Deel 1: ACES en PACES
H1: aces en paces als overkoepelend kader
ACEs (adverse childhoof experiences) = is de impact van stress bij ingrijpende kind en jeugdervaringen en
biedt verklaring voor ontwikkelingsmoeilijkheden op verschillende levensdomeinen bij kinderen en jongeren
op korte en lange termijn
PACES (protective and compensatory childhood experiences) = verwijst naar beschermde en
ondersteunende ervaringen die de veerkracht van kinderen en jongeren kunnen versterken en die negatieve
effecten van ACEs compenseren
Ze hebben een beschermend en compenserend effect
- Kinderen met veel negatieve jeugdervaringen = hebben meer kans op psychologische, gedrags-emotionele
en fysieke problemen op latere leeftijd (bv depressie, angst, verslaving)
- Kinderen met positieve ervaringen = kan inzetten op herstel en veerkracht van kind
OMSCHRIJVING
ACES = ongunstige of nadelige kind-jeugdervaringen
Felitti en Anda publiceerden een onderzoek = het Kaiser onderzoek dat later ACE-studie genoemd werd
Er werd later een link gelegd met POS en VOS
POS (problematische opvoedingssituatie) = door de betrokkenen als nagenoeg perspectiefloos ervaren
opvoedingssituatie waarin men zonder hulp van buitenaf er niet in slaagt het geheel zodanig te
veranderen dat het weer perspectief biedend wordt
VOS (verontrustende opvoedingssituatie) =situatie waarin de verontrusting schuilt in de
ontwikkelingskansen van de minderjarige die bedreigd zijn of dat de integriteit van de minderjarige
aangetast is
ACEs (adverse childhood experiences) = zijn ingrijpende kind-jeugdervaringen voor de leeftijd van 18
jaar die een duidelijke impact hebben op de verdere ontwikkeling van deze kinderen en jongeren op
korte en lange termijn
Bv: pesten, kindermishandeling, huiselijk gewest, onveilige buurt, racisme..
1
,Tussen ACEs of trauma
Trauma = is de emotionele, fysieke of psychologische gevolgen die iemand oploopt ten gevolge van een
ingrijpende gebeurtenis, ongeacht de leeftijd
Het komt voor uit ACEs of andere ervaringen (bv oorlogservaringen)
Het wordt in het lichaam opgeslagen en heeft een effect op de ontwikkeling van hersenen
Traumatische gebeurtenis = als iemand na een gebeurtenis een trauma ervaart
Ontwikkelingstrauma (hechtingstrauma)= ervaring van meerdere, chronische traumatische gebeurtenissen,
vaak in de vroege ontwikkeling en van interpersoonlijke aard
Er zijn soorten trauma
- Enkelvoudige trauma = is een eenmalige en onverwachte ingrijpende gebeurtenis met trauma als gevolg
BV: ernstige verkeersaccident of sterfte van geliefde
- Meervoudige trauma = is een combinatie van verschillende ingrijpende en belastende gebeurtenissen in
verschillende levensdomeinen met trauma als gevolg
BV: kind dat een broer of zus verliest en daarna zelf ziek wordt
- Kleine t trauma = gebeurtenissen of voorvallen die elk op zichzelf staande niet acuut zijn maar die door het
dagelijks ervaren van deze gebeurtenissen een cumulatie vormen
BV: pesterijen, discriminatie, uitsluiting
- Complexe trauma = is een meervoudige trauma en waar ook de zorgfiguren mee geïntegreerd zijn waardoor
het trauma verwerven zit met de ontwikkelingstaken. De ervaring is over een lange periode met een
aanhoudende of herhaalde blootstelling
BV: mishandeling, als zorgfiguur niet beschikbaar is omwille van ziekte
PACES
PACES (protective and compensatory experiences) = een specifieke kind en jeugdervaringen onder de 18
jaar die bijdragen aan een gezonde ontwikkeling en welzijn van kinderen en jongeren en vervolgens helpen
om de negatieve effecten van ACEs te compenseren en zo de veerkracht van kinderen te vergroten
We spreken hiervan wanneer we duidelijk spreken over specifieke ervaringen die dienen als ptotectieve
en beschermde factor voor leeftijd van 18 jaar
Dit positief effect heeft 2 delen:
1) Ze hebben een compenserend en beschermend effect = ze dragen bij tot veerkracht bij kinderen en kunnen
de negatieve effecten van ACEs verminderen
2) Een cumulatief effect = 1+1 = meer dan 2
- Meerdere PACEs verzwakken de relatie tussen depressie en ACEs + de relatie tussen ACEs en angst,
middelengebruik en emotieregulatieproblemen
MORRIS en HAYS-GRUDO onderscheiden 10 soorten PACEs a.d.h. vragen:
2
, 1) Onvoorwaardelijke liefde van ouder/verzorger
2) Goede relaties met een vriend
3) Aanwezigheid van een mentor/vertrouwenspersoon
4) Vrijwilligerswerk/ bijdragen aan gemeenschap
5) Deel zijn van een sociale groep
6) Stabiele en duidelijke thuissituatie
7) Hygiënische en veilige thuissituatie
8) Betrokkenheid in hobby’s
9) Lichaamsbeweging of lid van sportvereniging
10) Duidelijke regels en routine en de aanwezigheid van een kwalitatieve opleiding
Deze 10 worden onder 2 groepen verdeeld:
1. Steunende relaties uit omgeving = hebben van onvoorwaardelijke liefde door ouder/verzorger
2. Voldoende hulpbronnen
EPIDEMIOLOGIE
Algemeen voorkomen ACEs en PACEs
- Stressoren zoals ACEs komen het vaakste voor
- Als meerdere ACEs samen voorkomen dan is er een groot verband met verschillende gezondheids en sociale
problemen op lange termijn (is negatieve cumulatie-effect)
- Hoge PACE scores hangen samen met lagere ACE scores en een meer verzorgende opvoedstijl (vooral bij
gezinnen met hoger inkomen en opleidingsniveau)
- Hoge ACE scores hangen samen met meer autoritaire opvoedstijl (komt omdat ouders weinig positieve
jeugdervaringen hadden)
Naast de ipact op de fysieke en psychische gezondheid hebben ACEs ook een intergenerationeel aspect
Intergenerationeel aspect = kinderen van iemand die een ingrijpende jeugdervaring meemaakten hebben
een verhoogde kans op internaliserende en externaliserende problemen
ACEs bij personen met verstandelijke beperking
= mensen met verstandelijke beperking lopen een verhoogd risico op trauma en toxische stress
- Ze hebben 4x meer risico op het ontwikkelen van psychische problemen
- Ze zijn kwetsbaarder voor het ervaren van een trauma of ACEs
Dit komt door verschillende factoren:
1) Ze kennen een levensloop van negatieve ervaringen
= ze ervaren twee of meer ACEs
2) Ze worden vaak geconfronteerd met breuken in hun levensloop
= bv: plaatsing in voorziening, internaat, langdurig opvanginitiatieven, pleegzorg. Ze worden ook blootgesteld
aan seksueel of fysiek misbruik
3) Door de verstandelijke beperking zelf
= ze hebben moeite om negatieve ervaringen te verwerken waardoor ze kwetsbaarder worden voor traumas
ETIOLOGIE
3
, = een onderzoek toont aan dat de ACEs een risicofactor zijn voor de hersenontwikkeling, sociaal-emotionele
problemen en algemene gezondheid
- Elementen kunnen ervoor zorgen dat jeugdervaringen een ingrijpende jeugdervaring wordt met schadelijke
gevolgen
Biologisch verklaringsmodel voor ACEs
Biologisch verklaringsmodel = verklaart de gevolgen of effecten van ACEs en wat dit maakt dat een kind of
jeugdervaring uitgroeit tot trauma of schadelijke effecten
Het helpt ook hulpverleners te begrijpen hoe en waarom ACEs diepe en langdurige effecten hebben op
hersenontwikkeling, sociaal emotionele problemen en algemene gezondheidsklachten
- ACEs komen vanuit gebeurtenissen of ervaringen die een invloed hebben op de stressreactie bij kind
- De initiële biologische stressreactie op een gebeurtenis (bv eerste dag naar kleuterschool) lijkt dezelfde als op
fysieke mishandeling (maar intensiteit en langdurigheid verschilt)
Ook andere factoren spelen een rol hoe stress gecompenseerd wordt:
- (epi)genetica, opvoeding en de aan of afwezigheid van PACEs, ernst, tijdstip, duur bepalen of stressreactie
eerder schadelijk is of een groeiproces
Ze kunnen ook toxische stress hebben:
Toxische stress = langdurige blootstelling aan ingrijpende ervaringen hebben effect op de blootstelling aan
extreme of langdurige stress
Hoe krijg je toxische stress?
Door gebrek aan beschermende factoren die voor een afname van cortisol en adrenaline kunnen zorgen ,
wordt de stress een toxische stress
Bijkomende info
Dit verschilt wel van de soort stress (bv stress voor examen) maar wanneer kind dagelijks gepest wort ervaart
een voortdurende activatie van deze stress waardoor er teveel cortisol en adrenaline vrijkomt
Teveel toxische stress heeft een effect op de hersenontwikkeling
Wat gebeurt er in de hersenen?
- Amygdala = zorgt voor een verhoogde waakzaamheid vanuit angstreactie
- Prefrontale cortex = gaat verzwakken waardoor emotieregulatie moeilijker loopt
- Hippocampus = ontwikkelt anders waardoor er een leer en geheugenprobleem komt
ACEs hebben niet alleen effect op de algemene gezondheid en gedrag maar ook op de socio-economische status. Ze
hebben gevolgen op het functioneren en keuzes.
Ook weten we dat PACEs een impact bieden en een bufferend effect kunnen hebben op ACEs omdat ze een impact
hebben op de toxische stress en de aanwezigheid van cortisol en adrenaline
De ACE piramide en het PACE hartmodel
4
H1: aces en paces als overkoepelend kader
ACEs (adverse childhoof experiences) = is de impact van stress bij ingrijpende kind en jeugdervaringen en
biedt verklaring voor ontwikkelingsmoeilijkheden op verschillende levensdomeinen bij kinderen en jongeren
op korte en lange termijn
PACES (protective and compensatory childhood experiences) = verwijst naar beschermde en
ondersteunende ervaringen die de veerkracht van kinderen en jongeren kunnen versterken en die negatieve
effecten van ACEs compenseren
Ze hebben een beschermend en compenserend effect
- Kinderen met veel negatieve jeugdervaringen = hebben meer kans op psychologische, gedrags-emotionele
en fysieke problemen op latere leeftijd (bv depressie, angst, verslaving)
- Kinderen met positieve ervaringen = kan inzetten op herstel en veerkracht van kind
OMSCHRIJVING
ACES = ongunstige of nadelige kind-jeugdervaringen
Felitti en Anda publiceerden een onderzoek = het Kaiser onderzoek dat later ACE-studie genoemd werd
Er werd later een link gelegd met POS en VOS
POS (problematische opvoedingssituatie) = door de betrokkenen als nagenoeg perspectiefloos ervaren
opvoedingssituatie waarin men zonder hulp van buitenaf er niet in slaagt het geheel zodanig te
veranderen dat het weer perspectief biedend wordt
VOS (verontrustende opvoedingssituatie) =situatie waarin de verontrusting schuilt in de
ontwikkelingskansen van de minderjarige die bedreigd zijn of dat de integriteit van de minderjarige
aangetast is
ACEs (adverse childhood experiences) = zijn ingrijpende kind-jeugdervaringen voor de leeftijd van 18
jaar die een duidelijke impact hebben op de verdere ontwikkeling van deze kinderen en jongeren op
korte en lange termijn
Bv: pesten, kindermishandeling, huiselijk gewest, onveilige buurt, racisme..
1
,Tussen ACEs of trauma
Trauma = is de emotionele, fysieke of psychologische gevolgen die iemand oploopt ten gevolge van een
ingrijpende gebeurtenis, ongeacht de leeftijd
Het komt voor uit ACEs of andere ervaringen (bv oorlogservaringen)
Het wordt in het lichaam opgeslagen en heeft een effect op de ontwikkeling van hersenen
Traumatische gebeurtenis = als iemand na een gebeurtenis een trauma ervaart
Ontwikkelingstrauma (hechtingstrauma)= ervaring van meerdere, chronische traumatische gebeurtenissen,
vaak in de vroege ontwikkeling en van interpersoonlijke aard
Er zijn soorten trauma
- Enkelvoudige trauma = is een eenmalige en onverwachte ingrijpende gebeurtenis met trauma als gevolg
BV: ernstige verkeersaccident of sterfte van geliefde
- Meervoudige trauma = is een combinatie van verschillende ingrijpende en belastende gebeurtenissen in
verschillende levensdomeinen met trauma als gevolg
BV: kind dat een broer of zus verliest en daarna zelf ziek wordt
- Kleine t trauma = gebeurtenissen of voorvallen die elk op zichzelf staande niet acuut zijn maar die door het
dagelijks ervaren van deze gebeurtenissen een cumulatie vormen
BV: pesterijen, discriminatie, uitsluiting
- Complexe trauma = is een meervoudige trauma en waar ook de zorgfiguren mee geïntegreerd zijn waardoor
het trauma verwerven zit met de ontwikkelingstaken. De ervaring is over een lange periode met een
aanhoudende of herhaalde blootstelling
BV: mishandeling, als zorgfiguur niet beschikbaar is omwille van ziekte
PACES
PACES (protective and compensatory experiences) = een specifieke kind en jeugdervaringen onder de 18
jaar die bijdragen aan een gezonde ontwikkeling en welzijn van kinderen en jongeren en vervolgens helpen
om de negatieve effecten van ACEs te compenseren en zo de veerkracht van kinderen te vergroten
We spreken hiervan wanneer we duidelijk spreken over specifieke ervaringen die dienen als ptotectieve
en beschermde factor voor leeftijd van 18 jaar
Dit positief effect heeft 2 delen:
1) Ze hebben een compenserend en beschermend effect = ze dragen bij tot veerkracht bij kinderen en kunnen
de negatieve effecten van ACEs verminderen
2) Een cumulatief effect = 1+1 = meer dan 2
- Meerdere PACEs verzwakken de relatie tussen depressie en ACEs + de relatie tussen ACEs en angst,
middelengebruik en emotieregulatieproblemen
MORRIS en HAYS-GRUDO onderscheiden 10 soorten PACEs a.d.h. vragen:
2
, 1) Onvoorwaardelijke liefde van ouder/verzorger
2) Goede relaties met een vriend
3) Aanwezigheid van een mentor/vertrouwenspersoon
4) Vrijwilligerswerk/ bijdragen aan gemeenschap
5) Deel zijn van een sociale groep
6) Stabiele en duidelijke thuissituatie
7) Hygiënische en veilige thuissituatie
8) Betrokkenheid in hobby’s
9) Lichaamsbeweging of lid van sportvereniging
10) Duidelijke regels en routine en de aanwezigheid van een kwalitatieve opleiding
Deze 10 worden onder 2 groepen verdeeld:
1. Steunende relaties uit omgeving = hebben van onvoorwaardelijke liefde door ouder/verzorger
2. Voldoende hulpbronnen
EPIDEMIOLOGIE
Algemeen voorkomen ACEs en PACEs
- Stressoren zoals ACEs komen het vaakste voor
- Als meerdere ACEs samen voorkomen dan is er een groot verband met verschillende gezondheids en sociale
problemen op lange termijn (is negatieve cumulatie-effect)
- Hoge PACE scores hangen samen met lagere ACE scores en een meer verzorgende opvoedstijl (vooral bij
gezinnen met hoger inkomen en opleidingsniveau)
- Hoge ACE scores hangen samen met meer autoritaire opvoedstijl (komt omdat ouders weinig positieve
jeugdervaringen hadden)
Naast de ipact op de fysieke en psychische gezondheid hebben ACEs ook een intergenerationeel aspect
Intergenerationeel aspect = kinderen van iemand die een ingrijpende jeugdervaring meemaakten hebben
een verhoogde kans op internaliserende en externaliserende problemen
ACEs bij personen met verstandelijke beperking
= mensen met verstandelijke beperking lopen een verhoogd risico op trauma en toxische stress
- Ze hebben 4x meer risico op het ontwikkelen van psychische problemen
- Ze zijn kwetsbaarder voor het ervaren van een trauma of ACEs
Dit komt door verschillende factoren:
1) Ze kennen een levensloop van negatieve ervaringen
= ze ervaren twee of meer ACEs
2) Ze worden vaak geconfronteerd met breuken in hun levensloop
= bv: plaatsing in voorziening, internaat, langdurig opvanginitiatieven, pleegzorg. Ze worden ook blootgesteld
aan seksueel of fysiek misbruik
3) Door de verstandelijke beperking zelf
= ze hebben moeite om negatieve ervaringen te verwerken waardoor ze kwetsbaarder worden voor traumas
ETIOLOGIE
3
, = een onderzoek toont aan dat de ACEs een risicofactor zijn voor de hersenontwikkeling, sociaal-emotionele
problemen en algemene gezondheid
- Elementen kunnen ervoor zorgen dat jeugdervaringen een ingrijpende jeugdervaring wordt met schadelijke
gevolgen
Biologisch verklaringsmodel voor ACEs
Biologisch verklaringsmodel = verklaart de gevolgen of effecten van ACEs en wat dit maakt dat een kind of
jeugdervaring uitgroeit tot trauma of schadelijke effecten
Het helpt ook hulpverleners te begrijpen hoe en waarom ACEs diepe en langdurige effecten hebben op
hersenontwikkeling, sociaal emotionele problemen en algemene gezondheidsklachten
- ACEs komen vanuit gebeurtenissen of ervaringen die een invloed hebben op de stressreactie bij kind
- De initiële biologische stressreactie op een gebeurtenis (bv eerste dag naar kleuterschool) lijkt dezelfde als op
fysieke mishandeling (maar intensiteit en langdurigheid verschilt)
Ook andere factoren spelen een rol hoe stress gecompenseerd wordt:
- (epi)genetica, opvoeding en de aan of afwezigheid van PACEs, ernst, tijdstip, duur bepalen of stressreactie
eerder schadelijk is of een groeiproces
Ze kunnen ook toxische stress hebben:
Toxische stress = langdurige blootstelling aan ingrijpende ervaringen hebben effect op de blootstelling aan
extreme of langdurige stress
Hoe krijg je toxische stress?
Door gebrek aan beschermende factoren die voor een afname van cortisol en adrenaline kunnen zorgen ,
wordt de stress een toxische stress
Bijkomende info
Dit verschilt wel van de soort stress (bv stress voor examen) maar wanneer kind dagelijks gepest wort ervaart
een voortdurende activatie van deze stress waardoor er teveel cortisol en adrenaline vrijkomt
Teveel toxische stress heeft een effect op de hersenontwikkeling
Wat gebeurt er in de hersenen?
- Amygdala = zorgt voor een verhoogde waakzaamheid vanuit angstreactie
- Prefrontale cortex = gaat verzwakken waardoor emotieregulatie moeilijker loopt
- Hippocampus = ontwikkelt anders waardoor er een leer en geheugenprobleem komt
ACEs hebben niet alleen effect op de algemene gezondheid en gedrag maar ook op de socio-economische status. Ze
hebben gevolgen op het functioneren en keuzes.
Ook weten we dat PACEs een impact bieden en een bufferend effect kunnen hebben op ACEs omdat ze een impact
hebben op de toxische stress en de aanwezigheid van cortisol en adrenaline
De ACE piramide en het PACE hartmodel
4
