 Hoe wordt ze bezorgd?............................................................................................................... 100
22.6 Tot welke tekstsoort behoort de dagvaarding?..........................................................................100
Academisch en juridisch Nederlands — examenbundel 4
, 22.7 De oplossing: vier blokken.......................................................................................................... 101
22.8 Initiatieven tot vereenvoudiging................................................................................................. 102
23 Het vonnis......................................................................................................................................... 103
23.1 De vormelijke voorschriften....................................................................................................... 103
23.2 Probleemstelling: de moeilijkste tekstsoort................................................................................ 104
23.3 De structuur............................................................................................................................... 105
23.4 De structuurconclusie: hier mag de trechter..............................................................................105
23.5 Overwegende of verhalende stijl?.............................................................................................. 105
23.6 Hoe verwijst een vonnis naar zichzelf en naar de partijen?........................................................106
23.7 Initiatieven voor vereenvoudiging.............................................................................................. 107
23.8 De uitgewerkte oefening: vonnis van de rechtbank van koophandel te Gent.............................107
24 Regelgevende teksten....................................................................................................................... 114
24.1 Klachten in de media.................................................................................................................. 114
24.2 Klachten voor het Grondwettelijk Hof........................................................................................ 114
24.3 Initiatieven voor vereenvoudiging.............................................................................................. 114
24.4 België: de handleiding van de Raad van State.............................................................................115
Deel VII — Examen, begrippen en verantwoording....................................................................................... 116
25 Examenstrategie................................................................................................................................ 116
25.1 Wat de bronteksten zelf over het examen zeggen......................................................................116
25.2 Het stappenplan voor een herschrijfoefening............................................................................116
25.3 Checklist: de zeven fouten die in bijna elke examenzin zitten....................................................117
25.4 De vier vraagtypes...................................................................................................................... 117
26 Onopgeloste oefeningen, uitgewerkt................................................................................................ 118
26.1 Reeks A: regelgevende en bestuurlijke teksten..........................................................................118
26.2 Reeks B: bestuurlijke brieffragmenten........................................................................................ 123
26.3 Reeks C: de twee grote fragmenten...........................................................................................125
27 Samenvatting en begrippenlijst......................................................................................................... 126
27.1 Het hele vak in acht schema’s..................................................................................................... 126
27.2 Begrippenlijst............................................................................................................................. 127
Deel I — Situering: waarom dit vak bestaat...................................................................................................... 1
1 Waarom academisch en juridisch Nederlands?....................................................................................... 1
1.1 Academisch Nederlands: het debat [cursus]....................................................................................1
1.2 Juridisch Nederlands: de kloof met de burger.................................................................................. 1
1.3 De justitiebarometer........................................................................................................................ 1
2 Rechtstaal: definitie en kenmerken......................................................................................................... 1
2.1 Rechtstaal, vaktaal, sociolect............................................................................................................ 1
2.2 Het communicatiemodel van Roman Jakobson................................................................................ 1
2.3 Waarom rechtstaal een afwijkende vaktaal is..................................................................................1
Academisch en juridisch Nederlands — examenbundel 5
, 2.4 De vijftien kenmerken van rechtstaal [beide]................................................................................... 1
2.5 De acht oorzaken van de complexiteit [beide].................................................................................1
2.6 Het recht op begrijpelijke taal: de juridische ankers.........................................................................1
2.7 Kan het eenvoudig? Simplified Technical English.............................................................................1
Deel II — Geschiedenis: hoe de rechtstaal zo geworden is...............................................................................1
3 Vijf eeuwen klachten over rechtstaal...................................................................................................... 1
4 De Nederlandse rechtstaal in België........................................................................................................ 1
4.1 Voor 1830: van pragmatisme naar taalimperialisme........................................................................1
4.2 1830: taalvrijheid als weg naar verfransing...................................................................................... 1
4.3 1860–1898: de eerste initiatieven.................................................................................................... 1
4.4 1898: de Gelijkheidswet................................................................................................................... 1
4.5 Taalwetten tussen de wereldoorlogen............................................................................................. 1
4.6 De wetboekencommissies................................................................................................................ 1
4.7 De Raad van State............................................................................................................................ 1
4.8 Recente initiatieven: van correctheid naar toegankelijkheid............................................................1
5 Rechtstaalzorg in het buitenland............................................................................................................. 1
5.1 Europa: de consumentenrichtlijn..................................................................................................... 1
5.2 Nederland: het meest uitgebouwde systeem................................................................................... 1
5.3 Duitsland: de rechterlijke sanctie..................................................................................................... 1
5.4 Zwitserland: coredactie.................................................................................................................... 1
5.5 Zweden en Noorwegen: het volledige beleid...................................................................................1
5.6 De Angelsaksische wereld: de Plain Language Movement................................................................1
6 Nederlands in de wet.............................................................................................................................. 1
6.1 De Grondwet zegt niets.................................................................................................................... 1
6.2 Taalwetgeving: veel en streng, maar niet over duidelijkheid............................................................1
6.3 Het decreet van 1973 over de naam van de taal..............................................................................1
6.4 Het Taalunieverdrag van 1980.......................................................................................................... 1
6.5 Spellingsbesluiten............................................................................................................................ 1
6.6 Het sociaalrechtelijk woordenboek.................................................................................................. 1
Deel III — Wat is goed Nederlands?.................................................................................................................. 1
7 Taalvariatie en standaardtaal.................................................................................................................. 1
7.1 Taal varieert op twee assen.............................................................................................................. 1
7.2 Standaardtaal: drie kenmerken en drie eigenschappen...................................................................1
7.3 Standaardtaal als een ui [samenvatting]........................................................................................... 1
7.4 Wie bepaalt wat standaardtaal is?................................................................................................... 1
8 Taalnormen en waar je ze vindt.............................................................................................................. 1
8.1 De zeven soorten taalnormen.......................................................................................................... 1
8.2 Waar vind je de norm?..................................................................................................................... 1
9 Nederlands in Vlaanderen....................................................................................................................... 1
Academisch en juridisch Nederlands — examenbundel 6
, 9.1 Taalgedrag: wat doen mensen in de praktijk?.................................................................................. 1
9.2 Taalattitude: hoe staan mensen tegenover hun taal?......................................................................1
9.3 Taalbeleid: wat neemt de overheid als standaard?..........................................................................1
9.4 De VRT als spraakmakende gemeente............................................................................................. 1
9.5 De kenmerken van tussentaal.......................................................................................................... 1
10 Norm voor de Belgische rechtstaal........................................................................................................ 1
10.1 Rechtstaal is standaardtaal............................................................................................................ 1
10.2 Dezelfde structuur, nu voor de rechtstaal...................................................................................... 1
10.3 De Vlaams-Nederlandse tegenhangers........................................................................................... 1
Deel IV — Correct schrijven: is het goed Nederlands?...................................................................................... 1
11 Correct schrijven: woordniveau............................................................................................................ 1
11.1 Barbarisme en purisme.................................................................................................................. 1
11.2 Gallicismen: de kernlijst................................................................................................................. 1
11.3 Oefening: wat is het equivalent in de standaardtaal?....................................................................1
11.4 Oefening: vertaal in correct Nederlands......................................................................................... 1
11.5 Contaminatie.................................................................................................................................. 1
12 Verwarwoorden.................................................................................................................................... 1
12.1 tenslotte / ten slotte....................................................................................................................... 1
12.2 binnen / over.................................................................................................................................. 1
12.3 omwille van / wegens..................................................................................................................... 1
12.4 ten einde / teneinde....................................................................................................................... 1
12.5 tenminste / ten minste................................................................................................................... 1
12.6 doch / toch..................................................................................................................................... 1
12.7 als / dan......................................................................................................................................... 1
12.8 dat / wat......................................................................................................................................... 1
12.9 doordat / omdat / aangezien / gezien / want [samenvatting]........................................................1
12.10 in overleg / na overleg [samenvatting]......................................................................................... 1
13 Correct schrijven: zinsniveau................................................................................................................. 1
13.1 De juiste werkwoordsvorm............................................................................................................ 1
13.2 Het juiste verwijswoord................................................................................................................. 1
13.3 De beknopte bijzin......................................................................................................................... 1
13.4 Samentrekking............................................................................................................................... 1
13.5 De werkwoordelijke eindgroep...................................................................................................... 1
13.6 Bijvoeglijke bijzinnen: de komma verandert de betekenis..............................................................1
13.7 Dislocatie en hypallage................................................................................................................... 1
13.8 Sylleps............................................................................................................................................ 1
Deel V — Publiekgericht schrijven: is het begrijpelijk?...................................................................................... 1
14 Toegankelijke teksten en de ISO-norm.................................................................................................. 1
14.1 De definitie van de docent............................................................................................................. 1
Academisch en juridisch Nederlands — examenbundel 7
, 14.2 De internationale definitie............................................................................................................. 1
14.3 De ISO-norm over duidelijke taal [cursus]...................................................................................... 1
14.4 Toegankelijkheid: is het haalbaar?................................................................................................. 1
15 Plannen: doelgroep, boodschap, tekstdoel........................................................................................... 1
15.1 Het schrijfproces in negen stappen [samenvatting]........................................................................1
15.2 Doelgroep...................................................................................................................................... 1
15.3 Boodschap...................................................................................................................................... 1
15.4 Tekstdoel........................................................................................................................................ 1
16 Helder schrijven: woordniveau............................................................................................................. 1
16.1 Vaktermen..................................................................................................................................... 1
16.2 Verouderde woorden..................................................................................................................... 1
16.3 Vreemde woorden......................................................................................................................... 1
16.4 Woordovertolligheid...................................................................................................................... 1
16.5 Pleonasme en tautologie................................................................................................................ 1
16.6 Synoniemen: één term, één begrip................................................................................................ 1
16.7 Afkortingen.................................................................................................................................... 1
17 Helder schrijven: zinsniveau.................................................................................................................. 1
17.1 Lange zinnen.................................................................................................................................. 1
17.2 Inbedding: ui tegenover knoflook................................................................................................... 1
17.3 Tangconstructies............................................................................................................................ 1
17.4 Zinsdelen voor de persoonsvorm: de lange aanloop......................................................................1
17.5 De hoofdzaak in de bijzin............................................................................................................... 1
17.6 Lange opsommingen...................................................................................................................... 1
17.7 Passief............................................................................................................................................ 1
17.8 Toekomende tijd............................................................................................................................ 1
17.9 Ontkenningen................................................................................................................................. 1
17.10 Naamwoordstijl............................................................................................................................ 1
17.11 Voorzetselketens.......................................................................................................................... 1
18 Helder schrijven: tekstniveau................................................................................................................ 1
18.1 Tekstsamenhang............................................................................................................................ 1
18.2 De alinea........................................................................................................................................ 1
18.3 De opbouw van een alinea............................................................................................................. 1
18.4 Het links-rechtsprincipe................................................................................................................. 1
18.5 Wegwijzers voor de lezer............................................................................................................... 1
18.6 Vormgeving.................................................................................................................................... 1
Deel VI — Tekstsoorten in de praktijk............................................................................................................... 1
19 Brieven.................................................................................................................................................. 1
19.1 Waarom briefstijl belangrijk is........................................................................................................ 1
19.2 De norm......................................................................................................................................... 1
Academisch en juridisch Nederlands — examenbundel 8
Samengevoegde examenbundel — collegenotities 25-26 en de samenvatting
Rechtstaalbeheersing
Inhoudsopgave
Deel I — Situering: waarom dit vak bestaat.................................................................................................... 11
1 Waarom academisch en juridisch Nederlands?..................................................................................... 11
1.1 Academisch Nederlands: het debat [cursus]................................................................................... 11
1.2 Juridisch Nederlands: de kloof met de burger................................................................................11
1.3 De justitiebarometer...................................................................................................................... 12
2 Rechtstaal: definitie en kenmerken....................................................................................................... 12
2.1 Rechtstaal, vaktaal, sociolect.......................................................................................................... 12
2.2 Het communicatiemodel van Roman Jakobson..............................................................................13
2.3 Waarom rechtstaal een afwijkende vaktaal is................................................................................13
2.4 De vijftien kenmerken van rechtstaal [beide].................................................................................14
2.5 De acht oorzaken van de complexiteit [beide]................................................................................ 15
2.6 Het recht op begrijpelijke taal: de juridische ankers.......................................................................15
2.7 Kan het eenvoudig? Simplified Technical English............................................................................16
Deel II — Geschiedenis: hoe de rechtstaal zo geworden is.............................................................................. 17
3 Vijf eeuwen klachten over rechtstaal.................................................................................................... 17
4 De Nederlandse rechtstaal in België...................................................................................................... 18
4.1 Voor 1830: van pragmatisme naar taalimperialisme......................................................................18
4.2 1830: taalvrijheid als weg naar verfransing....................................................................................18
4.3 1860–1898: de eerste initiatieven.................................................................................................. 19
4.4 1898: de Gelijkheidswet................................................................................................................. 20
4.5 Taalwetten tussen de wereldoorlogen........................................................................................... 20
4.6 De wetboekencommissies.............................................................................................................. 20
4.7 De Raad van State.......................................................................................................................... 22
4.8 Recente initiatieven: van correctheid naar toegankelijkheid..........................................................22
5 Rechtstaalzorg in het buitenland........................................................................................................... 24
5.1 Europa: de consumentenrichtlijn................................................................................................... 24
5.2 Nederland: het meest uitgebouwde systeem................................................................................. 24
5.3 Duitsland: de rechterlijke sanctie................................................................................................... 25
5.4 Zwitserland: coredactie.................................................................................................................. 25
5.5 Zweden en Noorwegen: het volledige beleid.................................................................................26
5.6 De Angelsaksische wereld: de Plain Language Movement..............................................................26
6 Nederlands in de wet............................................................................................................................ 27
6.1 De Grondwet zegt niets.................................................................................................................. 27
Academisch en juridisch Nederlands — examenbundel 1
, 6.2 Taalwetgeving: veel en streng, maar niet over duidelijkheid..........................................................27
6.3 Het decreet van 1973 over de naam van de taal............................................................................27
6.4 Het Taalunieverdrag van 1980........................................................................................................ 28
6.5 Spellingsbesluiten........................................................................................................................... 28
6.6 Het sociaalrechtelijk woordenboek................................................................................................ 28
Deel III — Wat is goed Nederlands?................................................................................................................ 29
7 Taalvariatie en standaardtaal................................................................................................................ 29
7.1 Taal varieert op twee assen............................................................................................................ 29
7.2 Standaardtaal: drie kenmerken en drie eigenschappen..................................................................29
7.3 Standaardtaal als een ui [samenvatting]......................................................................................... 30
7.4 Wie bepaalt wat standaardtaal is?................................................................................................. 31
8 Taalnormen en waar je ze vindt............................................................................................................ 31
8.1 De zeven soorten taalnormen........................................................................................................ 31
8.2 Waar vind je de norm?................................................................................................................... 32
9 Nederlands in Vlaanderen..................................................................................................................... 33
9.1 Taalgedrag: wat doen mensen in de praktijk?................................................................................33
9.2 Taalattitude: hoe staan mensen tegenover hun taal?.....................................................................33
9.3 Taalbeleid: wat neemt de overheid als standaard?........................................................................34
9.4 De VRT als spraakmakende gemeente............................................................................................ 35
9.5 De kenmerken van tussentaal........................................................................................................ 35
10 Norm voor de Belgische rechtstaal...................................................................................................... 36
10.1 Rechtstaal is standaardtaal........................................................................................................... 36
10.2 Dezelfde structuur, nu voor de rechtstaal....................................................................................36
10.3 De Vlaams-Nederlandse tegenhangers......................................................................................... 36
Deel IV — Correct schrijven: is het goed Nederlands?....................................................................................39
11 Correct schrijven: woordniveau........................................................................................................... 39
11.1 Barbarisme en purisme................................................................................................................ 39
11.2 Gallicismen: de kernlijst................................................................................................................ 39
11.3 Oefening: wat is het equivalent in de standaardtaal?...................................................................40
11.4 Oefening: vertaal in correct Nederlands....................................................................................... 41
11.5 Contaminatie................................................................................................................................ 42
12 Verwarwoorden.................................................................................................................................. 44
12.1 tenslotte / ten slotte..................................................................................................................... 44
12.2 binnen / over................................................................................................................................ 44
12.3 omwille van / wegens................................................................................................................... 44
12.4 ten einde / teneinde..................................................................................................................... 44
12.5 tenminste / ten minste................................................................................................................. 44
12.6 doch / toch................................................................................................................................... 44
12.7 als / dan........................................................................................................................................ 45
Academisch en juridisch Nederlands — examenbundel 2
, 12.8 dat / wat....................................................................................................................................... 45
12.9 doordat / omdat / aangezien / gezien / want [samenvatting]......................................................45
12.10 in overleg / na overleg [samenvatting]....................................................................................... 46
13 Correct schrijven: zinsniveau............................................................................................................... 46
13.1 De juiste werkwoordsvorm........................................................................................................... 46
13.2 Het juiste verwijswoord................................................................................................................ 47
13.3 De beknopte bijzin........................................................................................................................ 47
13.4 Samentrekking.............................................................................................................................. 50
13.5 De werkwoordelijke eindgroep..................................................................................................... 52
13.6 Bijvoeglijke bijzinnen: de komma verandert de betekenis............................................................53
13.7 Dislocatie en hypallage................................................................................................................. 55
13.8 Sylleps.......................................................................................................................................... 55
Deel V — Publiekgericht schrijven: is het begrijpelijk?.................................................................................... 57
14 Toegankelijke teksten en de ISO-norm................................................................................................ 57
14.1 De definitie van de docent............................................................................................................ 57
14.2 De internationale definitie............................................................................................................ 57
14.3 De ISO-norm over duidelijke taal [cursus]....................................................................................58
14.4 Toegankelijkheid: is het haalbaar?................................................................................................ 58
15 Plannen: doelgroep, boodschap, tekstdoel......................................................................................... 58
15.1 Het schrijfproces in negen stappen [samenvatting]......................................................................59
15.2 Doelgroep..................................................................................................................................... 59
15.3 Boodschap.................................................................................................................................... 59
15.4 Tekstdoel...................................................................................................................................... 60
16 Helder schrijven: woordniveau............................................................................................................ 61
16.1 Vaktermen.................................................................................................................................... 61
16.2 Verouderde woorden................................................................................................................... 63
16.3 Vreemde woorden........................................................................................................................ 64
16.4 Woordovertolligheid.................................................................................................................... 64
16.5 Pleonasme en tautologie.............................................................................................................. 66
16.6 Synoniemen: één term, één begrip.............................................................................................. 67
16.7 Afkortingen................................................................................................................................... 73
17 Helder schrijven: zinsniveau................................................................................................................ 73
17.1 Lange zinnen................................................................................................................................. 73
17.2 Inbedding: ui tegenover knoflook................................................................................................. 74
17.3 Tangconstructies.......................................................................................................................... 74
17.4 Zinsdelen voor de persoonsvorm: de lange aanloop....................................................................76
17.5 De hoofdzaak in de bijzin.............................................................................................................. 76
17.6 Lange opsommingen.................................................................................................................... 77
17.7 Passief.......................................................................................................................................... 78
Academisch en juridisch Nederlands — examenbundel 3
, 17.8 Toekomende tijd.......................................................................................................................... 79
17.9 Ontkenningen............................................................................................................................... 80
17.10 Naamwoordstijl.......................................................................................................................... 81
17.11 Voorzetselketens........................................................................................................................ 82
18 Helder schrijven: tekstniveau.............................................................................................................. 83
18.1 Tekstsamenhang........................................................................................................................... 83
18.2 De alinea...................................................................................................................................... 83
18.3 De opbouw van een alinea........................................................................................................... 83
18.4 Het links-rechtsprincipe................................................................................................................ 83
18.5 Wegwijzers voor de lezer.............................................................................................................. 85
18.6 Vormgeving.................................................................................................................................. 86
Deel VI — Tekstsoorten in de praktijk............................................................................................................. 88
19 Brieven................................................................................................................................................ 88
19.1 Waarom briefstijl belangrijk is...................................................................................................... 88
19.2 De norm....................................................................................................................................... 88
19.3 Het schema van een brief............................................................................................................. 88
19.4 Adressering — de zeven regels..................................................................................................... 89
19.5 De geadresseerde......................................................................................................................... 89
19.6 Aanspreking, onderwerp en brieftekst......................................................................................... 90
19.7 Afsluiting en ondertekening......................................................................................................... 90
19.8 Aantrekkelijke brieven: de zeven tips........................................................................................... 91
19.9 De brievenoefeningen, uitgewerkt............................................................................................... 92
20 Zakelijke e-mails.................................................................................................................................. 96
20.1 Voordelen en gevaren.................................................................................................................. 96
20.2 Stijl- en registerkeuze................................................................................................................... 96
20.3 Snelheid........................................................................................................................................ 97
20.4 Formele tips.................................................................................................................................. 97
20.5 Inhoudelijke tips........................................................................................................................... 97
21 De gerechtsbrief.................................................................................................................................. 97
21.1 Formele problemen...................................................................................................................... 98
21.2 Inhoudelijke problemen............................................................................................................... 98
21.3 De oorzaak van de onduidelijkheid — en de oplossing.................................................................98
22 De dagvaarding................................................................................................................................... 99
22.1 Wat is een dagvaarding?.............................................................................................................. 99
22.2 Waarvoor dient ze?...................................................................................................................... 99
22.3 Wie dagvaardt, en de twee auteurs.............................................................................................. 99
22.4 Wat moet erin staan?................................................................................................................... 99
22.5 Hoe wordt ze bezorgd?............................................................................................................... 100
22.6 Tot welke tekstsoort behoort de dagvaarding?..........................................................................100
Academisch en juridisch Nederlands — examenbundel 4
, 22.7 De oplossing: vier blokken.......................................................................................................... 101
22.8 Initiatieven tot vereenvoudiging................................................................................................. 102
23 Het vonnis......................................................................................................................................... 103
23.1 De vormelijke voorschriften....................................................................................................... 103
23.2 Probleemstelling: de moeilijkste tekstsoort................................................................................ 104
23.3 De structuur............................................................................................................................... 105
23.4 De structuurconclusie: hier mag de trechter..............................................................................105
23.5 Overwegende of verhalende stijl?.............................................................................................. 105
23.6 Hoe verwijst een vonnis naar zichzelf en naar de partijen?........................................................106
23.7 Initiatieven voor vereenvoudiging.............................................................................................. 107
23.8 De uitgewerkte oefening: vonnis van de rechtbank van koophandel te Gent.............................107
24 Regelgevende teksten....................................................................................................................... 114
24.1 Klachten in de media.................................................................................................................. 114
24.2 Klachten voor het Grondwettelijk Hof........................................................................................ 114
24.3 Initiatieven voor vereenvoudiging.............................................................................................. 114
24.4 België: de handleiding van de Raad van State.............................................................................115
Deel VII — Examen, begrippen en verantwoording....................................................................................... 116
25 Examenstrategie................................................................................................................................ 116
25.1 Wat de bronteksten zelf over het examen zeggen......................................................................116
25.2 Het stappenplan voor een herschrijfoefening............................................................................116
25.3 Checklist: de zeven fouten die in bijna elke examenzin zitten....................................................117
25.4 De vier vraagtypes...................................................................................................................... 117
26 Onopgeloste oefeningen, uitgewerkt................................................................................................ 118
26.1 Reeks A: regelgevende en bestuurlijke teksten..........................................................................118
26.2 Reeks B: bestuurlijke brieffragmenten........................................................................................ 123
26.3 Reeks C: de twee grote fragmenten...........................................................................................125
27 Samenvatting en begrippenlijst......................................................................................................... 126
27.1 Het hele vak in acht schema’s..................................................................................................... 126
27.2 Begrippenlijst............................................................................................................................. 127
Deel I — Situering: waarom dit vak bestaat...................................................................................................... 1
1 Waarom academisch en juridisch Nederlands?....................................................................................... 1
1.1 Academisch Nederlands: het debat [cursus]....................................................................................1
1.2 Juridisch Nederlands: de kloof met de burger.................................................................................. 1
1.3 De justitiebarometer........................................................................................................................ 1
2 Rechtstaal: definitie en kenmerken......................................................................................................... 1
2.1 Rechtstaal, vaktaal, sociolect............................................................................................................ 1
2.2 Het communicatiemodel van Roman Jakobson................................................................................ 1
2.3 Waarom rechtstaal een afwijkende vaktaal is..................................................................................1
Academisch en juridisch Nederlands — examenbundel 5
, 2.4 De vijftien kenmerken van rechtstaal [beide]................................................................................... 1
2.5 De acht oorzaken van de complexiteit [beide].................................................................................1
2.6 Het recht op begrijpelijke taal: de juridische ankers.........................................................................1
2.7 Kan het eenvoudig? Simplified Technical English.............................................................................1
Deel II — Geschiedenis: hoe de rechtstaal zo geworden is...............................................................................1
3 Vijf eeuwen klachten over rechtstaal...................................................................................................... 1
4 De Nederlandse rechtstaal in België........................................................................................................ 1
4.1 Voor 1830: van pragmatisme naar taalimperialisme........................................................................1
4.2 1830: taalvrijheid als weg naar verfransing...................................................................................... 1
4.3 1860–1898: de eerste initiatieven.................................................................................................... 1
4.4 1898: de Gelijkheidswet................................................................................................................... 1
4.5 Taalwetten tussen de wereldoorlogen............................................................................................. 1
4.6 De wetboekencommissies................................................................................................................ 1
4.7 De Raad van State............................................................................................................................ 1
4.8 Recente initiatieven: van correctheid naar toegankelijkheid............................................................1
5 Rechtstaalzorg in het buitenland............................................................................................................. 1
5.1 Europa: de consumentenrichtlijn..................................................................................................... 1
5.2 Nederland: het meest uitgebouwde systeem................................................................................... 1
5.3 Duitsland: de rechterlijke sanctie..................................................................................................... 1
5.4 Zwitserland: coredactie.................................................................................................................... 1
5.5 Zweden en Noorwegen: het volledige beleid...................................................................................1
5.6 De Angelsaksische wereld: de Plain Language Movement................................................................1
6 Nederlands in de wet.............................................................................................................................. 1
6.1 De Grondwet zegt niets.................................................................................................................... 1
6.2 Taalwetgeving: veel en streng, maar niet over duidelijkheid............................................................1
6.3 Het decreet van 1973 over de naam van de taal..............................................................................1
6.4 Het Taalunieverdrag van 1980.......................................................................................................... 1
6.5 Spellingsbesluiten............................................................................................................................ 1
6.6 Het sociaalrechtelijk woordenboek.................................................................................................. 1
Deel III — Wat is goed Nederlands?.................................................................................................................. 1
7 Taalvariatie en standaardtaal.................................................................................................................. 1
7.1 Taal varieert op twee assen.............................................................................................................. 1
7.2 Standaardtaal: drie kenmerken en drie eigenschappen...................................................................1
7.3 Standaardtaal als een ui [samenvatting]........................................................................................... 1
7.4 Wie bepaalt wat standaardtaal is?................................................................................................... 1
8 Taalnormen en waar je ze vindt.............................................................................................................. 1
8.1 De zeven soorten taalnormen.......................................................................................................... 1
8.2 Waar vind je de norm?..................................................................................................................... 1
9 Nederlands in Vlaanderen....................................................................................................................... 1
Academisch en juridisch Nederlands — examenbundel 6
, 9.1 Taalgedrag: wat doen mensen in de praktijk?.................................................................................. 1
9.2 Taalattitude: hoe staan mensen tegenover hun taal?......................................................................1
9.3 Taalbeleid: wat neemt de overheid als standaard?..........................................................................1
9.4 De VRT als spraakmakende gemeente............................................................................................. 1
9.5 De kenmerken van tussentaal.......................................................................................................... 1
10 Norm voor de Belgische rechtstaal........................................................................................................ 1
10.1 Rechtstaal is standaardtaal............................................................................................................ 1
10.2 Dezelfde structuur, nu voor de rechtstaal...................................................................................... 1
10.3 De Vlaams-Nederlandse tegenhangers........................................................................................... 1
Deel IV — Correct schrijven: is het goed Nederlands?...................................................................................... 1
11 Correct schrijven: woordniveau............................................................................................................ 1
11.1 Barbarisme en purisme.................................................................................................................. 1
11.2 Gallicismen: de kernlijst................................................................................................................. 1
11.3 Oefening: wat is het equivalent in de standaardtaal?....................................................................1
11.4 Oefening: vertaal in correct Nederlands......................................................................................... 1
11.5 Contaminatie.................................................................................................................................. 1
12 Verwarwoorden.................................................................................................................................... 1
12.1 tenslotte / ten slotte....................................................................................................................... 1
12.2 binnen / over.................................................................................................................................. 1
12.3 omwille van / wegens..................................................................................................................... 1
12.4 ten einde / teneinde....................................................................................................................... 1
12.5 tenminste / ten minste................................................................................................................... 1
12.6 doch / toch..................................................................................................................................... 1
12.7 als / dan......................................................................................................................................... 1
12.8 dat / wat......................................................................................................................................... 1
12.9 doordat / omdat / aangezien / gezien / want [samenvatting]........................................................1
12.10 in overleg / na overleg [samenvatting]......................................................................................... 1
13 Correct schrijven: zinsniveau................................................................................................................. 1
13.1 De juiste werkwoordsvorm............................................................................................................ 1
13.2 Het juiste verwijswoord................................................................................................................. 1
13.3 De beknopte bijzin......................................................................................................................... 1
13.4 Samentrekking............................................................................................................................... 1
13.5 De werkwoordelijke eindgroep...................................................................................................... 1
13.6 Bijvoeglijke bijzinnen: de komma verandert de betekenis..............................................................1
13.7 Dislocatie en hypallage................................................................................................................... 1
13.8 Sylleps............................................................................................................................................ 1
Deel V — Publiekgericht schrijven: is het begrijpelijk?...................................................................................... 1
14 Toegankelijke teksten en de ISO-norm.................................................................................................. 1
14.1 De definitie van de docent............................................................................................................. 1
Academisch en juridisch Nederlands — examenbundel 7
, 14.2 De internationale definitie............................................................................................................. 1
14.3 De ISO-norm over duidelijke taal [cursus]...................................................................................... 1
14.4 Toegankelijkheid: is het haalbaar?................................................................................................. 1
15 Plannen: doelgroep, boodschap, tekstdoel........................................................................................... 1
15.1 Het schrijfproces in negen stappen [samenvatting]........................................................................1
15.2 Doelgroep...................................................................................................................................... 1
15.3 Boodschap...................................................................................................................................... 1
15.4 Tekstdoel........................................................................................................................................ 1
16 Helder schrijven: woordniveau............................................................................................................. 1
16.1 Vaktermen..................................................................................................................................... 1
16.2 Verouderde woorden..................................................................................................................... 1
16.3 Vreemde woorden......................................................................................................................... 1
16.4 Woordovertolligheid...................................................................................................................... 1
16.5 Pleonasme en tautologie................................................................................................................ 1
16.6 Synoniemen: één term, één begrip................................................................................................ 1
16.7 Afkortingen.................................................................................................................................... 1
17 Helder schrijven: zinsniveau.................................................................................................................. 1
17.1 Lange zinnen.................................................................................................................................. 1
17.2 Inbedding: ui tegenover knoflook................................................................................................... 1
17.3 Tangconstructies............................................................................................................................ 1
17.4 Zinsdelen voor de persoonsvorm: de lange aanloop......................................................................1
17.5 De hoofdzaak in de bijzin............................................................................................................... 1
17.6 Lange opsommingen...................................................................................................................... 1
17.7 Passief............................................................................................................................................ 1
17.8 Toekomende tijd............................................................................................................................ 1
17.9 Ontkenningen................................................................................................................................. 1
17.10 Naamwoordstijl............................................................................................................................ 1
17.11 Voorzetselketens.......................................................................................................................... 1
18 Helder schrijven: tekstniveau................................................................................................................ 1
18.1 Tekstsamenhang............................................................................................................................ 1
18.2 De alinea........................................................................................................................................ 1
18.3 De opbouw van een alinea............................................................................................................. 1
18.4 Het links-rechtsprincipe................................................................................................................. 1
18.5 Wegwijzers voor de lezer............................................................................................................... 1
18.6 Vormgeving.................................................................................................................................... 1
Deel VI — Tekstsoorten in de praktijk............................................................................................................... 1
19 Brieven.................................................................................................................................................. 1
19.1 Waarom briefstijl belangrijk is........................................................................................................ 1
19.2 De norm......................................................................................................................................... 1
Academisch en juridisch Nederlands — examenbundel 8
